Collegeaantekeningen Internationale Relaties | | KU Leuven | 2026/27

Internationale relaties: vanaf
1815
 Leren met kaart vn Europa

Inhoud
Inleiding.................................................................................................................. 2
Startpunt vd cursus.......................................................................................... 2
Gehoopt einde van de cursus...........................................................................3
Structuur vd cursus.......................................................................................... 3
DEEL 1: Congres van Wenen.................................................................................. 4
Situering : 1814-1815.......................................................................................... 4
Wat is het Congres van Wenen?.......................................................................4
1.1 Wat waren centrale punten/ thema’s/ bekommernissen vn grote spelers? (3)
............................................................................................................................ 5
1.2 Belangrijkste protagonisten...........................................................................6
Klemens von Metternich (Oostenrijk)...............................................................6
Castlereagh (GB).............................................................................................. 7
Alexander I (Rusland)....................................................................................... 8
de Tallerand (Frankrijk)..................................................................................... 8
Frederick-Willem III - von Hardenberg (Pruisen)...............................................9
1.3 Verschillende verdragen rond congres vn Wenen..........................................9
Verdrag van Teplitz (1813)............................................................................... 9
Verdrag vn Chaumont (1815).........................................................................10
Verdrag van Fontainebleau (1814).................................................................10
Eerste verdrag van Parijs (1814)....................................................................11
De Duitse Bond................................................................................................. 14
Het Italiaanse schiereiland................................................................................ 15
Afsluit deel over Congres van Wenen................................................................16
2 grote diplomatieke instrumentaria na het Congres van Wenen..................17
DEEL 2: Erosie van het Weense systeem..............................................................21
Post-Congres vn Wenen periode: problematiek vd Zee-Engten & Pasha-crisis. .21
A)Situatie ronde de Zee-Engten.....................................................................21
B)De pasha crisis............................................................................................ 25
DEEL 3: Fatale deuken in het Weense systeem....................................................35
3.1 Revolutiegolf vn 1848 (derde golf vn opstanden in Europa)........................35
3.2 Linken tss die versch revoluties: Krimoorlog...............................................37

1

, 3.3 Revolutie in Frankrijk vn 1848.....................................................................40
3.4 Opstanden in Habsburgse rijk.....................................................................41
1849: personele unie w verbroken.................................................................43
3.5 Revoluties op het Italiaanse schiereiland....................................................44
3.6 Revoluties in de Duitse Bond.......................................................................45
3.7 Krimoorlog................................................................................................... 47
3.8 De Italiaanse eenmaking............................................................................. 48
Zaken uit Italiaanse eenmaking die meespelen in Duitse eenmaking............52
3.9 De Duitse eenmaking.................................................................................. 53
A)De vazalseed.............................................................................................. 53
C)Pruisisch-Oostenrijkse oorlog......................................................................60


Inleiding
Startpunt vd cursus
1813  verdrag van Kalisch (startpunt cursus)
 Gesloten tss Pruisen en Rusland
 Versch afspraken
- Rusland moet oorlog tegen Napoleontische Frankrijk verderzetten
Napoleon juist teruggedreven uit Rusland
Pruisen bang dat Rusland stopt met oorlog, militaire acties tegen
Pruisen
wil dat Rusland blijft vechten tot Frankijk uit centraal Europese
gebieden
MAAR hier staan beloftes tegen over (omtrent Poolse gebieden)
 Polen: gebied dat in 18e E via 3 golven is verdeeld tss Rusland,
Oostenrijk en Pruisen (Polen bestaat niet meer)
 Rusland wil controle over Poolse gebieden
 Nog complexer: al Frans gebied opgericht in Polen dr Napoleon
(beloning vr Polen die Napoleon steunen)
 Pruisen zou deel van Poolse gebieden afstaan aan Rusland
 + Pruisen belooft Rusland te steunen om Poolse gebieden onder
Oostenrijk te controleren
 Rusland belooft aan Pruisen dat ze Sachsen krijgen
 Poolse kwestie start
zeer belangrijk in grote eerste thema vd cursus: Congres van Wenen
(1814)
voor congres vn Wenen al bep afspraken gesloten
dus cursus start al voor congres vn Wenen
ook al botsingen ervoor met versch protagonisten (bv met Oostenrijk en
na-napoleonistische Frankrijk en GB)
 Pruisen als potentiële vazalstaat vn russen  probleem vr GB
 Oostenrijkse (Poolse) gebieden nr Rusland
 ..
 Verdrag vn Kalisch = sws probleem op congres vn Wenen

