HUMANE WETENSCHAPPEN
LES 1: LEVENSLOOPTHEORIEËN
INLEIDING
5 theoretische benaderingen die in tijd hebben opgevolgd: psychodynamische : behavioristische
: cognitieve : systemische
: evolutionaire
PSYCHODYNAMISCHE PERSPECTIEF
= eerste & oudste perspectief op ontwikkeling van kind
- Grondlegger = SIGMUND FREUD (-> Tsjechië geboren (°1856) zenuwarts)
o Psychoanalyse uitgewerkt
- Baseerde op psychosexuele ontwikkeling -> in 5 fases onderverdeeld
- Meent dat ontwikkeling +/- compleet na adolescentie
Filmpje met extra uitleg in leerpad: “levenslooptheorieën’
DE PSYCHOANALYTISCHE THEORIE VAN FREUD – BOEK
PSYCHOANALYTISCHE THEORIE = onbewuste krachten zijn bepalend voor iemands persoonlijkheid/gedrag
- Onbewuste deel = kinderlijke wensen, verlangens & behoeften die door verstorende aard afgesloten van
bewustzijn
- Bv. Kind ervaren te weinig aandacht opvoeders -> gemis compenseren: meer aandacht later partner
o Aandacht is nooit genoeg & persoon niet door dat door vroege kindertijd komt
- Persoon 3 aspecten -> id, ego & superego
- ID = primitieve, ongeorganiseerde, aangeboren deel persoonlijkheid
o Staat voor instinctieve driften -> te maken met: honger, seks, agressie & irrationele impulsen
o Opereert via genotsprincipe => doel: zo veel mogelijk bevrediging en zo weinig mogelijk spanning
- EGO = rationele & redelijke deel persoonlijkheid
o Buffer tussen wereld om ons heen & primitieve id
o Opereert via realiteitsprincipe => houdt instinctieve energie in toom
▪ Veiligheid persoon bewaren & helpen integreren in samenleving
- SUPEREGO = vertegenwoordigd geweten -> onderscheid goed & kwaad
o Ontwikkeld rond 5-6 jaar -> doordat kinderen overnemen van belangrijke figuren
Als iets misgaat in fasen (in kader) = fixatie
- Fixatie = blijvende focus op eerder psychoseksueel stadium
o Persoon eerderr fase blijven steken door gevolg onopgelost conflict
o Toont gedrag die bij eerdere fasen hoort
o Ook ten uiting in symbolische vorm – bv. ‘bijtend’ sarcasme gebruiken
- Bv. Fixatie orale fase = volwassen voortdurend bezig orale -> praten, eten, nagelbijten, roken
- Bv. Fixatie anale fase = overdreven reinheid of vrekkigheid of afstandelijkheid en afzijdigheid
Pagina 1 van 175
,DE PSYCHOSOCIALE THEORIE VAN ERIKSON – BOEK
- ERIK ERIKSON (°1902)
o Ontwikkelde psychosociale visie op ontwikkeling -> voegde sociale dimensie toe aan benadering
o Krijgt meer bijval & nu nog aangehaald om ontwikkeling kind begrijpen
o Mensen zowel gevormd als belemmerd door samenleving & cultuur
o Theorie over hele levensloop
o Groei & verandering gaat hele leven door => adolescentie = startpunt eigen identiteit
PSYCHOSOCIALE ONTWIKKELING = veranderingen in onze interacties met anderen & hoe we aankijken tegen
gedrag van anderen & onszelf als deel van maatschappij
- Mensen ontwikkelen zich gedurend hun leven in 8 afzonderlijke psychosociale stadia => vast patroon
- In elk stadium sprake van crisis/conflict dat individu moet oplossen
o Nooit helemaal opgelost -> leven wordt steeds gecompliceerder
Pagina 2 van 175
,BEHAVIORISTISCH PERSPECTIEF
Ontstaan terwijl psychoanalyse nog in ontwikkeling was
= stroming denkers die niet wilden bezig houden met onbewuste processen
=> concentreren waarneembare (empirische feiten)
- Studie menselijke psyche enkel in kaart gebracht door kijken waarneembare gedragingen
- Geloofden dat: alle gedrag maakbaar onder invloed van processen van conditionering
- Menselijke gedrag = resultaat externe factoren & kon gemanipuleerd worden
o = stimulus respons leren
HET BEHAVIORISTISCH PERSPECTIEF: FOCUS OP WAARNEEMBAAR GEDRAG – BOEK
