Samenvatting Professionele Identiteitsontwikkeling 2 | Filosofie | eerstejaar| SEM 1

PROFESSIONELE IDENITITEITSONTWIKKELING - FILOSOFIE
INLEIDING
 Skilled companion: een deskundige medemens die een stukje van je weg mee komt afleggen als
reisgenoot en compagnon
 Critical companions: kritische vrienden die je helpen om te groeien als “skilled companion”, om je
relationele vaardigheden te ontwikkelen in evenwicht met allerhande competenties of ‘skills’
 Mensbeeld: het gaat over een bundeling van ideeën of opvattingen van wat het betekent om mens
te zijn  abstractie

De mensbeelden

 Cartesiaans mensbeeld: geest en lichaam twee volkomen gescheiden domeinen
o Goede zorg: zoveel mogelijk resultaat op vlak van gezondheid van het lichaam
 Autonome mensbeeld: zichzelf ontwerpende individu
o Goede zorg: wat patiënt als zinvol aanduidt + op individuele basis keuzes maken
 Relationele mensbeeld

HET CARTESIAANS MENSBEELD – DESCARTES
Oorsprong van het Cartesiaanse mensbeeld

René Descartes (1596–1650)

 Filosoof én wiskundige uit de 17de eeuw.
 Zocht absolute zekerheid in kennis → methodische twijfel.
 Beroemde uitspraak: “Cogito ergo sum” – Ik denk, dus ik ben.
 Een filosoof dient aan alles te wijfelen
 “Twijfelend is de mens in ieder geval zeker van zichzelf als denkend wezen.”
 Mogen iets pas als waarheid aannemen als we heel duidelijk en zeker weten dat het waar is

Twee substanties (dualisme)

Twee verschillende vormen van werkelijkheid

Descartes maakt een strikte tweedeling tussen:

1. Denken (ziel) 2. Uitgebreidheid (materie/lichaam)
o Bewustzijn. o Ruimtelijk.
o Geen ruimte-inneming. o Deelbaar.
o Niet deelbaar in kleinere delen o Niet bewust.

“Het denken staat los van de materie – en omgekeerd.”  Geheel onafhankelijk van elkaar

Gevolg: mens = dubbel wezen

 Ziel (denken)  Lichaam (mechanisme)

Descartes = dualist

 Strikte tweedeling tussen geestelijke en uitgebreide werkelijkheid
 Dubbel wezen: denkt zowel als plaats innemen in ruimte
 Ziel kan helemaal los van lichaam opereren
o Wat mens denkt, gebeurt in ziel, niet in stoffelijke wereld
 Voortdurende wisselwerking tussen ziel en lichaam  pijnappelklier



1

, Pijnappelklier als schakel

 Descartes dacht dat ziel en lichaam communiceren via de pijnappelklier.
o Ziel kan steeds gevoelens en opwellingen die aan lichamelijke behoeften gekoppeld zijn, in
verwarring brengen
o Maar ziel kan ook van dergelijke “lage” impulsen bevrijden en los van lichaam opereren
 Verstand controle laten nemen
 Gedachte vermogen om boven lichamelijke behoeften uit te stijgen en “volgens rede”
te handelen
o Ziel soeverein tov lichaam
o Rede wordt niet oud en gebrekkig
 Later filosofen vonden dit ongeloofwaardig.

Kerngedachten van het Cartesiaanse mensbeeld

Het lichaam als machine

 Lichaam = mechanisch systeem dat kapot kan gaan en gerepareerd kan worden.
 Objectieve studie wordt mogelijk: dissectie, anatomie, fysiologie (objectief beeld)

“Het lichaam is een ding of een machine die defect kan geraken…”

Voordelen:

 Objectieve studie
 Positivisme
o Objectief observeren, meten, analyseren.
o Problemen opdelen in stukjes → logisch nadenken op basis van objectief observeren en
meten

Nadelen:

 Vernauwing van de blik
o Enkel het lichamelijke telt.
o Lijden, emoties, context → genegeerd.

Ontmythologisering van het lichaam

 Ziekte is geen straf van God meer.
 Lichaam wordt ontdaan van mysterie → basis voor moderne geneeskunde.

Gezondheid = afwezigheid van ziekte

 Zeer technische, biologische definitie.
 Zorgverlener = technicus die defecten oplost.

Soort conclusie

 Mensbeeld is niet alleen dubbel, maar ook dubbelzinnig  geneeskunde ontplooien en verdiepen,
maar beperkt ook blik
 Lichaam als louter materie en mechanismen  kans groot belangrijke aspecten van mens-zijn en
gezondheid niet opgemerkt worden
o Er wordt misschien wel veel geobserveerd, maar weinig gezien (zwart gat)
 Mensen kunnen zich erg in de steek gelaten voelen




2