Kleuters en seksualiteit
Psychoseksuele ontwikkeling van een kleuter
Psychoseksueel?
- Seksuele ontwikkeling maakt integraal deel uit van hun algemene ontwikkeling
- Verloop in fasen
0-2 jaar
• Lichamelijk
• Ontdekken (centraal) >> Orale fase (Freud)
• Vanaf 2j > nieuwsgierigheid > begin seksuele identiteitsontwikkeling
• Weinig schaamtegevoel + egocentrische ingesteldheid
3-4 jaar
• Besef jongen/meisje > geleidelijk zo voelen/gedragen
• Gedrag overnemen van: volwassen rolmodellen & leeftijdsgenootjes van
hetzelfde geslacht
• Interesse en nieuwsgierigheid blijft
• Rollenspel > kader waarin geëxperimenteerd kan worden
• Meestal rustig plekje opzoeken
Rede?
o privacy, merken dat bekijken/aanraken niet overal getolereerd wordt.
o Ontstaan schaamtegevoel
• Lichamelijkheid blijft > oedipus
• Eerste vragen over seksualiteit
• Kl kennen de omgangstaal voor geslachtsdelen die zeer divers kan zijn
5-6 jaar
• Almaar meer bewust van eigen lichaam en gevoelens
• (seksueel getinte) rollenspelen komen nog voor > vaker uit het zicht van
anderen
• Schaamtegevoel
– Niet meer omkleden in bijzijn van anderen
– Eigen geslachtsdelen minder vaak aanraken in bijzijn van
volwassenen
• Sociale normen en waarden ontwikkelen > algemene gedragsregels >
leerproces
MAAR: Soms genieten van aandacht en van de spanning door het overtreden van grenzen
• Ontstaan van eerste belangrijke vriendschappen
MAAR: Geen duidelijk onderscheid: vriendschap, genegenheid en verliefdheid
• Veel vragen over: voortplanting, zwangerschap en geboorte
• Ontwikkeling genderidentiteit
, Seksueel ongepast en grensoverschrijdend gedrag
Dwangmatig en repetitief seksueel gedrag
▪ Interne controle valt weg en elke begrenzende boodschap lijkt nergens
aan vast te haken
▪ Gevaar: vicieuze cirkel
– Wat normaal voelt voor zz, botst vaak op onbegrip bij anderen> almaar meer geïsoleerd >
vieze manieren om contact te zoeken
▪ Mentaal en fysiek dwangmatig
Voorwerpen in vagina of anus steken
- Belang van duidelijke reactie
- Risico op fysieke verwondingen is voor kleuters vaak moeilijk in te schatten,
- Ontwikkelen van zelfrespect is een erg belangrijke uitdaging binnen de ontwikkeling van
een kleuter!
Verklaringen/ hypothesen
A/ Slachtoffer van seksueel misbruik
- Gevaar op te groeien met een verwarde moraal/norm
- groeien op in een klimaat waar over iemands grenzen gaan standaard is
- Gekregen rolmodel is vertekende spiegel
- Niet altijd richten naar andere kinderen, soms ook naar binnen keren
B/ Getuige van seksueel expliciet materiaal/handelingen
- Verhoogd risico tot het zelf stellen van ongepast seksueel gedrag
- Normen ivm: grenzen, eigenheid, privacy en intimiteit met de voeten getreden
- Expliciet seksueel gedrag met de paplepel ingegeven > geëtaleerd in de kleuterklas
C/ Slachtoffer van een klimaat van kindermishandeling
- Meegekregen spiegels zijn inadequaat (grenzen mogen aangeven, opmerken en
respecteren)
- Kernthema’s: opgroeien in onveiligheid, onvoorspelbaarheid en onduidelijkheid
- Geweld (fysiek en emotioneel) vanaf jonge leeftijd geïnternaliseerd
D/ Ontwikkelingsstoornissen
- Kwetsbaarheden bij deze kinderen, maar voorzichtigheid!!
- Veel informatie geven en thema bespreekbaar maken!
E/ Normale ontwikkeling
- Soms zijn er geen verklaringen
- Onderdeel van normale ontwikkeling, morele ontwikkeling die nog in z’n kinderschoenen
staat
- Grote drijfveer bij ongepast gedrag > nieuwsgierigheid > soms stapje te ver (typisch
kenmerk kleuters)
Psychoseksuele ontwikkeling van een kleuter
Psychoseksueel?