“Geef me 10 lichamelijk en geestelijk gezonde kinderen en mijn eigen gespecifieerde wereld om ze in groot te
brengen en ik gerandeer dat ik van elk willekeurig kind elk soort specialist kan maken – arts, advocaat, kunstenaar,
handelaar, zelfs bedelaar en dief, ongeact zijn talenten, eigenschappen, neigingen & vermogens …” – Watson
Watson -> overtuigd ontwikkeling kind kunnen begrijpen door kijken naar stimuli van omgeving kind
- Mogleijk om elk gedrag op te roepen door omgeving individu bepaalde richting uit sturen
BEHAVIORISTISCH PERSPECTIEF : bestudeert de mens volledig van buitenaf
- Sleutel ontwikkeling begrijpen => waarneembaar gedrag & externe stimuli vanuit omgeving begrijpen
- NATURE – NURTURE
- Ontwikkeling = kwantitatieve veranderingen
- STIMULUS-RESPONS LEREN -> gedragingen (respons) zijn resultaat van voortdurende blootstelling aan
specifieke omgevingsfactoren (stimuli)
KLASSIEKE CONDITIONERING – LEERPAD
= oudste vorm
Beschreven door IVAN PAVLOV
- Werkte met honden waarmee experimenten uitvoerden (hond & bel = speeksel)
OPERANTE CONDITIONERING – OF INSTRUMENTELE – LEERPAD
= leerproces waarbij bekrachtigen of bestraffinf gedrag centraal
Grondlegger = EDWARD THORNDIKE -> met puzzelbox
Meeste experimentele werk = BURRHUSS SKINNER
BREDERE UITLEG PPT LEERTHEREORIEN
COGNITIEF PERSPECTIEF
= denken & begrijpen van mensen
- Ontwikkeling van cognitieve vermogens -> aandacht, geheugen, intelligentie
Verschillende benaderingen -> gestaltspsychologie, informatieverwerkingstheorie, cognitieve neurowetenschap
Meest gekende ontwikkelingstheoreticus = zwitserse psycholoog JEAN PIAGET
HET COGNITIEF PERSPECTIEF: KIJKEN NAAR DE OOSPRONG VAN ONS BEGRIP – BOEK
Cognitief perspectief = richt zich op processen waardoor mensen wereld beter leren kennen, begrijpen, overdenken
Proberen ontwikkelingsonderzoeker erachter komen hoe kinderen & volwassenen info verwerken
o Welke invloed hum manier van denken/begrijpen op gedrag heeft
Proberen ontdekken hoe cognitieve vermogens tijdens ontwikkeling veranderen
Pagina 3 van 175
, DE COGNITIEVE ONTWIKKELINGSTHEORIE VAN PIAGET – BOEK
Volgens Piaget gebeurt leren volgens principe van accommodatie & assimilatie
- ASSIMILATIE = proces waarbij je nieuwe info verwerkt door die in bestaande denkstructuren te plaatsen
o Herkennen & integreren van neiuwe dingen door vergelijken met wat al bekend
o Je doet iets nieuws binnen wat je al kent
- ACCOMMODATIE = proces waarbij je bestaande schema’s verandert of nieuwe schema’s maakt om info te
begrijpen die niet past binnen wat je al weet
o Je verandert denken om iets nieuws te begrijpen
Zorgen samen voor cognitieve ontwikkeling
Piaget concentreerde zich op cognitieve veranderingen bij overstap kinderen ene naar andere stadium
Menselijk denken opgebouwd uit schema’s
- Schema = cognitief kader/concept dat helpt bij organiseren/interpreteren van info
o Babys -> concreet gedrag – oudere kinderen -> verfijnder/abstracter
DE INFORMATIEVERWERKINGSTHEORIE – LEERPAD/BOEK
Ontstond in 1950-1960 als reactie op toen dominante theorie (behaviorisme)
- Behaviorisme => beschouwde mentale processen als black box wat men niets over te weten kon komen
Informatieverwerkingstheorie => wel mentale processen bestuderen
- De in de tijd technologische evolutie als analogie gebruikt -> coderen, opslaan, terughalen van info
Gebasseerd op: aanname dat zelfs compex gedrg – leren, herinneren, categoriseren & denken kunt opbreken in stap
- Kinderen beperkt vermogen info te verwerken -> ontwikkeling: efficiënter kunnen verwerken
Piaget zegt dat denken kwalitatief verandert tijdens ontwikkeling
- Verwerkingstheorie -> meer kwantitatieve verandering
