Samenvatting Module 2 Instructiepsychologie en -technologie | teksten module 2 | KU Leuven | 2025/26

Module 2 – instructie teksten:
Willen, moeten en structuur in de klas: over het stimuleren van een optimaal leerproces
 Tekst mbt motivatie
Kennisclip:
 Zelfdeterminatietheorie = de motivatie bij llnen
 Situatie waarmee leerkrachten vaak geconfronteerd w -> geen discipline in de klas -> hoe oplossen?
Meer regels invoeren? -> welke methode hanteren?
 Motivatie: intrinsiek/ extrinsiek
o = wat er aan de basis ligt vd motivatie vd llnen
o Intrinsiek
 = Motivatie door de lln zelf dmv spontane interesse en autonomie
 Wanneer inhoud vd les hen interesseert
 Komt niet meer veel voor
o Extrinsiek
 = Uiteindelijke doel ligt buiten studeren zelf
 Llnen studeren voor goede punten, cadeautjes v ouders, diploma
o => wederzijds impact
 4 types v motivatie
o Extrinsieke motivatie
 Gecontroleerde motivatie
 Externe regulatie
o Motivatie gedreven door verwachtingen (belonging, straf) => druk ligt
buiten het individu
 Gevoel dat er geen andere keuze rest dan het gedrag te stellen
 Bv ouders die hoge verwachtingen stellen en goed rapport
belonen door cadeautje
o Geen internalisatie -> gedragsregulatie zal niet verinnerlijkt w
 Kind is niet geïnteresseerd in de leerstof
 Geïntrojecteerde regulatie
o Motivatie gedreven door schuld, schaamte, angst, interne druk => druk
ligt binnen het individu
 Bv heel perfectionistisch + lat heel hoog leggen => lukt het niet?
-> schuld en schaamte
o Gedeeltelijke internalisatie
 Studeren is niet doel op zich, maar middel om verderliggend
doel te bereiken
 Middel om schaamte en schuld te voorkomen
 Autonome motivatie
 Extrinsieke drijfveer
 Lln heeft het gevoel dat ze zelf aan de basis ligt vh gedrag -> nemen
verantwoordelijkheid op voor eigen leerproces
 Taak is voor hen persoonlijk zinvol
 = Geïdentificeerde regulatie
o Motivatie gedraven door persoonlijke waarde
 Bv lln zwijgt en werkt aan de opdracht -> als opdracht niet af is,
thuis verder werken -> wilt lln niet -> koppelt gedrag aan voor
hem zinvolle waarde
o Volledige internalisatie


1

, o Intrinsieke motivatie
 Ook autonome motivatie
 Intrinsieke drijfveer
 Welwillendheid en vrijheid als onderliggende emoties
 = intrinsieke regulatie
o Motivatie gedraven door plezier en interesse
o Geen internalisatie nodig
o => internalisatie toepassen op elk onderdeel
 = verinnerlijkingsproces waarbij een extern gestuurde gedragsregulatie nu opgenomen w
in de waarden in infrastructuur vd persoon -> zodat men meer vrijwillig zal handelen




 Impact v motivatie op leerkrachtstijl
o Leerkracht heeft grote impact op motivatie v llnen -> kan voor motivatie zorgen bij llnen – op
versch manieren:
 Belangrijk: structuur aanbrengen op disciplinair vlak = regels opstellen die consequent w
nageleefd
 Bv zwijgen bij binnen komen in de klas
 Belangrijk: leerproces goed structureren zodat lln zich competent voelt om taak uit te
voeren
o Lln moet zich competent voelen
 Gebeurt wnr ze het gevoel hebben dat ze het kunnen
 Leraar kan leerproces structureren om dit gevoel te bevorderen
 Stappenplan dat uitmondt in haalbaar einddoel
 Geven v tips, werkpunten en positieve feedback -> helpt lln met behalen v
einddoel
o Motivatie bij lln:
 Kan op controlerende manier afdwingen
 Structuur aanbrengen in samenspraak met llnen
o Autonoom ondersteunende leerkracht
 Identificeren v interesses
 Voeden v interesses
 Opbouwen v persoonlijke interesses en waarden
o Controlerende leerkracht
 Houdt geen rekening met interesses vd llnen
 Controlerende en dwingende taal
 Deadlines ter stimulatie -> zorgt vaak voor gevoel v schaamte en falen (neg effect)


2

,  Moeten leraren nu meer regels toepassen als er geen discipline is?
o Leraren doen best combinatie v 2 methoden
 Structuur aanbrengen om chaos te vermijden
 Door regels op te stellen
 Autonomie ondersteunend zijn
 Llnen af en toe iets zelf beslissen
 => leidt tot stijging v autonome motivatie; pos impact op gedrag v leerlingen, leren,
preseteren en algemeen welzijn vd llnen


