Informatiesystemen
Inleidend hoofdstuk
ICT = hardware, software, netwerken
Beleidsinformatica/informatiesystemen
= bedrijfskundige toepassing van ICT gericht op het omzetten van data naar (bedrijfskundige)
informatie
= MIS = management information systems
Bouw van informatiesystemen en de rol van de bedrijfskundige econoom
Bouwen: waarom engineering handels-ingenieur
Wicked design problems kenmerken
o Onvolledige en ambigue specificatie van het probleem
o Geen deterministisch pad naar oplossing
o Kennis van meerdere domeinen dient geïntegreerd te worden om een oplossing te vinden
o Geen duidelijke criteria om mogelijke oplossingen te vergelijken en te evalueren
o meerdere oplossingen zijn mogelijk
Hoofdstuk 1: informatie en informatiesystemen
Situering beleidsinformatica
Beleidsinformatica - het ondersteunend perspectief
Informatiesystemen = systemen te bouwen die data tot informatie verwerken en die die
bedrijfskundig relevante informatie verstrekken over klanten, producten en voorraadniveaus eerder
dan software voor het beheren van een kerncentrale of software voor een schaakcomputer
Beleidsinformatica bestrijkt een ruim gamma aan gebieden en problematieken è 2 deelgebieden
1) Richt zich op managementaspecten
2) Richt zich op het bouwen van informatiesystemen
Beide deelgebieden hebben als doel een brug te vormen tussen bedrijfskunde/economie en ict
Beleidsinformatica als brug tussen bedrijfskunde en ICT
Ontstaan van beleidsinformatica è het toenemend belang van ICT in de bedrijfskunde, door de grote
kloof tussen bedrijfskundige & programmeurs è beide partijen hadden elkaar nodig om goed te
kunnen werken
Bedrijfsinformatica heeft dus als doel deze kloof (tussen ICT en bedrijfskundige) te overbruggen
1
,Bouwen: de brug als ontwerpkloof tussen de functionele en constructieve laag
Bouwen van informatiesystemen
o Functioneel-constructieve kloof beschrijft de essentie v/h ontwerpen van artefacten
➢ in de functionele laag hier wordt beschreven wat de functies of vereisten zijn van
het te ontwerpen artefact (= kunstmatig verschijnsel) è “wat” het artefact moet
doen
• F-laag
• Verwijst naar de bedrijfskundige laag è het bepalen van vereisten van
informatiesystemen
➢ in de constructieve laag hier wordt beschreven “hoe” het artefact deze functies
realiseert è structuur van de artefact
• C-laag
• Verwijst naar de mogelijkheden van de ICT
o Stap van functioneel naar constructief is de kern van het ontwerp
o Beide lagen maken gebruik van verschillende constructen of primitieven
o Kloof tussen de 2 lagen ontstaat doordat de overgang van de functionele naar de
constructieve laag niet gemakkelijk is
o Het domein van de beleidsinformatica bevindt zich tussen de f-laag en c-laag
➢ Gericht op de studie van het realiseren van de f-laag met de technologische
mogelijkheden die worden geboden door de c-laag
De stappen in de ontwikkeling van systemen (vergelijkbaar met de stappen van een bouwproces)
b) Project management
➢ Elk project dient opgevolgd te worden inzake de timing & budgettering van het
project è eerder bedrijfskundig
c) Systeemanalyse
➢ Bedrijfskundige vereisten & functionaliteit van het ontwerp voor
informatiesystemen moeten gekend zijn è co-creatie tussen ICT en bedrijfskundige
d) Systeemontwerp
➢ De beleidsinformaticus moet een plan maken è vereisten van de bedrijfskundige
worden vertaald in een ontwerp waarmee de technologische specialisten aan de
slag kunnen
Managementaspecten van informatiesystemen
managementaspecten van informatiesystemen bestudeert hoe geschikte condities voor het
bouwen van informatiesystemen kunnen gecreëerd worden è 2 vakgebieden
1) It governance
➢ welke iT strategie wordt er gevolgd in de organisatie?
A) kosten gebaseerd perspectief
▪ Vertrekt vanuit de bedrijfskunde (f-laag) è c-laag wordt als
ondersteunend gezien
▪ Weinig aandacht voor nieuwe innovatieve mogelijkheden van ICT
▪ Focus: kost efficiëntie realiseren van de informatienoden
▪ Er is een nood aan informatie om een beslissing te nemen
2
, B) innovatieperspectief
▪ Vertrekt vanuit de ICT (c-laag)
▪ Gaat om nieuwe technologische mogelijkheden die de ICT
innovaties aanbieden
▪ Welke innovatie kan bedrijfskundige concepten of strategieën
mogelijk maken?