- Seksuele ontwikkeling maakt integraal deel uit van hun algemene ontwikkeling
- Verloop in fasen
0-2 jaar
• Lichamelijk
• Ontdekken (centraal) >> Orale fase (Freud)
• Vanaf 2j > nieuwsgierigheid > begin seksuele identiteitsontwikkeling
• Weinig schaamtegevoel + egocentrische ingesteldheid
3-4 jaar
• Besef jongen/meisje > geleidelijk zo voelen/gedragen
• Gedrag overnemen van: volwassen rolmodellen & leeftijdsgenootjes van
hetzelfde geslacht
• Interesse en nieuwsgierigheid blijft
• Rollenspel > kader waarin geëxperimenteerd kan worden
• Meestal rustig plekje opzoeken
Rede?
o privacy, merken dat bekijken/aanraken niet overal getolereerd wordt.
o Ontstaan schaamtegevoel
• Lichamelijkheid blijft > oedipus
• Eerste vragen over seksualiteit
• Kl kennen de omgangstaal voor geslachtsdelen die zeer divers kan zijn
5-6 jaar
• Almaar meer bewust van eigen lichaam en gevoelens
• (seksueel getinte) rollenspelen komen nog voor > vaker uit het zicht van
anderen
• Schaamtegevoel
– Niet meer omkleden in bijzijn van anderen
– Eigen geslachtsdelen minder vaak aanraken in bijzijn van
volwassenen
• Sociale normen en waarden ontwikkelen > algemene gedragsregels >
leerproces
MAAR: Soms genieten van aandacht en van de spanning door het overtreden van grenzen
• Ontstaan van eerste belangrijke vriendschappen
MAAR: Geen duidelijk onderscheid: vriendschap, genegenheid en verliefdheid
• Veel vragen over: voortplanting, zwangerschap en geboorte
• Ontwikkeling genderidentiteit
, Seksueel ongepast en grensoverschrijdend gedrag
Dwangmatig en repetitief seksueel gedrag
▪ Interne controle valt weg en elke begrenzende boodschap lijkt nergens
aan vast te haken
▪ Gevaar: vicieuze cirkel
– Wat normaal voelt voor zz, botst vaak op onbegrip bij anderen> almaar meer geïsoleerd >
vieze manieren om contact te zoeken
▪ Mentaal en fysiek dwangmatig
Voorwerpen in vagina of anus steken
- Belang van duidelijke reactie
- Risico op fysieke verwondingen is voor kleuters vaak moeilijk in te schatten,
- Ontwikkelen van zelfrespect is een erg belangrijke uitdaging binnen de ontwikkeling van
een kleuter!
Verklaringen/ hypothesen
A/ Slachtoffer van seksueel misbruik
- Gevaar op te groeien met een verwarde moraal/norm
- groeien op in een klimaat waar over iemands grenzen gaan standaard is
- Gekregen rolmodel is vertekende spiegel
- Niet altijd richten naar andere kinderen, soms ook naar binnen keren
B/ Getuige van seksueel expliciet materiaal/handelingen
- Verhoogd risico tot het zelf stellen van ongepast seksueel gedrag
- Normen ivm: grenzen, eigenheid, privacy en intimiteit met de voeten getreden
- Expliciet seksueel gedrag met de paplepel ingegeven > geëtaleerd in de kleuterklas
C/ Slachtoffer van een klimaat van kindermishandeling
- Meegekregen spiegels zijn inadequaat (grenzen mogen aangeven, opmerken en
respecteren)
- Kernthema’s: opgroeien in onveiligheid, onvoorspelbaarheid en onduidelijkheid
- Geweld (fysiek en emotioneel) vanaf jonge leeftijd geïnternaliseerd
D/ Ontwikkelingsstoornissen
- Kwetsbaarheden bij deze kinderen, maar voorzichtigheid!!
- Veel informatie geven en thema bespreekbaar maken!
E/ Normale ontwikkeling
- Soms zijn er geen verklaringen
- Onderdeel van normale ontwikkeling, morele ontwikkeling die nog in z’n kinderschoenen
staat
- Grote drijfveer bij ongepast gedrag > nieuwsgierigheid > soms stapje te ver (typisch
kenmerk kleuters)
