Algemene rechtsleer
Feedbackmoment
Personen situeren in tijd:
Juiste halve eeuw situeren m.b.t. intellectuele piek
Meerkeuzevragen:
- Sommige vragen vallen anders dan verwacht en bleken te moeilijk:
o Heeft u het toch juist? U behoudt het punt
o Heeft u het niet juist? De vraag valt weg
- Gezinsdramacasus
o GEEN geloofsuitspraak, performatieve uitspraak
o Waarderingsuitspraak vs. Verifieerbare uitspraak: kernwoord (vermoord
teruggevonden’ ALIENTEST alien kan niet vaststellen of er intentie aanwezig was,
kan alleen vaststellen dat de persoon niet meer leeft
Vraag 1: Wat is een akoestische scheiding?
Verwijst naar feitelijke toestand NIET feitelijk
Discrepantie tussen gedragsnorm en beslissingsnorm
Abstracte uitleg
Vraag 2:
Is de regel inzake stemplicht geldig voor de regelgeoriënteerde benadering?
Regelgeoriënteerde benadering: geschreven en ongeschreven
1. Geschreven: voor deze aanhangers klopt de stelling
2. Ongeschreven: voor deze aanhangers klopt de stelling NIET
Wat met de communicatie van minister Van Tichelt?
Vanuit zenderperspectief vanuit de minister
GEEN akoestische scheiding: geen onderscheid tussen gedragsnorm en beslissingsnorm
Veel voorkomende fouten: law in the books vs. law in action (theorie vs. praktijk), afdwinging
als ontologische vereiste van het recht, divergerend toepassingsgebied tussen de
leeftijdscategorieën
Vraag 3: Borden in Antwerpen, welke soort gewoonte? (2p.)
Gewoonte praeter legem: leg uit
Aanvullend ten aanzien van statelijk recht
Waarom treffen we deze gewoonte in deze casus hier aan? Aanvullend ten aanzien van
statelijk recht
Vraag 4: Vergelijk Kelsen en Euhlich
Situeren in tijd: tot op halve eeuw nauwkeurig
Expliciteer de verhouding tussen recht en moraal die zij elk hanteren
1
, o Beiden zijn rechtspositivisten: het is niet omdat recht geldig is dat het moreel gezien
ook toe te juichen is
o Kelsen spreekt zich NIET uit over rechtvaardigheid, alleen over geldigheid
o Ehrlich spreekt zich NIET uit over gedrag, niet over rechtvaardigheid
Les 1 27/09/2023
Fundamentele vragen bij ‘recht’
Ontologische vraag Wat is recht?
Functionele vraag Welke functies heeft recht?
Structurele vraag Waaruit bestaat recht?
doel: context van recht en rechtstheoretische achtergrond van recht van vandaag
Wat is recht? à ontologische vraag: wezens kenmerk
Essentie van algemene rechtsleer
Herbert Hart vs. Ronald Dworkin: 2 juristen in 2 e helft 20e eeuw
Hart-Dworkin Debate: ‘wat doen we als juristen? hoe kunnen we dat beter doen?’
Verschillende versies over…:
- Grondslag van regels
- Functie van recht
- Objectiviteit van waardeoordelen
- Vaagheid van concepten
- Aard van juridisch redeneren
- Mogelijkheid van neutrale rechtstheorie
- Rechterlijke discretie en beleid
Leerstof/leerpad algemene rechtsleer:
- Juridische cultuur: algemeen gekend debat
- Kennismaking academische discussies over rechtstheorie
- Beter begrip cursus
De ultieme definitie ontbreekt
Immanuel Kant: 2e helft 18e eeuw à ‘juristen zoeken nog steeds naar een definitie van hun
rechtsbegrip’
Vele definities van recht bv. “een geheel van gedragsregels en ermee samenhangende
institutionele voorschriften, uitgevaardigd en gehandhaafd
door of krachtens het maatschappelijk gezag, met het oog
op een doeltreffende, rechtszekere en rechtvaardige
ordening van de maatschappij.”
Geen enkele definitie is perfect, men kan ze allen bekritiseren
Bv. ChatGPT vragen om definitie van recht als examenvraag deze definitie bekritiseren
Kunnen juristen zonder definitie van het recht?