▪ Hoe gaat de organisatie zich hiermee differentiëren van de
concurrentie?
2) It audit
➢ voldoen de informatiesystemen en geautomatiseerde processen aan de regelgeving
opgesteld door de organisatie/opgelegd door de overheid?
Het multidisciplinaire karakter van de beleidsinformatica
Er zijn raakpunten met de gebieden aan beide uiteinden van het spectrum
o Kennis van het bedrijfskundige domein (accounting, marketing …) is noodzakelijk om een rol
te kunnen spelen in het bestuderen/bepalen van de vereisten van informatiesystemen
o Kennis van de ICT-kant van het spectrum zijn ook noodzakelijk voor de beleidsinformatica om
bv: een realistische schatting te kunnen maken van de kosten van de bouw van een
informatiesysteem
Het raakpunt tussen de beide disciplines is een enorme waaier van activiteiten zoals
systeemontwikkeling met inbegrip van ICT project management, ICT investeringsbeleid,
productiviteitsstudies van ICT, organisatie van het iT departement, change management …
è combinatie van al deze gebieden maakt de beleidsinformatica een zeer breed en multidisciplinair
gebied
Mogelijk om de beleidsinformatica af te bakenen als een volledig afgescheiden domein
Primaire vs secundaire acitiviteiten: van ondersteunend naar innoverend perspectief
Primaire activiteiten zijn activiteiten die rechtsreeks de kern van de organisatie uitmaken en die
rechtsreeks betrekking hebben op het productieproces van het product of dienst van de organisatie
bv: industrie, dienstensector
Secundaire activiteiten zijn ondersteunend aan de primaire activiteiten bv: marketing, accounting, ICT
Primaire activiteiten van organisaties in de dienstensector en de overheid konden worden
geautomatiseerd met behulp van inzichten uit de beleidsinformatica è deed het belang van ICT in
organisaties toenemen omdat ook de kern van de organisatie werd geautomatiseerd è resulteerde in
winst
Beleidsinformatica – het innoverend perspectief
3
, Belang van ICT
o De aandacht ligt niet op de automatisering van een gegeven of vastliggend
bedrijfskundig/economisch doel
o Aandacht ligt wel op de vraag of er door nieuwe technologische mogelijkheden nieuwe
diensten, producten, organisatiestructuren of andere bedrijfskundige doelen haalbaar zijn
Problematiek van het bouwen van informatiesystemen
o Nieuwe technologieën hebben een andere manier van ontwerpen & programmeren
o Een innovatief systeem moet eerst een experimentele fase doostaan voordat het op grote
schaal gebruikt kan worden
o Het integreren van het prototype met de overige informatiesystemen is niet makkelijk
Problematiek van de managementaspecten
o Innovaties bevatten bedrijfskundige & technische risico’s
o Er wordt zich afgevraagd of experimenten & prototypes voldoende waarde bijdragen aan de
bedrijfskundige doelstellingen v/d organisatie in verhouding met de (opportuniteits)kosten
die ze generen
o Impact van innovatie op de concurrentiepositie
Bv: disintermediatie: ICT laat het toe om tussenpersonen in een markt in toenemende mate
overbodig te maken
Wat is informatie?
De rol van informatie bij bedrijfskundige beslissingen
Rol van informatie bij het nemen van beslissingen wordt beschreven in het dikar-model
Dikar beschrijft hoe de transformatie van data naar informatie en kennis tot acties zou moeten leiden
die bedrijfskundige resultaten opleveren
o data
= de ruwe feiten die een bepaald fenomeen, concept of gebeurtenis beschrijven (cijfer)
➢ Data moet beschikbaar zijn over het huidig aantal verkopen van het product
➢ Verschil tussen data en informatie hangt af van de vraag: “kan je dit bedrijfskundig
gebruiken?”
