INLEIDING
3 grote thema’s van dit boek
Vrijheid: doorheen geschiedenis is er de vraag ‘wie juist vrij is & wie niet’ (denk bijvoorbeeld aan slaven…)
Gelijkheid: doorheen de geschiedenis is het ook duidelijk geworden dat niet iedereen op dezelfde hoogte
staat, sommige individuen mogen meer dan andere (niet iedereen is gelijk, denk maar aan de
aristocraten/adel…)
Solidariteit: goed omgaan met anderen, zorgen voor andere; dit is niet altijd het geval geweest doorheen
de geschiedenis
Emancipatie
• Deze 3 belangrijkste begrippen
1) Vrijheid
2) Gelijkheid
3) Solidariteit
• Zullen uiteindelijk leiden tot emancipatie (= op gelijke hoogte brengen van mensen die doorheen de
geschiedenis onderdrukt werd, zoals vrouwen, zwarten…)
• Wij moeten tot vandaag strijden voor emancipatie
Ideologieën
Wij gaan doorheen de cursus spreken over de verschillende ideologieën die doorheen de geschiedenis zijn
ontwikkeld en benadrukken hoe zij kijken naar de verschillende kernbegrippen
Wij gaan chronologisch de verschillende grote ideologieën bekijken (liberalisme, socialisme, communisme,
conservatisme…)
• Bovendien gaan we hierbij niet focussen op wat ze nu juist inhouden, maar hoe zij mogelijks
tegenstrijdige ideeën hebben in verband met
1) Vrijheid
2) Gelijkheid
3) Solidariteit
Wat is een ideologie?
• Ideologie = een coherent of samenhangend geheel van ideeën/concepten over
1) Hoe de wereld/werkelijkheid er op dat moment uit ziet (= beschrijving)
2) Hoe zij vinden dat de wereld/werkelijkheid er zou moeten uitzien, wat is volgens hun de ideale
samenleving (= wens)
3) Hoe zij uiteindelijk hun wens ook willen gaan realiseren (= plan om van 1 naar 2 te gaan)
• Ideologie is dynamisch of bewegend, het staat niet vast
o Het is een bewegend mechanisme dat samen veranderd met de maatschappij
Belangrijk: een ideologie is geen wetenschappelijke theorie
• Het verschil tussen beide is niet altijd zo duidelijk, omdat aanhangers van een ideologie soms beweren
dat hun visie wetenschappelijk gefundeerd (gebaseerd) is
• Maar wetenschappelijke theorieën zijn empirisch van aard (onderzoek), ze moeten beschrijven,
verklaren, mogelijks voorspellen
• Maar ze schrijven niet voor wat zou moeten zijn (dit doet een ideologie wel, met hun ideale wereld)
1
,Ideologieën hebben meestal verschillende centrale concepten/ideeën (fundamenten, waar ze de focus op
leggen), bijvoorbeeld
• Karl Marx → spreekt over klasse (klassenstrijd)
• Vilfredo Pareto → spreekt over elite (aristocraten), hij legt daar de focus op
MAAR het kan ook dat verschillende ideologieën eigenlijk een andere interpretatie hebben over hetzelfde
concept/idee
• Bijvoorbeeld: gelijkheid, wilt niet zeggen voor een socialist als voor een liberaal
2
,H1 DE ONTRAFELING VAN DE MIDDELEEUWSE ORDE (1450-1650)
Inleiding
Dit is de periode van de Renaissance (14e – 17e eeuw)
• De Renaissance staat bekend als de periode waar men eigenlijk spreekt van een wedergeboorte
(terugkeer) van de Klassieke Oudheid
• Alles van de Romeinen wordt terug naar bovengebracht, maar dit was niet het enigste dat een
