Samenvatting Hoorcollege Theorieën IB | Inleiding | UA | 2025/26 (Prof. Dirk De Bièvre) | (16/20)

Theorieën van de Internationale Betrekkingen
Les 1: Inleiding: theorie? Waartoe, waarover, en wat
niet?
 Theorieën  verklarende/ begrijpende interpretaties van int. Betrekkingen
 Doelstellingen  de complexiteit en onbegrijpbaarheid verklaarbaar te
maken

Hoorcollege Theorieën IB – inhoud
 Wat gaan we doen?
o Overzicht bieden van analyse-benaderingen
 ➝ welke verklaringen van fenomenen in de internationale
politiek?
 Macrotheorie = grote verklaringsmodellen niet zozeer
toepasselijk voor concreet probleem (moet je nog vertalen)
 Focus = verklarende theorie (niet politieke filosofie ’ hoe
zou het er moeten uitzien’)  causaliteit proberen aantonen
o ‘Politiek’?
 Toewijzing (allocation) van waarden
 Politiek?  De toewijzing van waarde (allocation of
values)  wie heeft het voor het zeggen en wie kan
zeggen dit is iets waard en dit minder (wie bepaalt de
prioriteiten  er moet hierin gekozen worden
(alloceren))  nood aan abstractie (doen wij met
theorie)
 Dilemma’s/ problemen van collectief handelen (en
oplossingen)
 Of ook collectief handelingsfalen
 Verticale relaties: hiërarchie and regelnaleving versus
horizontale relaties: evenwaardigheid van actore
 Verticale relaties (hiërarchie) (ook politiek)  iemand
stelt de waardes vast en legt ze op en controleert of
deze worden nageleefd
 De term politiek verschuift naargelang wie het gebruikt
o ‘Inter-nationale’ betrekkingen? Niet: ‘wereldpolitiek’ of
‘internationale gemeenschap’
 IB  relaties tussen staten, georganiseerd door diplomaten
vertegenwoordigers en politieke leiders
 Discipline  houdt zich bezig met inter-relaties tussen
staten (als een verenging), er zijn ook andere
contacten tussen groepen in de maatschappij (dit is
niet de focus van de discipline)
o Nadruk op verklarende theorie – peilt naar causaliteit – gebaseerd
op empirisch onderzoek
 Wat gaan we niet doen?

, o ‘Hoe de internationale politiek er zou moeten uitzien’; neen, geen
normatieve ‘theorie’
o Toekomstvoorspellingen/ Scenario’s; neen, geen futurologie
 Futurologie niet
 Extreem riskant om toekomst te voorspellen

Theorieën als hypothetische antwoorden op waaromvragen
 Theorieën werken met hypothesen
 Woorden verklaren is belangrijk
 Macrotheorieën proberen grote fenomenen in het algemeen te verklaren
(zie vragen)
 Algemene vragen:
o Waarom voeren landen oorlog? Waarom is er vrede?
 Een definitief antwoord voor alle oorlogen en vrede is moeilijk
maar daar streven we hiernaar (macrotheorie)
o Waarom blijven bepaalde landen langdurig arm en anderen lang
rijk?
o Welke actoren hebben (meer) macht, en waarom?
 Alles in int. Politiek gaat over macht (zie het realisme 
macht staat centraal)  macht is een heel beladen term (veel
onenigheid)  wat is nu echt macht hebben?
o Waarom voeren democratieën nooit oorlog tegen elkaar (maar wel
tegen autocratieën)?
 Democratieën zijn niet zo vredelievend (zie Israël, VS
Hiroshima, Dresden)  legitimeren dit vaak!
o Wanneer hebben internationale organisaties invloed?
 Invloed VN  zie Trump
o Wat is de rol/functie internationaal recht?
 Sommige zeggen het is een rand dingetje, sommige zeggen
het is constitutief
o Waarom doen staten (soms) aan humanitaire interventie?
o Waarom is internationale samenwerking zo moeilijk?
o Wanneer werken staten samen/ wat zijn de condities voor
internationale samenwerking?
o Waarom bepaalt onze positionaliteit wat we (willen) onderzoeken?
 Positie  wij zijn Europees (we kijken altijd vanuit ons
standpunt)  je kan niet ontsnappen aan je positionaliteit
o ...
 ➝ algemene vragen verlangen naar een algemeen antwoord,
 d.w.z. simplificaties = theorieën

Overzicht lessen
 1) Structureel realisme: een eerste systeem theorie van de IB
 2) Internationale samenwerking (1): Regimetheorie
 3) Constructivisme
 4) Historisch materialisme / neomarxisme