Pagina 4 van 175
LES 1: LEVENSLOOPTHEORIEËN
INLEIDING
5 theoretische benaderingen die in tijd hebben opgevolgd: psychodynamische : behavioristische
: cognitieve : systemische
: evolutionaire
PSYCHODYNAMISCHE PERSPECTIEF
= eerste & oudste perspectief op ontwikkeling van kind
- Grondlegger = SIGMUND FREUD (-> Tsjechië geboren (°1856) zenuwarts)
o Psychoanalyse uitgewerkt
- Baseerde op psychosexuele ontwikkeling -> in 5 fases onderverdeeld
- Meent dat ontwikkeling +/- compleet na adolescentie
Filmpje met extra uitleg in leerpad: “levenslooptheorieën’
DE PSYCHOANALYTISCHE THEORIE VAN FREUD – BOEK
PSYCHOANALYTISCHE THEORIE = onbewuste krachten zijn bepalend voor iemands persoonlijkheid/gedrag
- Onbewuste deel = kinderlijke wensen, verlangens & behoeften die door verstorende aard afgesloten van
bewustzijn
- Bv. Kind ervaren te weinig aandacht opvoeders -> gemis compenseren: meer aandacht later partner
o Aandacht is nooit genoeg & persoon niet door dat door vroege kindertijd komt
- Persoon 3 aspecten -> id, ego & superego
- ID = primitieve, ongeorganiseerde, aangeboren deel persoonlijkheid
o Staat voor instinctieve driften -> te maken met: honger, seks, agressie & irrationele impulsen
o Opereert via genotsprincipe => doel: zo veel mogelijk bevrediging en zo weinig mogelijk spanning
- EGO = rationele & redelijke deel persoonlijkheid
o Buffer tussen wereld om ons heen & primitieve id
o Opereert via realiteitsprincipe => houdt instinctieve energie in toom
▪ Veiligheid persoon bewaren & helpen integreren in samenleving
- SUPEREGO = vertegenwoordigd geweten -> onderscheid goed & kwaad
o Ontwikkeld rond 5-6 jaar -> doordat kinderen overnemen van belangrijke figuren
Als iets misgaat in fasen (in kader) = fixatie
- Fixatie = blijvende focus op eerder psychoseksueel stadium
o Persoon eerderr fase blijven steken door gevolg onopgelost conflict
o Toont gedrag die bij eerdere fasen hoort
o Ook ten uiting in symbolische vorm – bv. ‘bijtend’ sarcasme gebruiken
- Bv. Fixatie orale fase = volwassen voortdurend bezig orale -> praten, eten, nagelbijten, roken
- Bv. Fixatie anale fase = overdreven reinheid of vrekkigheid of afstandelijkheid en afzijdigheid
Pagina 1 van 175
,DE PSYCHOSOCIALE THEORIE VAN ERIKSON – BOEK
- ERIK ERIKSON (°1902)
o Ontwikkelde psychosociale visie op ontwikkeling -> voegde sociale dimensie toe aan benadering
o Krijgt meer bijval & nu nog aangehaald om ontwikkeling kind begrijpen
o Mensen zowel gevormd als belemmerd door samenleving & cultuur
o Theorie over hele levensloop
o Groei & verandering gaat hele leven door => adolescentie = startpunt eigen identiteit
PSYCHOSOCIALE ONTWIKKELING = veranderingen in onze interacties met anderen & hoe we aankijken tegen
gedrag van anderen & onszelf als deel van maatschappij
- Mensen ontwikkelen zich gedurend hun leven in 8 afzonderlijke psychosociale stadia => vast patroon
- In elk stadium sprake van crisis/conflict dat individu moet oplossen
o Nooit helemaal opgelost -> leven wordt steeds gecompliceerder
Pagina 2 van 175
,BEHAVIORISTISCH PERSPECTIEF
Ontstaan terwijl psychoanalyse nog in ontwikkeling was
= stroming denkers die niet wilden bezig houden met onbewuste processen
=> concentreren waarneembare (empirische feiten)
- Studie menselijke psyche enkel in kaart gebracht door kijken waarneembare gedragingen
- Geloofden dat: alle gedrag maakbaar onder invloed van processen van conditionering
- Menselijke gedrag = resultaat externe factoren & kon gemanipuleerd worden
o = stimulus respons leren
HET BEHAVIORISTISCH PERSPECTIEF: FOCUS OP WAARNEEMBAAR GEDRAG – BOEK