➢ Denk hier aan gewoon de getallen 5 of 18 of 6 kan je geen beslissingen
meenemen
o informatie
= data die een specifieke betekenis heeft in een specifieke context
➢ Op basis van de data moet er relevante informatie geaggregeerd worden
➢ Je gaat een digitale spiegel maken van een correcte representatie van de wereld
➢ Digitale spiegel is altijd partieel
➢ Vb. Die 18 is de hoeveelheid producten in de opslag en dan oei 18 vinden we weinig
dus we bestellen erbij dat is betekenis of semantiek toevoegen
o kennis
4
Inleidend hoofdstuk
ICT = hardware, software, netwerken
Beleidsinformatica/informatiesystemen
= bedrijfskundige toepassing van ICT gericht op het omzetten van data naar (bedrijfskundige)
informatie
= MIS = management information systems
Bouw van informatiesystemen en de rol van de bedrijfskundige econoom
Bouwen: waarom engineering handels-ingenieur
Wicked design problems kenmerken
o Onvolledige en ambigue specificatie van het probleem
o Geen deterministisch pad naar oplossing
o Kennis van meerdere domeinen dient geïntegreerd te worden om een oplossing te vinden
o Geen duidelijke criteria om mogelijke oplossingen te vergelijken en te evalueren
o meerdere oplossingen zijn mogelijk
Hoofdstuk 1: informatie en informatiesystemen
Situering beleidsinformatica
Beleidsinformatica - het ondersteunend perspectief
Informatiesystemen = systemen te bouwen die data tot informatie verwerken en die die
bedrijfskundig relevante informatie verstrekken over klanten, producten en voorraadniveaus eerder
dan software voor het beheren van een kerncentrale of software voor een schaakcomputer
Beleidsinformatica bestrijkt een ruim gamma aan gebieden en problematieken è 2 deelgebieden
1) Richt zich op managementaspecten
2) Richt zich op het bouwen van informatiesystemen
Beide deelgebieden hebben als doel een brug te vormen tussen bedrijfskunde/economie en ict
Beleidsinformatica als brug tussen bedrijfskunde en ICT
Ontstaan van beleidsinformatica è het toenemend belang van ICT in de bedrijfskunde, door de grote
kloof tussen bedrijfskundige & programmeurs è beide partijen hadden elkaar nodig om goed te
kunnen werken
Bedrijfsinformatica heeft dus als doel deze kloof (tussen ICT en bedrijfskundige) te overbruggen
1
,Bouwen: de brug als ontwerpkloof tussen de functionele en constructieve laag
Bouwen van informatiesystemen
o Functioneel-constructieve kloof beschrijft de essentie v/h ontwerpen van artefacten
➢ in de functionele laag hier wordt beschreven wat de functies of vereisten zijn van
het te ontwerpen artefact (= kunstmatig verschijnsel) è “wat” het artefact moet
doen
• F-laag
• Verwijst naar de bedrijfskundige laag è het bepalen van vereisten van
informatiesystemen
➢ in de constructieve laag hier wordt beschreven “hoe” het artefact deze functies
realiseert è structuur van de artefact
• C-laag
• Verwijst naar de mogelijkheden van de ICT
o Stap van functioneel naar constructief is de kern van het ontwerp
o Beide lagen maken gebruik van verschillende constructen of primitieven
o Kloof tussen de 2 lagen ontstaat doordat de overgang van de functionele naar de
constructieve laag niet gemakkelijk is
o Het domein van de beleidsinformatica bevindt zich tussen de f-laag en c-laag
➢ Gericht op de studie van het realiseren van de f-laag met de technologische
mogelijkheden die worden geboden door de c-laag
De stappen in de ontwikkeling van systemen (vergelijkbaar met de stappen van een bouwproces)
b) Project management
➢ Elk project dient opgevolgd te worden inzake de timing & budgettering van het
project è eerder bedrijfskundig
c) Systeemanalyse
➢ Bedrijfskundige vereisten & functionaliteit van het ontwerp voor
informatiesystemen moeten gekend zijn è co-creatie tussen ICT en bedrijfskundige
d) Systeemontwerp
➢ De beleidsinformaticus moet een plan maken è vereisten van de bedrijfskundige
worden vertaald in een ontwerp waarmee de technologische specialisten aan de
slag kunnen
Managementaspecten van informatiesystemen
managementaspecten van informatiesystemen bestudeert hoe geschikte condities voor het
bouwen van informatiesystemen kunnen gecreëerd worden è 2 vakgebieden
1) It governance
➢ welke iT strategie wordt er gevolgd in de organisatie?
A) kosten gebaseerd perspectief
▪ Vertrekt vanuit de bedrijfskunde (f-laag) è c-laag wordt als
ondersteunend gezien
▪ Weinig aandacht voor nieuwe innovatieve mogelijkheden van ICT
▪ Focus: kost efficiëntie realiseren van de informatienoden
▪ Er is een nood aan informatie om een beslissing te nemen
2
, B) innovatieperspectief
▪ Vertrekt vanuit de ICT (c-laag)
▪ Gaat om nieuwe technologische mogelijkheden die de ICT
innovaties aanbieden
▪ Welke innovatie kan bedrijfskundige concepten of strategieën
mogelijk maken?
