Medicatielijst – Farmacologie Deel 5 Inflammatie · Astma · Allergie · DM · Osteoporose · GI · Prof. dr. Minne Casteels e.a. · KU Leuven 2025–2026
1 · NSAIDs Aspirine · Paracetamol · Diclofenac · Ibuprofen · Naproxen · Meloxicam · Celecoxib · Etoricoxib · Metamizol
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
COX-inhibitoren Remmen cyclo-oxygenase (COX-1 – Locomotorische GI (COX-1 verlies): – Zwangerschap 3e
(algemeen): + COX-2) → ↓ prostaglandine- en inflammatie: RA, artrose, – Dyspepsie, gastritis, trimester (ductus Botalli,
tromboxaansynthese tendinitis, bursitis, ulcera, GI-bloeding — bloedingstijd, vertraagde
COX-2-inhibitie = beoogde effecten spondylitis preventie: PPI bij risico bevalling)
(anti-inflammatoir, analgesie, – Pijn: postoperatief, Bloedplaatjes: – Samter-triade / aspirine-
antipyrese) musculoskeletaal, tandpijn, – ↓ TXA₂ → verlengde allergie (absoluut)
COX-1-inhibitie = ongewenste rugpijn bloedingstijd – Ernstig hart-/nierlijden
effecten (GI-ulcus, bloedingstijd, – Dysmenorroe (primair) Renaal/CV: – VG GI-ulcus (relatief — voeg
Klasse- renaal) – Koorts PPI toe)
eigenschappen – Acute nierinsufficiëntie bij
↑ lipoxygenase-substraat → ↑ LT – Sluiting ductus arteriosus verminderde nierperfusie – Cave: VKA/DOAC, SSRI (↑
NSAIDs (neonaat — ibuprofen bloeding), antihypertensiva
(relevant bij aspirine-allergie) (HF, cirrose, CKD)
voorkeur) (↓ effect)
– Vochtretentie → ↑ BD,
verergering HF
Overgevoeligheid:
– Samter-triade (aspirine-
allergie + astma + nasale
poliepen) →
bronchospasme/anafylaxie
1.1 · SALICYLATEN
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Acetylsalicylzuur (ASA / ASA: ENIGE irreversibele covalente – ASA lage dosis (75-100 – Reye-syndroom bij – Kinderen <16j met virale
aspirine) COX-1+2-binding → definitief effect mg): CV secundaire kinderen <16j met viraal koorts (Reye)
Mesalazine (5-ASA) op bloedplaatjes (7-10 d) preventie (MI, CVA, angor, koortssyndroom → – Jicht (lage-dosis ASA)
Sulfasalazine Lage dosis: ↓ TXA₂ in plaatjes TIA) VERBODEN bij kinderen! – Hemofilie, anticoagulantia
(zonder nieuw COX) >> ↓ PGI₂ in – ASA – 'Salicylisme' bij toxische – ASA 7 dagen stoppen vóór
endotheel analgetisch/antipyretisch dosis: oorsuizen, neuro-/prostaat-/amygdaloch
Mesalazine (5-ASA): actief (650 mg q4h); anti- duizeligheid, verwardheid irurgie
Salicylaat
metaboliet van sulfasalazine; lokaal inflammatoir (4-6 g/dag) – Acidose (metabole +
(irreversibele
anti-inflammatoir in darm – Mesalazine/sulfasalazine: respiratoire alkalose) bij
COX-remmer)
Sulfasalazine: sulfapyridine-deel colitis ulcerosa, ziekte van intoxicatie
actief bij RA; 5-ASA-deel actief bij Crohn (oraal of rectaal) – Renale urinezuurretentie bij
IBD – Sulfasalazine: ook RA lage dosis → uitlokken
(csDMARD — alternatief jichtaanval
voor MTX) – Antidotum intoxicatie: N-
acetylcysteïne, alkalische
diurese, actieve kool
! = cave / contra-indicatie • 1
,Medicatielijst – Farmacologie Deel 5 Inflammatie · Astma · Allergie · DM · Osteoporose · GI · Prof. dr. Minne Casteels e.a. · KU Leuven 2025–2026
1.2 · PARACETAMOL
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Paracetamol Werkingsmechanisme onvolledig – Pijn en koorts — 1e keuze – Hepatotoxiciteit bij – Ernstige leverinsufficiëntie
(= acetaminophen VS) opgehelderd; zwakke COX-1/2- (ook combineerbaar met overdosis ≥10-15g – Alcoholisme, laag
remmer NSAIDs: multimodale (eenmalig); ≥20-25g lichaamsgewicht: max 2
Mogelijk: COX-3-inhibitie in CZS + ↑ analgesie) potentieel fataal g/24u
descenderende 5-HT-pijninhibitie + – Zwangerschap: enig veilig – Tekens pas 24-48u na – Cave CYP-inductoren
endocannabinoïdsysteem analgeticum inname → vroeg
Para- – Aspirine-allergie, hemofilie, behandelen!