2

,Gehoopt einde van de cursus
1920: conferentie in Parijs (vergelijkbaar met congres vn wenen)
 Proberen tot onderhandelde regeling te komen na WOI
 Zie verdrag vn Versailles, verdrag vn Trianol …
 Gelijkenissen tss beide conferenties (Wenen en Parijs)
grote spelers beslissen afspraken grotendeels onder elkaar en leggen ze
vast vr de rest
MAAR: hier doet grootste verliezer NIET mee aan onderhandelingen
 In Congres vn Wenen wel
 Grote prijs vr betaald: WOII
 Zal id cursus wss niet tot hier raken (dus ook nie tot 1945)  niet genoeg tijd



Structuur vd cursus
 Congres vn wenen
 Revoluties 1820, 1830 en 1848
 Via Krimoorlog nr Italiaanse, Duitse eenmaking
 Erosie vn Congres vn Wenen
 Eerste grote oorlog tss grootmachten: Krimoorlog
 Feit dat Rusland daar verzwakt uitkomt  effect op Italië en
Duitsland
 Creatie en verval vn Bismarcks alliantiesysteem
 Strategische fout: annexatie vn Elzas-Lotharingen 
voedingsbodem vr frans revanchisme
 Duitsland wil bondgenootschappen sluiten om Frankrijk te
isoleren en Rusland te neutraliseren
 Frankrijk en Rusland = 2 grote zorgen vr andere conflicten
 Ook over Franse binnenlandse politiek
 Alliantiesysteem 1 en 2 onderuit gehaald dr problemen id Balkan
 Te complexe alliantiesysteem 3 uit ook elkaar gevallen 
nachtmerrie w werkelijkheid: ontstaan Frans-Russische alliantie
 Aanloop naar, verloop van en impact vd 5 crises (aanloop WOI)
 In aanloop nr WOI
 Instabiliteit id Balkan  Ottomaanse rijk verzwakt  andere
willen hier voordeel uit halen
 Daarna niet meer nodig dan incident om te ontploffen (zie moord
Franz Ferdinand)
 Selffulfilling prophecy: ied is overtuigd dat er oorlog gaat komen
en handelt ernaar denken zelf niet meer over optie vn gn
oorlog
Wss niet meer kunnen bespreken
 Eerste wereldoorlog
 Onderhandelingen vn Parijs


HB: geschiedenis van de internationale betrekkingen, 1813-1924
 Alleen dingen die in les besproken w zijn examenstof

3

,  Die zaken wel grondig bestuderen id cursus!!!!
 In lessen soms meer dan in cursus
 Linken tss versch componenten zijn belangrijk
Dingen die id tijd verkeerd w gesitueerd  struikelt hij echt over
 Hecht veel waarde aan jaartallen!!!!!
als je dag en maand moet kennen zegt hij het expliciet


DEEL 1: Congres van Wenen
Situering : 1814-1815
= conferentie die w georganiseerd in Wenen met de bedoeling om een Europa
breed systeem te creëren die zorgt vr stabiliteit
 Einde maken aan instabiliteit vn voor en tijdens napoleontische periode
 Moeilijk, want versch landen moeten over moeilijke zaken akkoorden
sluiten

Wat is het Congres van Wenen?
Veel zaken worden op deze conferentie geformaliseerd , maar waren daarvoor
wel al afgesproken
 Breder dan strikte begin en eindpunt vd bijeenkomsten in Wenen (ook
ervoor en erna)
afspraken daarvoor al vaak gemaakt
afspraken komen pas erna in werking
In congres vn wenen: lange tijd weinig echte onderhandelingen
 Verplaatsingen duurden wat langer dan nu, waardoor staatshoofden daar
lange tijd bleven
 Ook veel gefeest: aristocratische bals met partner
 Voor conferentie ook al veel feest gevierd
 Congres vn wenen = zeer duur
 Oostenrijk moest dat financieren
In context vh congres ontstaat ook roddelcircuit  moeilijk geheimen te bewaren
 Wenen niet zo grote stad (doet snel ronde)
2 periodes in Congres vn Wenen:
- Voor terugkeer vn napoleon
- Na terugkeer vn napoleon
 Maart 1815: Napoleon komt terug vn Elba (uit verbanning)
 Lodewijk 18e was al nieuwe koning vn Frankrijk  vlucht nr gent
 Hiervoor al afspraken gemaakt die gunstig waren vr Frankrijk, want was
betrokken bij onderhandelingen (via Lodewijk XVIII)
 Implodeert wnr Napoleon terugkeert
 Zie slotakte congres vn wenen: al gesloten voor slag vn Waterloo
 Congres vn Wenen: veel ruimer!!!


4