Samenvatting Staatsrecht | Basisbeginselen | KHL | 2026/27

H1: BASISBEGINSELEN VD BELGISCHE STAATSSTRUCTUUR

1. Het beginsel scheiding der machten
WM
UM
RM
Doel: willekeur voorkomen
Geen bepaling in de grondwet dat het principe vastlegt, wel artikels waarin het begrip
wordt genoemd
- Art. 36, 37, 40 Gw.
Op federaal niveau; opdeling vd machten

Macht Instantie Bevoegdheid
WM  Koning Wetten maken
 Parlement (kamer vn De UM controleren
volksvertegenwoordigers
& Senaat)
UM  Koning Wetten uitvoeren
 Federale regering Algemeen beleid vh
(ministers & land
staatssecretarissen)
RM  Hoven Geschillen beslechten
 Rechtbanken
Op niveau vn gemeenschappen en gewesten; enkel WM + UM
Voorbeeld WM controleert UM:




Samenwerking vd machten
Geen absolute scheiding

,2. België is een democratische rechtsstaat
Begrip ‘democratie’
- Art. 33 Gw.
- Representatieve democratie
 Volk kiest adhv verkiezingen de vertegenwoordigers in het parlement
 Parlement vertegenwoordigt de hele natie
- Parlementaire democratie
 Parlement is samengesteld obv verkiezingen (democratische legitimiteit)
 Beslissingen worden genomen bij meerderheid
Begrip ‘rechtsstaat’
- OHinstanties moeten de rechtsregels respecteren
- OH moet fundamentele rechten & vrijheden vd B respecteren
- Indien inbreuk => rechtsbescherming door onafhankelijke rb
3. België is een monarchie
A. Koning als staatshoofd
Beslist in 1831 door Nationaal Congres
Hoe? Via erfopvolging
Vanaf 1991: ook vrouwelijke nakomelingen
B. Koning heeft enkel toegewezen bevoegdheden
Art. 105 Gw. bepaalt dit
Bv: art. 96 Gw: koning ontslaat en benoemt zijn ministers
C. Koning is onschendbaar & onverantwoordelijk
 Onschendbaarheid: koning kan niet gedagvaard worden voor een
rechtscollege
 Onverantwoordelijkheid: koning is onbekwaam om alleen te handelen
(minister moet mee ondertekenen) & regering draagt
verantwoordelijkheid
D. Toch rol vd Koning niet enkel symbolisch
Ook politieke rol
Bv: koning ontvangt wekelijks de eerste minister, verleent audiënties aan andere
ministers
Koning heeft adviserende en luisterende rol bij regeringscrisis en
regeringsvorming
 ‘colloque singulier’ = zwijgplicht vr iedereen die op bezoek is geweest bij de
koning
4. België is een federale staat
A. Van eenheidsstaat  federale staat
1831:
 Eenheidsstaat
 Staatsmachten uitgeoefend door één centrale OH
 Centrale OH oefent haar bevoegdheden uit over hele Belgische ggb

, Staatshervormingen:
1970 – eerste:
 Oprichting 3 cultuurgemeenschappen (Vlaamse, Franse, Duitstalige)
1980 – tweede:
 Oprichting 2 gewesten (Vlaams , Waals)
1988 & 1989 – derde:
 Oprichting 3e gewest (Brusselse Hoofdstedelijke)
1993 – vierde:
 België = volwaardige federale staat
2000 – vijfde:
 Akkoord over financiering vd gemeenschappen
2012 & 2014 – zesde:
 Hervorming Senaat
 Uitbreiding bevoegdheden deelgebieden
B. Indeling van België in 4 taalgebieden
3 ééntalige gebieden: Nederlandse taalgebied, Franse taalgebied, Duits taalgebied
1 tweetalig gebied: Brussel-Hoofdstad




C. De vier taalgebieden als hoeksteen vd federale staatsstructuur
Territorialiteitsbeginsel:
Ggb waarop men zich bevindt = taal die door OH gesproken wordt (bestuurstaal)
Nuance voor faciliteitengemeenten (= gemeente gelegen in een gebied waar 1 vd
3 officiële landstalen de bestuurstaal is, maar een groot aantal vd inwoners
spreekt een andere taal)
Bv: Bever, Ronse, …
Situatie in eentalige gebieden:
 communicatie tssn OH – B verloopt id taal vh taalgebied
 ook faciliteitengemeenten
Situatie in tweetalige gebieden:
 NL & FR op gelijke voet

,  berichten, mededelingen… in beide talen opgesteld
 communicatie OH – B kan in beide talen

H2: DE HIËRARCHIE VD RECHTSNORMEN

1. Veelheid van regels
A. Nationale rechtsregels
- Federale wetgeving
- Decreten & ordonnanties vd gemeenschappen en gewesten
Bv: Vlaamse Woninghuurdecreet
- Uitvoeringsbesluiten (KB en MB)
- Provinciale reglementen
- Gemeentelijke reglementen
B. Internationale en supranationale regels
- Internationale verdragen
 Tssn verschillende staten
 Internationale organisaties (VN, Raad van Europa)
- Supranationale rechtsregels van bv. de instellingen vd EU
 Verordeningen
 Richtlijnen
 Besluiten
2. De hiërarchie vd rechtsnormen
A. Plaats vd rechtsregels id hiërarchie
Sprake vn bepaalde rangorde = een hiërarchische verhouding tssn hogere en
lagere normen




Grondwet




Wetten, decreten, ordonnanties



Uitvoeringsbesluiten



Provinciale reglementen



Gemeentelijke reglementen