▪ Hoe gaat de organisatie zich hiermee differentiëren van de
concurrentie?
2) It audit
➢ voldoen de informatiesystemen en geautomatiseerde processen aan de regelgeving
opgesteld door de organisatie/opgelegd door de overheid?
Het multidisciplinaire karakter van de beleidsinformatica
Er zijn raakpunten met de gebieden aan beide uiteinden van het spectrum
o Kennis van het bedrijfskundige domein (accounting, marketing …) is noodzakelijk om een rol
te kunnen spelen in het bestuderen/bepalen van de vereisten van informatiesystemen
o Kennis van de ICT-kant van het spectrum zijn ook noodzakelijk voor de beleidsinformatica om
bv: een realistische schatting te kunnen maken van de kosten van de bouw van een
informatiesysteem
Het raakpunt tussen de beide disciplines is een enorme waaier van activiteiten zoals
systeemontwikkeling met inbegrip van ICT project management, ICT investeringsbeleid,
productiviteitsstudies van ICT, organisatie van het iT departement, change management …
è combinatie van al deze gebieden maakt de beleidsinformatica een zeer breed en multidisciplinair
gebied
Mogelijk om de beleidsinformatica af te bakenen als een volledig afgescheiden domein
Primaire vs secundaire acitiviteiten: van ondersteunend naar innoverend perspectief
Primaire activiteiten zijn activiteiten die rechtsreeks de kern van de organisatie uitmaken en die
rechtsreeks betrekking hebben op het productieproces van het product of dienst van de organisatie
bv: industrie, dienstensector
Secundaire activiteiten zijn ondersteunend aan de primaire activiteiten bv: marketing, accounting, ICT
Primaire activiteiten van organisaties in de dienstensector en de overheid konden worden
geautomatiseerd met behulp van inzichten uit de beleidsinformatica è deed het belang van ICT in
organisaties toenemen omdat ook de kern van de organisatie werd geautomatiseerd è resulteerde in
winst
Beleidsinformatica – het innoverend perspectief
3
, Belang van ICT
o De aandacht ligt niet op de automatisering van een gegeven of vastliggend
bedrijfskundig/economisch doel
o Aandacht ligt wel op de vraag of er door nieuwe technologische mogelijkheden nieuwe
diensten, producten, organisatiestructuren of andere bedrijfskundige doelen haalbaar zijn
Problematiek van het bouwen van informatiesystemen
o Nieuwe technologieën hebben een andere manier van ontwerpen & programmeren
o Een innovatief systeem moet eerst een experimentele fase doostaan voordat het op grote
schaal gebruikt kan worden
o Het integreren van het prototype met de overige informatiesystemen is niet makkelijk
Problematiek van de managementaspecten
o Innovaties bevatten bedrijfskundige & technische risico’s
o Er wordt zich afgevraagd of experimenten & prototypes voldoende waarde bijdragen aan de
bedrijfskundige doelstellingen v/d organisatie in verhouding met de (opportuniteits)kosten
die ze generen
o Impact van innovatie op de concurrentiepositie
Bv: disintermediatie: ICT laat het toe om tussenpersonen in een markt in toenemende mate
overbodig te maken
Wat is informatie?
De rol van informatie bij bedrijfskundige beslissingen
Rol van informatie bij het nemen van beslissingen wordt beschreven in het dikar-model
Dikar beschrijft hoe de transformatie van data naar informatie en kennis tot acties zou moeten leiden
die bedrijfskundige resultaten opleveren
o data
= de ruwe feiten die een bepaald fenomeen, concept of gebeurtenis beschrijven (cijfer)
➢ Data moet beschikbaar zijn over het huidig aantal verkopen van het product
➢ Verschil tussen data en informatie hangt af van de vraag: “kan je dit bedrijfskundig
gebruiken?”
➢ Denk hier aan gewoon de getallen 5 of 18 of 6 kan je geen beslissingen
meenemen
o informatie
= data die een specifieke betekenis heeft in een specifieke context
➢ Op basis van de data moet er relevante informatie geaggregeerd worden
➢ Je gaat een digitale spiegel maken van een correcte representatie van de wereld
➢ Digitale spiegel is altijd partieel
➢ Vb. Die 18 is de hoeveelheid producten in de opslag en dan oei 18 vinden we weinig
dus we bestellen erbij dat is betekenis of semantiek toevoegen
o kennis
4