,  5) Internationale samenwerking (2): 2 level games & afdwingbaarheid
 6) Internationale samenwerking (3): Sancties & naleving
 7) De zgn. democratische vrede
 8) Feminisme & IR: gastles Marijn Hoijtink (mogelijks met Hanna
Muehlenhoff, Amsterdam)
 9) Internationale milieusamenwerking: publieke versus club goederen
 10) Europese integratie: oorsprong & aard
o Europese integratie en realisme niet compatibel
 11) ‘Global IR’? De culturele bepaaldheid van IB theorieën: een
‘relationele’/Chinese theorie

Dit hoorcollege – Praktisch
 1e 10 min. van elke les: een topic uit de actualiteit
 Studiemateriaal
o PowerPointpresentaties: Blackboard
o Verplichte voorbereidende lectuur:
 Boekhoofdstukken (Blackboard)
 Tijdschriftartikels (elektronische bibliotheek UAntwerpen)
o Voor werkstudenten: lesopnames op Blackboard
 Fysieke aanwezigheid vereist; bij afwezigheid: mail mij, met opgave van
reden, & ik maak lesopname beschikbaar op BB
 Evaluatievorm: schriftelijk examen, gesloten boek:
o Korte vragen (5-tal) / korte antwoorden / 2 uur tijd
o Elk antwoord hoort altijd een theoretisch deel én een empirisch deel
te hebben!
 Zie 2 andere slides op ppt (gwn wat informatie)

Wat is een theorie? (1)
 Woord met meerdere betekenissen:
o Een verklaring voor een fenomeen
o Een stelling/hypothese/logische voorspelling (statement/proposition/
prediction – BDM 2003)
 Logische voorspelling  (zie karel popper)
o Een set van hypothesen; moeten falsifieerbaar zijn; moet poneren
onder welke voorwaarden ze niet gelden ( = verschil met ‘geloof’,
zoals bv. bij Amor vincit Omnia)
 Theorie is meer een set van hypothese (dat creëert bv het
structureel realisme)
 Hypothese pas waardevol als het falsifieerbaar is, als je het
kan weerleggen, onder welke condities is het fout (bv
futurologie niet falsifieerbaar  het zijn voorspellingen geen
theorie)
 Geloof niet! (niet weerlegbaar)
o Een geheel van aannames, concepten en hypothesen (Waltz 1979 &
1997)

, o Aan de hand van algemene/abstracte begrippen en stellingen,
waaruit particuliere/concrete stellingen afgeleid kunnen
 We moeten kunnen vertalen naar concrete situaties
o Theorie kan verschillende zaken betekenen (kijk altijd wat ze in een
bepaalde tekst ermee bedoelen)
 Antwoord op algemene vs. particuliere vragen:
o Particulier: Waarom heeft de VS Irak veroverd?
o Algemeen: Waarom voeren staten oorlog?
 Theorie = antwoord op algemene vraag
o Hetgeen te verklaren is = explanandum = afhankelijke variabele
(AV)
o Hetgeen verklaart = explanans = onafhankelijke variabele (OV)
o Oorzaak gevolg (av, ov)
 Ov mogen niet hetzelfde zijn als av om tautologie te
vermijden (ze zijn onafhankelijk)

Wat is een theorie? (2)
 Dit hoorcollege: een selectie van macro-theorieën met nadruk op
oorzakelijke/verklarende theorieën ➝ d.w.z. antwoorden op
waaromvragen
 Causaliteit
o Steeds hypothetisch (Karl Popper 1934/1965): stellingen/hypothesen
als voorlopig/tentatief
 Voorlopig!  Later kan het veranderen waardoor je de stelling
vervangt (wetenschap is niet zekerheid)
o Doelstelling is dus niet: ‘de Waarheid’
o Wat met infinite regress? (eindeloze reeks van verdere waarom
vragen): enkel arbitrair te stoppen, door de doelstelling/vraagstelling
van een bepaalde theorie af te lijnen
 Wat veroorzaakt de oorzaak en verder en verder (daarom
arbitrair bepalen relatie tussen die en die variabelen)
o Noodzakelijke versus voldoende voorwaarden
 Deze 2 zijn genoeg om dat te veroorzaken of deze is nodig om
dat te veroozzaken
o Zeer vaak werken theorieën met contra-factische redeneringen:
~ “Wat als...?”
 DM 2003: Japan 1941: afschrikking (openlijk) vs preëmptieve
aanval (verrassing)
 Contra factisch
 Zie trump speech VN (als ik het voor het zeggen
hadden we geen oorlogen)
 Dus als trump in office (autocraat) geen oorlog (niet
logisch) = contra – factisch
 Doen we vaker  als de NAVO uitbreiding nu niet zo
ver naar oost Europa was gegaan had Rusland