Doelgroepen 3 Deel 3: neurodiversiteit en autisme als neurotype 2025-2026
1. Neurodiversiteit
1.1. Omschrijving
1.1.1. De neurodiversiteitsbeweging (NDM)
- Stelt dat neurologische verschillen gezien moeten worden als natuurlijke
variaties in het menselijke genoom
- = sociaal-politieke beweging
➔ Neurodivergente(n) (activisten) en bondgenoten
- Paradigma, kritische lens en referentiekader
➔ In onderzoek, onderwijs en praktijk
1.1.2. Het neurodiversiteitsparadigma
- Verschuiving stoornisparadigma → neurodiversiteitsparadigma
1.1.2.1. De drie niveaus van neurodiversiteitsparadigma
- 1e niveau
o Beschrijft de natuurlijke variatie in ‘hoe mensen denken en leren, de
wereld ervaren of in contact treden met elkaar’
o Focus op aanvaarden van onderlinge verschillen
- 2 niveau
e
o De kritische blik leggen op dominante veronderstellingen in medisch
onderzoek
o Focus: belang van inclusie, emancipatie en vertrekken van
mensenrechtenperspectief
- 3e niveau
o Kijken naar participatie en belang van neurodivergente ervaringen
1.1.3. Taalgebruik
1.1.3.1. Neurodivergent of neurodivergen, neurotypes en neurotypsich?
- Neurodiversiteit
o Variatie in: ontwikkeling, ervaring van en contact met de wereld
o Kenmerken van een groep
- Neurotypisch
o Dominante vorm
o Kenmerken van een individu
- Neurodivergent/neurodivergen
o Ontwikkeling, ervaring van en contact met de wereld anders dan de norm
o Kenmerken van een individu
- Neurotype
o Minderheidsgroepen met gelijkaardige kenmerken die zich organiseren
rond norm
o Kenmerken van een individu
,Doelgroepen 3 Deel 3: neurodiversiteit en autisme als neurotype 2025-2026
1.1.3.2. Identity first en person first
- Person-first
o Benadrukt dat de persoon meer is dan 1 of enkele kenmerken
- Identity-first
o Neurodivergentie gezien als integraal en betekenisvol onderdeel van de
identiteit
- Neuro-affirmatief taalgebruik
o We vermijden pathologiserende termen
▪ Zoals stoornis of gebrek
o We spreken bewust over kenmerken, kwetsbaarheden, noden, variatie en
ondersteuningsbehoefte
1.2. Prevalentie
- 15%-20% algemene bevolking
- Gebrek definitie = gebrek aan exacte cijfers
- Stijging normalisatie ontwikkelingsstoornissen en neurodivergentie
- Co-condities → we spreken niet van comorbiditeit
- Stijging complexiteit maatschappij en zelfidentificatie
1.3. Etiologie
- Variatie in menselijke ontwikkeling, ervaring en contact volgens ICF-model
o Verklaren vanuit 3 dimensies
o D1: lichaamsdimensie in functies en anatomische eigenschappen
o D2: activiteitendimensie, manier waarop mensen handelen
o D3: participatiedimensie, maatschappelijk deelnemen
1.4. Begeleiding
1.4.1. Handelingsgericht begeleiden
- Model van Kok
- ! = per kind een individueel functioneringsprofiel opstellen
o Met kwaliteiten en kwetsbaarheden
, Doelgroepen 3 Deel 3: neurodiversiteit en autisme als neurotype 2025-2026
1.4.2. Capability approach en neurodiversiteits affirmatieve zorg
- Capability approach = kwaliteit van het leven samen hangt met de keuzevrijheid
die mensen hebben
- Self advocacy = houdt het vermogen in om op te komen voor jezelf en je eigen
belangen te behartigen met als doel meer onafhankelijk te zijn en eigen keuzes te
kunnen maken
- Neurodiversiteits affirmatieve zorg → 3 principes
o We verlenen zorg zonder pathologiseren
▪ Vertrekt van ervaringen en belevingen van iedere neurodivergent
o Implementeren van de ervaringsdeskundige als expert
▪ Zorg gezien worden als samenwerking tussen onderzoekers,
hulpverleners en mensen met ervaringen
o Individuele begeleiding met impact op sociale verandering
▪ Versterken van mensen met een neurodivergente deelidentiteit en
creëren van inclusieve maatschappij
1.4.3. Veerkracht bevorderen
- = dynamisch proces beïnvloedt door de omgeving
- Problemen ontstaan vaak door mismatch
o Individu en omgeving
2. Autisme
2.1. Omschrijving
2.1.1. Geschiedenis van kijken naar en spreken over autisme
- Bleuer = autisme → symptoom schizofrenie
- Sukhareva = zelfstandige aandoening
- Kanner = aparte stoornis
- Asperger = aparte stoornis → diagnose autismestoornis
- Wing = autismespectrum en typologieën
- Autisme als handicap → participatieprobleem of beperking in functioneren
- Autisme als neurotype → variatie in ontwikkeling, ervaren en in contact treden
- Ook in oudere geschriften autismekenmerken bij hoofdrolspeler te herkennen
➔ Medisch model → sociaalecologische visie → neurodiversiteitsvisie
1. Neurodiversiteit
1.1. Omschrijving
1.1.1. De neurodiversiteitsbeweging (NDM)
- Stelt dat neurologische verschillen gezien moeten worden als natuurlijke
variaties in het menselijke genoom
- = sociaal-politieke beweging
➔ Neurodivergente(n) (activisten) en bondgenoten
- Paradigma, kritische lens en referentiekader
➔ In onderzoek, onderwijs en praktijk
1.1.2. Het neurodiversiteitsparadigma
- Verschuiving stoornisparadigma → neurodiversiteitsparadigma
1.1.2.1. De drie niveaus van neurodiversiteitsparadigma
- 1e niveau
o Beschrijft de natuurlijke variatie in ‘hoe mensen denken en leren, de
wereld ervaren of in contact treden met elkaar’