belangrijk kenmerk was van deze periode na de donkere middeleeuwen (dark ages)
De Renaissance was meer dan alleen een herontdekking van de Klassieke Oudheid
• Het verwijst naar een periode waar er een
1) Wetenschappelijke vooruitgang was
2) Veranderingen van de plaats van de kerk door de geleidelijke emancipatie (op gelijke hoogte zetten)
van de politiek
a. Kerk was de middeleeuwse orde, die stond centraal tijdens de Dark Ages
3) De veroveringen van nieuwe landen (Colombus…)
4) Veranderende economische verhoudingen
Ontstaan kapitalisme
• Wetenschappelijke vooruitgang & geleidelijke emancipatie van de politiek
• Einde katholieke hegemonie: reformatie & contrareformatie
• Koloniale ontmoetingen: het dispuut van Valladolid
o Niet enkel handel drijven, maar ook hun rijkdom afnemen
• De Engelse burgeroorlog
Wetenschappelijke vooruitgang en de geleidelijke emancipatie van de politiek
Leonardo Da Vinci (1452-1519)
Leonardo Da Vinci, wordt gezien als de Renaissance man
• Het logische & experimentele
• Hij was van alle markten thuis: kunstenaar, architect, wiskundige, wetenschapper…
• In die periode wou hij proberen de wereld/natuur te ontrafelen (ontdekken, onderzoeken…)
• Hij probeerde dit te doen door middel van 2 passies van hem, namelijk
1) Wiskunde (logische exacte wetenschappen)
2) Experimentele (experisme, datgene wat de kunnen observeren ook onderzoeken)
Deze 2 passies zijn tot op vandaag de 2 belangrijkste wetenschappelijke taken
1) Wiskunde
2) Experimenten
Mercantilisme
Hij leefde in een periode van veranderde economische verhoudingen in verdeeld Italië
• Italië bestond toen uit verschillende vorstdomeinen
• Lange tijd was visie van kerk op handel gehanteerd, waardoor handel onproductief was (niet voordelig)
• Omdat de kooplieden (handelaars) zelf eigen geld moesten inzetten om handel te drijven met
verafgelegen landen
• Veranderende economische verhoudingen in een verdeeld Italië
3
, Maar toen kwam het mercantilisme naar de bovengrond, waarbij er verwacht werd dat de vorst de taak
had om het inkomen van de natie (land) te ontwikkelen, namelijk door het ondersteunen van de handelaars
• Mercantilisme is een economische politiek die erop gericht is om de rijkdom van het eigen land te
vergroten, door de import te verkleinen en de export te vergroten
Eerste vormen van secularisering
In deze periode was er ook al sprake van een langzame secularisering (afstand tussen Kerk en Staat)
• De stadstaten of vorstdommen werden niet meer geleid door traditie, kerk of geestelijken
• Maar door mannen met visie en creativiteit
• Geleidelijke ontvoogding van politiek
Nicollo Machiavelli (1469-1527)
Il principe (zijn boek)
Machiavelli brak van de traditionele vorstenspiegel
• Geschrift of leerboek waarin een vorstenideaal stond (soort van advies over hoe
een ideale vorst zich zou moeten gedragen)
• Men adviseerde hoe een goede vorst, die godvrezend is, zich zou moeten
gedragen
• Weg van de moraal?
• Menselijke natuur?
Maar volgens hem moet je bij de politiek niet kijken naar de moraal (wat is goed?)