2 benaderingen van recht:
2
, Benadering 1
“recht is een geheel van gedragsvoorschriften’’ à aansporing om je op een bepaalde manier te
gedragen in bepaalde omstandigheden (wat mag, niet mag, moet, niet moet)
MAAR hoe bakenen we gedragsvoorschriften van andere regelsystemen af?
- Rechtsregels?
- Opvoedingsregels?
- Religieuze regels opgelegd door religieus hoofd?
Recht vs. Moraal: persoonlijke of culturele gedragsvoorschriften
Bv. regel die u uzelf oplegt is geen rechtsregel à overtreedt u deze? à GEEN straf
In context van rechtbank:
- Centrale persoon = rechter
- Focus op wat rechters zouden moeten doen in theorie
Benadering 2
“recht is een geheel van gedragspatronen” à wat doen mensen effectief in de praktijk?
Is er een regel maar veegt iedereen daar zijn voeten aan -> DUS geen regel
In de rechtbank:
- Centraal persoon: advocaat
- Focus op wat rechters effectief zullen doen in praktijk
- Eerder volgens perspectief van advocaat: ‘recht is de voorspelling van wat rechter doen, voor
mij is recht niet meer dan de regelmatigheid van de uitspraken van de rechter’
- Geen straf van de rechter? à actie is toegelaten
Focus op gedrag van wat mensen uiteindelijk doen
Benadering 1 extra
Hebben we wel een definitie nodig?
In het recht: WEL
- WANT rechter moet het recht toepassen à het recht = regel georiënteerd
Men moet het kunnen interpreteren en verder ontwikkelen
- Recht interpreteren als geheel van gedragsregels à benadering 1
2 opvattingen over ‘is er een definitie nodig?’:
Essentialistische opvatting Conventionalistische opvatting
- Recht heeft een essentie die u toelaat - Vorm van recht hangt ervan af wat
het recht te onderscheiden van andere mensen in een bepaalde maatschappij
systemen van gedragsregels aanvaarden en afspreken
Kern die toelaat het recht te - Recht is een conventie, een
onderscheiden van andere maatschappelijke afspraak
fenomenen - Focus leggen op afspraak, de inhoud
- Recht heeft kernelement zoektocht hiervan ligt niet op voorhand vast
naar dit element om recht te definiëren
3
Feedbackmoment
Personen situeren in tijd:
Juiste halve eeuw situeren m.b.t. intellectuele piek
Meerkeuzevragen:
- Sommige vragen vallen anders dan verwacht en bleken te moeilijk:
o Heeft u het toch juist? U behoudt het punt
o Heeft u het niet juist? De vraag valt weg
- Gezinsdramacasus
o GEEN geloofsuitspraak, performatieve uitspraak
o Waarderingsuitspraak vs. Verifieerbare uitspraak: kernwoord (vermoord
teruggevonden’ ALIENTEST alien kan niet vaststellen of er intentie aanwezig was,
kan alleen vaststellen dat de persoon niet meer leeft
Vraag 1: Wat is een akoestische scheiding?
Verwijst naar feitelijke toestand NIET feitelijk
Discrepantie tussen gedragsnorm en beslissingsnorm
Abstracte uitleg
Vraag 2:
Is de regel inzake stemplicht geldig voor de regelgeoriënteerde benadering?
Regelgeoriënteerde benadering: geschreven en ongeschreven
1. Geschreven: voor deze aanhangers klopt de stelling
2. Ongeschreven: voor deze aanhangers klopt de stelling NIET
Wat met de communicatie van minister Van Tichelt?
Vanuit zenderperspectief vanuit de minister
GEEN akoestische scheiding: geen onderscheid tussen gedragsnorm en beslissingsnorm
Veel voorkomende fouten: law in the books vs. law in action (theorie vs. praktijk), afdwinging
als ontologische vereiste van het recht, divergerend toepassingsgebied tussen de
leeftijdscategorieën
Vraag 3: Borden in Antwerpen, welke soort gewoonte? (2p.)
Gewoonte praeter legem: leg uit
Aanvullend ten aanzien van statelijk recht
Waarom treffen we deze gewoonte in deze casus hier aan? Aanvullend ten aanzien van
statelijk recht
Vraag 4: Vergelijk Kelsen en Euhlich
Situeren in tijd: tot op halve eeuw nauwkeurig
Expliciteer de verhouding tussen recht en moraal die zij elk hanteren
1
, o Beiden zijn rechtspositivisten: het is niet omdat recht geldig is dat het moreel gezien
ook toe te juichen is
o Kelsen spreekt zich NIET uit over rechtvaardigheid, alleen over geldigheid
o Ehrlich spreekt zich NIET uit over gedrag, niet over rechtvaardigheid
Les 1 27/09/2023
Fundamentele vragen bij ‘recht’
Ontologische vraag Wat is recht?