Samenvatting tekst:
 Als lln niet geïntereseerd is -> toch op welwillende manier studeren mogelijk door het persoonlijke
belang vd studiestof eigen te maken
 Zelfdeterminatietheorie
o Intrinsieke motivatie en geïnternaliseerde motivatie onder noemer autonome motivatie
 Autonome motivatie <-> gecontroleerde of verplichte motivatie
 Interne of externe druk
1. Het belang v motivatie
 Chaos en wanorde -> leraar zoekt oplossing: strenger w en eisen dat de klasregels na geleefd w (door
punten af te trekken, te dreigen met straf, directeur inschakelen) -> zorgt juist voor extra druk en
spanning
 Belangrijk om niet enkel naar mate waarin llnen gemotiveerd zijn te kijken, maar ook naar reden waarom
(= kwaliteit, het type of soort motivatie)
 Bij kwaliteit v motivatie onderscheid tss
o Autonome motivatie
o Gecontroleerde motivatie
2. De kwaliteit v motivatie
 Intrinsieke motivatie VS extrinsieke motivatie
o Intrinsiek
 Spontane interesse en inherente bevrediging
 = het uitvoeren vd activiteit door de activiteit zelf
 Lln heeft het gevoel dat ze zelf aan de basis van het studiegedrag ligt
 Studeren met gevoel v psychologische vrijheid, welwillendheid of autonomie
 = prototype v autonoom, zelfbepaald of vijwillig functioneren
 Komt niet meer zo veel voor
o Extrinsiek
 Studeren = afh vh bereiken ve doel dat buiten het studeren zelf gelegen is
 Middel-doel structuur -> studeren is geen doel op zich, maar een middel om iets te
verkrijgen
 Bv goede punten, beloning v ouders, …
o => meeste llnen hanteren een combinatie v beide
 De sterkte vd totale studie motivatie = som vd intrinsieke en extrinsieke componenten
 Let op: wederzijdse impact -> extrinsiek motivatie kan intrinsieke motivatie doen
verdwijnen en ondermijnen
 Dan studeren de llnen alleen nog voor de gevolgen ervan
 Elkaars tegengestelde
 Intrinsieke motivatie = een psychologische vrije of welwillende wijze <->
extrinsieke motivatie = een gebrek aan psychologisch vrij handelen
 Niet voldoende om rijk gamma aan motivaties te beschrijven met enkel deze 2 termen: versch types
extrinsieke motivatie die verschillen in mate v ervaren psychologische vrijheid en autonomie


3

,  Verschillende drijfveren:
o Autonome of vrijwillige motivatie (gevoel v psychologische vrijheid en keuze)
 Geïdentificeerde regulatie
 extrinsiek
 Lln ziet wel in uitvoeren v gedrag persoonlijk belang/relevantie
 Bv zwijgen in de les
 Internaliseren = het zich eigen maken vd waarde ve bepaald gedrag
o Een verinnerlijkingsproces waarbij extern gestuurde
gedragsregulatie w opgenomen in de waarden vd persoon, zodat
men meer vrijwillig zal handelen
o Middel-doelstructuur: de lln studeert om een bepaald doel, die hij
zelf belangrijk vindt, te bereiken
 => volledige internalisatie
 Interne regulatie
 Intrinsiek
 Motivatie gedraven door plezier en interesse
 => geen internalisatie nodig doordat lln spontaan geboeid is
o Gecontroleerde of verplichtende motivatie (gevoelens v verplichting en stress)
 Externe regulatie
 extrinsiek
 = het uitvoeren v gedrag om straf te vermijden of om een beloning te
verkrijgen
o Drijfveer gestuurd door externe elementen
 Kan gepaard gaan met gevoelens v verplichting, druk en stress
 => geen internalisatie
 Geïntrojecteerde regulatie
 extrinsiek
 = het uitvoeren v gedrag om een verder liggend doel te bereiken -> leren is
een middel om dit doel te bereiken
o Drijveer gestuurd door interne elementen/ bevindt zich in de
persoon zelf -> druk op zichzelf leggen
 Als doel niet bereikt w: gevoelens v schuld, schaamte en teleurstelling
 De drijfveer is naar binnen gegooid, maar niet verteerd of geaccepteerd ->
lln ziet persoonlijk belang niet (helemaal) in
 => gedeeltelijke internalisatie
 Gevoel v psychologische vrijheid en zelfbepaling w ervaren als leerstof als interessant OF persoonlijk
zinvol w ervaren!

 Psychologische dynamiek:
o Ouders en leraren willen:
 dat enkele gedragingen zich spontaan voordoen bv fruit eten -> mate v persistentie
over de tijd of duurzaamheid vd gedragsuitvoering
 dat gedraginen die op specifieke platen zijn aangeleerd bv op school ook in andere
situaties w toegepast bv thuis -> mate v transfer v gedrag



4