• Maar moet je kijken naar wat nodig is om over een maatschappij of samenleving te besturen/regeren
Hij is de grondlegger van de politieke wetenschappen, de figuur die voor het eerst het politieke (hoe moet
men besturen) wetenschappelijk ging onderzoeken op basis van empirisme (onderzoek doen)
• Hij ging ervanuit dat kennis voortkwam uit ervaring
Volgens Machiavelli moet de politiek geseculariseerd worden, het moet afstand nemen van de kerk
• Hij had wat kritiek op het instituut of instelling van de kerk omdat volgens hem de gedragingen van
priesters, de paus… niet zo kerkelijk waren (ze volgend hun eigen regels niet)
• Dus hij vindt dan ook dat er een afstand moet komen tussen de politiek & de kerk
• Maar hij was NIET antireligeus, hij had wel door dat religie een belangrijk sociaal cement is (het
verbindt mensen)
• Secularisering van de politiek
• Secularisering ≠ antireligieus
4
3 grote thema’s van dit boek
Vrijheid: doorheen geschiedenis is er de vraag ‘wie juist vrij is & wie niet’ (denk bijvoorbeeld aan slaven…)
Gelijkheid: doorheen de geschiedenis is het ook duidelijk geworden dat niet iedereen op dezelfde hoogte
staat, sommige individuen mogen meer dan andere (niet iedereen is gelijk, denk maar aan de
aristocraten/adel…)
Solidariteit: goed omgaan met anderen, zorgen voor andere; dit is niet altijd het geval geweest doorheen
de geschiedenis
Emancipatie
• Deze 3 belangrijkste begrippen
1) Vrijheid
2) Gelijkheid
3) Solidariteit
• Zullen uiteindelijk leiden tot emancipatie (= op gelijke hoogte brengen van mensen die doorheen de
geschiedenis onderdrukt werd, zoals vrouwen, zwarten…)
• Wij moeten tot vandaag strijden voor emancipatie
Ideologieën
Wij gaan doorheen de cursus spreken over de verschillende ideologieën die doorheen de geschiedenis zijn
ontwikkeld en benadrukken hoe zij kijken naar de verschillende kernbegrippen
Wij gaan chronologisch de verschillende grote ideologieën bekijken (liberalisme, socialisme, communisme,
conservatisme…)
• Bovendien gaan we hierbij niet focussen op wat ze nu juist inhouden, maar hoe zij mogelijks
tegenstrijdige ideeën hebben in verband met
1) Vrijheid
2) Gelijkheid
3) Solidariteit
Wat is een ideologie?
• Ideologie = een coherent of samenhangend geheel van ideeën/concepten over
1) Hoe de wereld/werkelijkheid er op dat moment uit ziet (= beschrijving)
2) Hoe zij vinden dat de wereld/werkelijkheid er zou moeten uitzien, wat is volgens hun de ideale
samenleving (= wens)
3) Hoe zij uiteindelijk hun wens ook willen gaan realiseren (= plan om van 1 naar 2 te gaan)
• Ideologie is dynamisch of bewegend, het staat niet vast
o Het is een bewegend mechanisme dat samen veranderd met de maatschappij
Belangrijk: een ideologie is geen wetenschappelijke theorie
• Het verschil tussen beide is niet altijd zo duidelijk, omdat aanhangers van een ideologie soms beweren
dat hun visie wetenschappelijk gefundeerd (gebaseerd) is
• Maar wetenschappelijke theorieën zijn empirisch van aard (onderzoek), ze moeten beschrijven,
verklaren, mogelijks voorspellen
• Maar ze schrijven niet voor wat zou moeten zijn (dit doet een ideologie wel, met hun ideale wereld)
1
,Ideologieën hebben meestal verschillende centrale concepten/ideeën (fundamenten, waar ze de focus op
leggen), bijvoorbeeld
• Karl Marx → spreekt over klasse (klassenstrijd)
• Vilfredo Pareto → spreekt over elite (aristocraten), hij legt daar de focus op
MAAR het kan ook dat verschillende ideologieën eigenlijk een andere interpretatie hebben over hetzelfde
concept/idee
• Bijvoorbeeld: gelijkheid, wilt niet zeggen voor een socialist als voor een liberaal
2
,H1 DE ONTRAFELING VAN DE MIDDELEEUWSE ORDE (1450-1650)
Inleiding
Dit is de periode van de Renaissance (14e – 17e eeuw)
• De Renaissance staat bekend als de periode waar men eigenlijk spreekt van een wedergeboorte
(terugkeer) van de Klassieke Oudheid
• Alles van de Romeinen wordt terug naar bovengebracht, maar dit was niet het enigste dat een