Functionele vraag Welke functies heeft recht?
Structurele vraag Waaruit bestaat recht?
doel: context van recht en rechtstheoretische achtergrond van recht van vandaag
Wat is recht? à ontologische vraag: wezens kenmerk
Essentie van algemene rechtsleer
Herbert Hart vs. Ronald Dworkin: 2 juristen in 2 e helft 20e eeuw
Hart-Dworkin Debate: ‘wat doen we als juristen? hoe kunnen we dat beter doen?’
Verschillende versies over…:
- Grondslag van regels
- Functie van recht
- Objectiviteit van waardeoordelen
- Vaagheid van concepten
- Aard van juridisch redeneren
- Mogelijkheid van neutrale rechtstheorie
- Rechterlijke discretie en beleid
Leerstof/leerpad algemene rechtsleer:
- Juridische cultuur: algemeen gekend debat
- Kennismaking academische discussies over rechtstheorie
- Beter begrip cursus
De ultieme definitie ontbreekt
Immanuel Kant: 2e helft 18e eeuw à ‘juristen zoeken nog steeds naar een definitie van hun
rechtsbegrip’
Vele definities van recht bv. “een geheel van gedragsregels en ermee samenhangende
institutionele voorschriften, uitgevaardigd en gehandhaafd
door of krachtens het maatschappelijk gezag, met het oog
op een doeltreffende, rechtszekere en rechtvaardige
ordening van de maatschappij.”
Geen enkele definitie is perfect, men kan ze allen bekritiseren
Bv. ChatGPT vragen om definitie van recht als examenvraag deze definitie bekritiseren
Kunnen juristen zonder definitie van het recht?
2 benaderingen van recht:
2
, Benadering 1
“recht is een geheel van gedragsvoorschriften’’ à aansporing om je op een bepaalde manier te
gedragen in bepaalde omstandigheden (wat mag, niet mag, moet, niet moet)
MAAR hoe bakenen we gedragsvoorschriften van andere regelsystemen af?
- Rechtsregels?
- Opvoedingsregels?
- Religieuze regels opgelegd door religieus hoofd?
Recht vs. Moraal: persoonlijke of culturele gedragsvoorschriften
Bv. regel die u uzelf oplegt is geen rechtsregel à overtreedt u deze? à GEEN straf
In context van rechtbank:
- Centrale persoon = rechter
- Focus op wat rechters zouden moeten doen in theorie
Benadering 2
“recht is een geheel van gedragspatronen” à wat doen mensen effectief in de praktijk?
Is er een regel maar veegt iedereen daar zijn voeten aan -> DUS geen regel
In de rechtbank:
- Centraal persoon: advocaat
- Focus op wat rechters effectief zullen doen in praktijk
- Eerder volgens perspectief van advocaat: ‘recht is de voorspelling van wat rechter doen, voor
mij is recht niet meer dan de regelmatigheid van de uitspraken van de rechter’
- Geen straf van de rechter? à actie is toegelaten
Focus op gedrag van wat mensen uiteindelijk doen
Benadering 1 extra
Hebben we wel een definitie nodig?
In het recht: WEL
- WANT rechter moet het recht toepassen à het recht = regel georiënteerd
Men moet het kunnen interpreteren en verder ontwikkelen
- Recht interpreteren als geheel van gedragsregels à benadering 1
2 opvattingen over ‘is er een definitie nodig?’:
Essentialistische opvatting Conventionalistische opvatting
- Recht heeft een essentie die u toelaat - Vorm van recht hangt ervan af wat
het recht te onderscheiden van andere mensen in een bepaalde maatschappij
systemen van gedragsregels aanvaarden en afspreken
Kern die toelaat het recht te - Recht is een conventie, een
onderscheiden van andere maatschappelijke afspraak
fenomenen - Focus leggen op afspraak, de inhoud
- Recht heeft kernelement zoektocht hiervan ligt niet op voorhand vast
naar dit element om recht te definiëren
3