o Focus op aanvaarden van onderlinge verschillen
- 2 niveau
e
o De kritische blik leggen op dominante veronderstellingen in medisch
onderzoek
o Focus: belang van inclusie, emancipatie en vertrekken van
mensenrechtenperspectief
- 3e niveau
o Kijken naar participatie en belang van neurodivergente ervaringen
1.1.3. Taalgebruik
1.1.3.1. Neurodivergent of neurodivergen, neurotypes en neurotypsich?
- Neurodiversiteit
o Variatie in: ontwikkeling, ervaring van en contact met de wereld
o Kenmerken van een groep
- Neurotypisch
o Dominante vorm
o Kenmerken van een individu
- Neurodivergent/neurodivergen
o Ontwikkeling, ervaring van en contact met de wereld anders dan de norm
o Kenmerken van een individu
- Neurotype
o Minderheidsgroepen met gelijkaardige kenmerken die zich organiseren
rond norm
o Kenmerken van een individu
,Doelgroepen 3 Deel 3: neurodiversiteit en autisme als neurotype 2025-2026
1.1.3.2. Identity first en person first
- Person-first
o Benadrukt dat de persoon meer is dan 1 of enkele kenmerken
- Identity-first
o Neurodivergentie gezien als integraal en betekenisvol onderdeel van de
identiteit
- Neuro-affirmatief taalgebruik
o We vermijden pathologiserende termen
▪ Zoals stoornis of gebrek
o We spreken bewust over kenmerken, kwetsbaarheden, noden, variatie en
ondersteuningsbehoefte
1.2. Prevalentie
- 15%-20% algemene bevolking
- Gebrek definitie = gebrek aan exacte cijfers
- Stijging normalisatie ontwikkelingsstoornissen en neurodivergentie
- Co-condities → we spreken niet van comorbiditeit
- Stijging complexiteit maatschappij en zelfidentificatie
1.3. Etiologie
- Variatie in menselijke ontwikkeling, ervaring en contact volgens ICF-model
o Verklaren vanuit 3 dimensies
o D1: lichaamsdimensie in functies en anatomische eigenschappen
o D2: activiteitendimensie, manier waarop mensen handelen
o D3: participatiedimensie, maatschappelijk deelnemen
1.4. Begeleiding
1.4.1. Handelingsgericht begeleiden
- Model van Kok
- ! = per kind een individueel functioneringsprofiel opstellen
o Met kwaliteiten en kwetsbaarheden
, Doelgroepen 3 Deel 3: neurodiversiteit en autisme als neurotype 2025-2026
1.4.2. Capability approach en neurodiversiteits affirmatieve zorg
- Capability approach = kwaliteit van het leven samen hangt met de keuzevrijheid
die mensen hebben
- Self advocacy = houdt het vermogen in om op te komen voor jezelf en je eigen
belangen te behartigen met als doel meer onafhankelijk te zijn en eigen keuzes te
kunnen maken
- Neurodiversiteits affirmatieve zorg → 3 principes
o We verlenen zorg zonder pathologiseren
▪ Vertrekt van ervaringen en belevingen van iedere neurodivergent
o Implementeren van de ervaringsdeskundige als expert
▪ Zorg gezien worden als samenwerking tussen onderzoekers,
hulpverleners en mensen met ervaringen
o Individuele begeleiding met impact op sociale verandering
▪ Versterken van mensen met een neurodivergente deelidentiteit en
creëren van inclusieve maatschappij
1.4.3. Veerkracht bevorderen
- = dynamisch proces beïnvloedt door de omgeving
- Problemen ontstaan vaak door mismatch
o Individu en omgeving
2. Autisme
2.1. Omschrijving
2.1.1. Geschiedenis van kijken naar en spreken over autisme
- Bleuer = autisme → symptoom schizofrenie
- Sukhareva = zelfstandige aandoening
- Kanner = aparte stoornis
- Asperger = aparte stoornis → diagnose autismestoornis
- Wing = autismespectrum en typologieën
- Autisme als handicap → participatieprobleem of beperking in functioneren
- Autisme als neurotype → variatie in ontwikkeling, ervaren en in contact treden
- Ook in oudere geschriften autismekenmerken bij hoofdrolspeler te herkennen
➔ Medisch model → sociaalecologische visie → neurodiversiteitsvisie
