Samenvatting Geschiedenis | Socialisme/Marxisme | 3e graad | 2026/27

Samenvatting Geschiedenis:
Socialisme/Marxisme
Wat is het socialisme?
 Socialisme is de verzamelnaam voor allerlei stromingen die allemaal
streven naar een samenleving gekenmerkt door gelijkheid, sociale
rechtvaardigheid en solidariteit
Wie is Karl Marx?
 Duitsland  1818 – 1883
 Filosoof  belangrijkste denker van socialistische bewegingen
 Wetenschappelijk socialisme  analyse + kritiek op kapitalisme
Wat is de arbeidswaardeleer?
 2 soorten productiekrachten  hetgeen dat nodig is om producten te
maken/waarde te geven
o Kapitaal en productiemiddelen  kapitaalkrachtige ondernemers
o Arbeid  arbeidersklasse
 De arbeider werkt een product met een waarde af
o Gebruikswaarde  nut/behoeftebevrediging
o Marktwaarde  waarde in ruil- of geldmarkt
 Arbeider werkt veel producten af  meer dan nodig om zijn loon te
betalen
o Opbrengst  vrij gekozen winst  meerwaarde  opnieuw
investeren
Wat waren de drie kritieken van Marx?
KRITIEK OP VRIJE MARKT EN WINSTSTREVEN
 KAPITALISME  doel van economie  winststreven
o Nadruk op ruilwaarde  geld – product – geld
o Bevrediging van persoonlijke behoefte
o Kapitalistische maatschappij
 Vrije markt
 Geld  doel
 Behoeftebevrediging  middel om aan te zetten tot kopen

,  MARXISME  doel van economie  menselijke behoeftebevrediging van
iedereen in de samenleving
o Nadruk op gebruikswaarde  product – geld – product
o Bevrediging eigen/andermans menselijke behoeften
o Maatschappelijk verantwoorde productie  meerwaarde voor
maatschappij
o Socialistische maatschappij
 Geleide economie
 Geld  middel voor behoeftebevrediging
 Doel  behoeftebevrediging van iedereen
KRITIEK OP PRIVÉBEZIT EN GEVOLGEN: UITBUITING VAN DE ARBEIDERS
 KAPITALISME  exclusief privébezit van productiemiddelen minderheid
IB + arbeiders in meerwaarde  scheiding arbeid en kapitaal 
uitbuiting
o Resultaat arbeid  arbeiders
 Laag loon
 Afhankelijk van de werkgever
 Geen productiemiddelen  zelf onderneming starten
o Resultaat arbeid  kapitalist
 Winst  groot deel meerwaarde
 Dominant  bepaalt loon
 MARXISME  afschaffing privébezit van productiemiddelen  collectief
bezit  gemeenschap  geen scheiding arbeid en kapitaal  geen
uitbuiting
o Resultaat arbeid  arbeiders
 Rechtvaardig deel meerwaarde  gelijke verdeling winst
 Onafhankelijk van werkgever
 Productiemiddelen  collectief
KAPITALISME IS VERVREEMDING
 ECONOMISCH
o Arbeid
 Dient om te overleven
 Waarde in de economische productie  meerwaarde
 FILOSOFISCH
o Arbeid
 Ontwikkeling