“Geef me 10 lichamelijk en geestelijk gezonde kinderen en mijn eigen gespecifieerde wereld om ze in groot te
brengen en ik gerandeer dat ik van elk willekeurig kind elk soort specialist kan maken – arts, advocaat, kunstenaar,
handelaar, zelfs bedelaar en dief, ongeact zijn talenten, eigenschappen, neigingen & vermogens …” – Watson
Watson -> overtuigd ontwikkeling kind kunnen begrijpen door kijken naar stimuli van omgeving kind
- Mogleijk om elk gedrag op te roepen door omgeving individu bepaalde richting uit sturen
BEHAVIORISTISCH PERSPECTIEF : bestudeert de mens volledig van buitenaf
- Sleutel ontwikkeling begrijpen => waarneembaar gedrag & externe stimuli vanuit omgeving begrijpen
- NATURE – NURTURE
- Ontwikkeling = kwantitatieve veranderingen
- STIMULUS-RESPONS LEREN -> gedragingen (respons) zijn resultaat van voortdurende blootstelling aan
specifieke omgevingsfactoren (stimuli)
KLASSIEKE CONDITIONERING – LEERPAD
= oudste vorm
Beschreven door IVAN PAVLOV
- Werkte met honden waarmee experimenten uitvoerden (hond & bel = speeksel)
OPERANTE CONDITIONERING – OF INSTRUMENTELE – LEERPAD
= leerproces waarbij bekrachtigen of bestraffinf gedrag centraal
Grondlegger = EDWARD THORNDIKE -> met puzzelbox
Meeste experimentele werk = BURRHUSS SKINNER
BREDERE UITLEG PPT LEERTHEREORIEN
COGNITIEF PERSPECTIEF
= denken & begrijpen van mensen
- Ontwikkeling van cognitieve vermogens -> aandacht, geheugen, intelligentie
Verschillende benaderingen -> gestaltspsychologie, informatieverwerkingstheorie, cognitieve neurowetenschap
Meest gekende ontwikkelingstheoreticus = zwitserse psycholoog JEAN PIAGET
HET COGNITIEF PERSPECTIEF: KIJKEN NAAR DE OOSPRONG VAN ONS BEGRIP – BOEK
Cognitief perspectief = richt zich op processen waardoor mensen wereld beter leren kennen, begrijpen, overdenken
Proberen ontwikkelingsonderzoeker erachter komen hoe kinderen & volwassenen info verwerken
o Welke invloed hum manier van denken/begrijpen op gedrag heeft
Proberen ontdekken hoe cognitieve vermogens tijdens ontwikkeling veranderen
Pagina 3 van 175
, DE COGNITIEVE ONTWIKKELINGSTHEORIE VAN PIAGET – BOEK
Volgens Piaget gebeurt leren volgens principe van accommodatie & assimilatie
- ASSIMILATIE = proces waarbij je nieuwe info verwerkt door die in bestaande denkstructuren te plaatsen
o Herkennen & integreren van neiuwe dingen door vergelijken met wat al bekend
o Je doet iets nieuws binnen wat je al kent
- ACCOMMODATIE = proces waarbij je bestaande schema’s verandert of nieuwe schema’s maakt om info te
begrijpen die niet past binnen wat je al weet
o Je verandert denken om iets nieuws te begrijpen
Zorgen samen voor cognitieve ontwikkeling
Piaget concentreerde zich op cognitieve veranderingen bij overstap kinderen ene naar andere stadium
Menselijk denken opgebouwd uit schema’s
- Schema = cognitief kader/concept dat helpt bij organiseren/interpreteren van info
o Babys -> concreet gedrag – oudere kinderen -> verfijnder/abstracter
DE INFORMATIEVERWERKINGSTHEORIE – LEERPAD/BOEK
Ontstond in 1950-1960 als reactie op toen dominante theorie (behaviorisme)
- Behaviorisme => beschouwde mentale processen als black box wat men niets over te weten kon komen
Informatieverwerkingstheorie => wel mentale processen bestuderen
- De in de tijd technologische evolutie als analogie gebruikt -> coderen, opslaan, terughalen van info
Gebasseerd op: aanname dat zelfs compex gedrg – leren, herinneren, categoriseren & denken kunt opbreken in stap
- Kinderen beperkt vermogen info te verwerken -> ontwikkeling: efficiënter kunnen verwerken
Piaget zegt dat denken kwalitatief verandert tijdens ontwikkeling
- Verwerkingstheorie -> meer kwantitatieve verandering
Pagina 4 van 175
