Les 6: Dirk Geeraerts
Distributionele semantiek als vorm van lexicale
semantiek
Het idee dat als je een woord in een bepaalde (tekstuele) context aantreft, dat de context je helpt om
de betekenis van dat woord te herkennen simpele basisgedachte
Bv zou je mijn tas eens kunnen vullen = gaat het om een kopje of om een handtas?
we proberen te verduidelijken dat zo’n distributionele semantiek goed past bij een
taalgebruiksgeoriënteerde benadering van taalkunde
Main traditions:
prestructuralist diachronic semantics
structuralist (and neostructuralist) semantics
generativist (and neogenerativist) semantics
cognitive semantics
Prestructuralisti sche semanti ek
Prestructuralistische semantiek is een vroege benadering van taalbetekenis (1870-1930) die zich
richt op de historische evolutie en conceptuele veranderingen in woordbetekenissen.
Kernconcepten
Metaforen: Betekenisoverdracht door gelijkenis, zoals "voet" in "voet van een berg."
Metonymieën: Betekenisverandering door associatie, zoals "kroon" voor "koningschap."
Andere veranderingen: Uitbreiding, vernauwing, en verschuiving van betekenissen.
Oriëntatie
Historisch: Hoe woordbetekenissen veranderen door tijd en cultuur.
Semasiologisch: Onderzoek naar de betekenissen van specifieke woorden.
Conceptueel: Focus op mechanismen achter betekenisveranderingen, zoals abstracte en
concrete associaties.
Conclusie
Prestructuralistische semantiek beschrijft betekenisveranderingen en legde de basis voor latere
theoretische benaderingen, zoals structuralistische en moderne semantiek.
, Structuralisti sche semanti ek
Structuralistische semantiek (1930-1965) onderzoekt betekenis als onderdeel van een taalsysteem,
met nadruk op de relaties tussen woorden binnen lexicale velden. Het legt de focus op de structuur
van taal in het hier en nu, in plaats van op historische evolutie.
Kernconcepten
Lexicale velden: Groepen thematisch verbonden woorden (bijv. "kleur" met "rood," "blauw,"
"geel"), waarbij woorden hun betekenis krijgen door contrasten binnen het veld.
Componentiële analyse: Ontleed woorden in semantische kenmerken (bijv. vader:
[+menselijk], [-vrouwelijk], [+volwassene]).
Relaties tussen woorden:
o Synonymie: Gelijkaardige betekenis (bijv. "vreugde" en "blijdschap").
o Antonymie: Tegengestelde betekenis (bijv. "groot" en "klein").
o Hyponymie/Hyperonymie: Categorische relaties (bijv. "hond" < "dier").
o Paradigmatische/Syntagmatische relaties: Alternatieven binnen een categorie versus
relaties in een context.
Oriëntatie
Synchroon: Focus op taal in een moment van tijd, zonder verwijzing naar elementen buiten
dat systeem
Onomasiologisch: Start bij een concept en onderzoekt beschikbare woorden.
Systemisch: Betekenis ontstaat door contrasten en relaties in het taalsysteem.
Conclusie
Structuralistische semantiek legt uit hoe betekenis systemisch en relationeel ontstaat, binnen lexicale
velden en door contrasten in een synchroon, geïntegreerd taalsysteem.
Distributionele semantiek als vorm van lexicale
semantiek
Het idee dat als je een woord in een bepaalde (tekstuele) context aantreft, dat de context je helpt om
de betekenis van dat woord te herkennen simpele basisgedachte
Bv zou je mijn tas eens kunnen vullen = gaat het om een kopje of om een handtas?
we proberen te verduidelijken dat zo’n distributionele semantiek goed past bij een
taalgebruiksgeoriënteerde benadering van taalkunde
Main traditions:
prestructuralist diachronic semantics
structuralist (and neostructuralist) semantics
generativist (and neogenerativist) semantics
cognitive semantics
Prestructuralisti sche semanti ek
Prestructuralistische semantiek is een vroege benadering van taalbetekenis (1870-1930) die zich
richt op de historische evolutie en conceptuele veranderingen in woordbetekenissen.
Kernconcepten
Metaforen: Betekenisoverdracht door gelijkenis, zoals "voet" in "voet van een berg."
Metonymieën: Betekenisverandering door associatie, zoals "kroon" voor "koningschap."
Andere veranderingen: Uitbreiding, vernauwing, en verschuiving van betekenissen.
Oriëntatie
Historisch: Hoe woordbetekenissen veranderen door tijd en cultuur.
Semasiologisch: Onderzoek naar de betekenissen van specifieke woorden.
Conceptueel: Focus op mechanismen achter betekenisveranderingen, zoals abstracte en
concrete associaties.
Conclusie
Prestructuralistische semantiek beschrijft betekenisveranderingen en legde de basis voor latere
theoretische benaderingen, zoals structuralistische en moderne semantiek.
, Structuralisti sche semanti ek
Structuralistische semantiek (1930-1965) onderzoekt betekenis als onderdeel van een taalsysteem,
met nadruk op de relaties tussen woorden binnen lexicale velden. Het legt de focus op de structuur
van taal in het hier en nu, in plaats van op historische evolutie.
Kernconcepten
Lexicale velden: Groepen thematisch verbonden woorden (bijv. "kleur" met "rood," "blauw,"
"geel"), waarbij woorden hun betekenis krijgen door contrasten binnen het veld.
Componentiële analyse: Ontleed woorden in semantische kenmerken (bijv. vader:
[+menselijk], [-vrouwelijk], [+volwassene]).
Relaties tussen woorden:
o Synonymie: Gelijkaardige betekenis (bijv. "vreugde" en "blijdschap").
o Antonymie: Tegengestelde betekenis (bijv. "groot" en "klein").
o Hyponymie/Hyperonymie: Categorische relaties (bijv. "hond" < "dier").
o Paradigmatische/Syntagmatische relaties: Alternatieven binnen een categorie versus
relaties in een context.
Oriëntatie
Synchroon: Focus op taal in een moment van tijd, zonder verwijzing naar elementen buiten
dat systeem
Onomasiologisch: Start bij een concept en onderzoekt beschikbare woorden.
Systemisch: Betekenis ontstaat door contrasten en relaties in het taalsysteem.
Conclusie
Structuralistische semantiek legt uit hoe betekenis systemisch en relationeel ontstaat, binnen lexicale
velden en door contrasten in een synchroon, geïntegreerd taalsysteem.