belangrijk kenmerk was van deze periode na de donkere middeleeuwen (dark ages)
De Renaissance was meer dan alleen een herontdekking van de Klassieke Oudheid
• Het verwijst naar een periode waar er een
1) Wetenschappelijke vooruitgang was
2) Veranderingen van de plaats van de kerk door de geleidelijke emancipatie (op gelijke hoogte zetten)
van de politiek
a. Kerk was de middeleeuwse orde, die stond centraal tijdens de Dark Ages
3) De veroveringen van nieuwe landen (Colombus…)
4) Veranderende economische verhoudingen
Ontstaan kapitalisme
• Wetenschappelijke vooruitgang & geleidelijke emancipatie van de politiek
• Einde katholieke hegemonie: reformatie & contrareformatie
• Koloniale ontmoetingen: het dispuut van Valladolid
o Niet enkel handel drijven, maar ook hun rijkdom afnemen
• De Engelse burgeroorlog
Wetenschappelijke vooruitgang en de geleidelijke emancipatie van de politiek
Leonardo Da Vinci (1452-1519)
Leonardo Da Vinci, wordt gezien als de Renaissance man
• Het logische & experimentele
• Hij was van alle markten thuis: kunstenaar, architect, wiskundige, wetenschapper…
• In die periode wou hij proberen de wereld/natuur te ontrafelen (ontdekken, onderzoeken…)
• Hij probeerde dit te doen door middel van 2 passies van hem, namelijk
1) Wiskunde (logische exacte wetenschappen)
2) Experimentele (experisme, datgene wat de kunnen observeren ook onderzoeken)
Deze 2 passies zijn tot op vandaag de 2 belangrijkste wetenschappelijke taken
1) Wiskunde
2) Experimenten
Mercantilisme
Hij leefde in een periode van veranderde economische verhoudingen in verdeeld Italië
• Italië bestond toen uit verschillende vorstdomeinen
• Lange tijd was visie van kerk op handel gehanteerd, waardoor handel onproductief was (niet voordelig)
• Omdat de kooplieden (handelaars) zelf eigen geld moesten inzetten om handel te drijven met
verafgelegen landen
• Veranderende economische verhoudingen in een verdeeld Italië
3
, Maar toen kwam het mercantilisme naar de bovengrond, waarbij er verwacht werd dat de vorst de taak
had om het inkomen van de natie (land) te ontwikkelen, namelijk door het ondersteunen van de handelaars
• Mercantilisme is een economische politiek die erop gericht is om de rijkdom van het eigen land te
vergroten, door de import te verkleinen en de export te vergroten
Eerste vormen van secularisering
In deze periode was er ook al sprake van een langzame secularisering (afstand tussen Kerk en Staat)
• De stadstaten of vorstdommen werden niet meer geleid door traditie, kerk of geestelijken
• Maar door mannen met visie en creativiteit
• Geleidelijke ontvoogding van politiek
Nicollo Machiavelli (1469-1527)
Il principe (zijn boek)
Machiavelli brak van de traditionele vorstenspiegel
• Geschrift of leerboek waarin een vorstenideaal stond (soort van advies over hoe
een ideale vorst zich zou moeten gedragen)
• Men adviseerde hoe een goede vorst, die godvrezend is, zich zou moeten
gedragen
• Weg van de moraal?
• Menselijke natuur?
Maar volgens hem moet je bij de politiek niet kijken naar de moraal (wat is goed?)
• Maar moet je kijken naar wat nodig is om over een maatschappij of samenleving te besturen/regeren
Hij is de grondlegger van de politieke wetenschappen, de figuur die voor het eerst het politieke (hoe moet
men besturen) wetenschappelijk ging onderzoeken op basis van empirisme (onderzoek doen)
• Hij ging ervanuit dat kennis voortkwam uit ervaring
Volgens Machiavelli moet de politiek geseculariseerd worden, het moet afstand nemen van de kerk
• Hij had wat kritiek op het instituut of instelling van de kerk omdat volgens hem de gedragingen van
priesters, de paus… niet zo kerkelijk waren (ze volgend hun eigen regels niet)
• Dus hij vindt dan ook dat er een afstand moet komen tussen de politiek & de kerk
• Maar hij was NIET antireligeus, hij had wel door dat religie een belangrijk sociaal cement is (het
verbindt mensen)
• Secularisering van de politiek
• Secularisering ≠ antireligieus
4