aminofenol- GEEN anti-inflammatoir effect
T½ 2u; hepatisch: conjugatie (veilig) VG GI-bloeding – CYP-inductoren
derivaat (alcohol, barbituraten,
+ CYP → NAPQI (toxisch) → detox – Koorts bij kinderen bij viraal
(atypisch rifampicine) → ↑ NAPQI
door glutathion syndroom
NSAID) →↑
Bij overdosis: glutathion uitgeput → Dosis: 500-1000 mg/dosis; max
4 g/24u; langdurig gebruik: max hepatotoxiciteitsrisico
hepatocelnecrose (pas zichtbaar na
3 g/24u – Lichte bloeddrukstijging
24-48u)
Risicofactoren (alcohol, (ook bij therapeutische
Antidotum: N-acetylcysteïne i.v. (bij doses)
voorkeur <8u na inname) leverziek, laag gewicht <50 kg):
max 2 g/24u of 60 mg/kg/dag
! = cave / contra-indicatie • 2
, Medicatielijst – Farmacologie Deel 5 Inflammatie · Astma · Allergie · DM · Osteoporose · GI · Prof. dr. Minne Casteels e.a. · KU Leuven 2025–2026
1.3 · OVERIGE NSAIDS (ARYLAZIJNZUUR, ARYLPROPIONZUUR, OXICAMS, PYRAZOLONEN)
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Indometacine Indometacine: meest potente COX- – Indometacine: – Indometacine: frontale – Diclofenac: bestaand CV
Diclofenac remmer → krachtig anti-inflammatoir; ankyloserende spondylitis, hoofdpijn (20-25%), lijden (relatief)
(ook gel/patch lokaal) tot 20% stopt door BW jicht/pseudojicht frequente GI-BW – Zie algemene NSAID CI
Indool/ Diclofenac: lichte COX-2-voorkeur; – Diclofenac: breed (pijn, – Diclofenac: hogere
arylazijn- zuur ook lokaal verkrijgbaar dysmenorroe, artritis) hepatotoxiciteit + ↑ CV
Diclofenac: verhoogd CV trombo- – Sluiting ductus arteriosus risico
embolisch risico (vergelijkbaar met neonaat (ibuprofen
coxibs) voorkeur)
Ibuprofen Ibuprofen: gunstige balans GI- en – Pijn, koorts, inflammatie – GI-BW minder dan – Zie algemene NSAID CI
T½ 2u; ook IV beschikbaar CV-bijwerkingen; meest gebruikt (ibuprofen = 1e keuze bij aspirine/indometacine – Cave: ibuprofen innemen ≥30
Naproxen NSAID wereldwijd kinderen en ouderen) – Cave timing met lage- min NA aspirine (competitie
Naproxen: lange T½ → minder – Sluiting ductus arteriosus dosis aspirine COX-1)
Arylpropion- T½ 14u → 2×/dag
frequente dosering; gunstig CV- neonaat (ibuprofen =
zuur Dexketoprofen, voorkeur)
profiel
Ketoprofen, Flurbiprofen – Artrose, RA,
Cave: ibuprofen/naproxen kunnen
anti-aggregerend effect van aspirine spondylarthropathieën
antagoniseren
Meloxicam Meloxicam: COX-2 > COX-1 → beter – Artrose, RA (meloxicam als – Piroxicam: hoge GI- – Zie algemene NSAID CI
(lichte COX-2-voorkeur) GI-tolerantie dan niet-selectief alternatief bij verhoogd GI- bijwerkingsincidentie – Piroxicam: niet als 1e keuze
Piroxicam Piroxicam: lange T½ → 1×/dag, maar risico) – Zie algemene NSAID ouderen
Oxicam hoge incidentie ernstige GI-BW bijwerkingen
T½ 57u — hoge GI-
incidentie, vermijden bij
ouderen
Metamizol (dipyrone) Metamizol: analgetisch + – Metamizol: matige-ernstige – Metamizol: – Fenylbutazon:
Fenylbutazon antipyretisch; GEEN anti- pijn (multimodale agranulocytose lever-/hart-/nierinsufficiëntie,
(magistraal, 2e lijn) inflammatoir; spasmolytisch op analgesie), (zeldzaam maar hematologische
gladde spier → nuttig bij koliekpijn viscerale/koliekpijn, ernstig; bloedcontrole aandoeningen,
Pyrazolon- Fenylbutazon: ernstige myelotoxiciteit palliatieve zorg, koorts bij langdurig gebruik) zwangerschap
derivaat → enkel als 2e lijn spondylarthritis refractair – Minder GI-BW dan
– Fenylbutazon: klassieke NSAIDs
ankyloserende spondylitis – Fenylbutazon: ernstige
(2e lijn, magistraal) myelotoxiciteit → niet
als 1e lijn
! = cave / contra-indicatie • 3
1 · NSAIDs Aspirine · Paracetamol · Diclofenac · Ibuprofen · Naproxen · Meloxicam · Celecoxib · Etoricoxib · Metamizol
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
COX-inhibitoren Remmen cyclo-oxygenase (COX-1 – Locomotorische GI (COX-1 verlies): – Zwangerschap 3e
(algemeen): + COX-2) → ↓ prostaglandine- en inflammatie: RA, artrose, – Dyspepsie, gastritis, trimester (ductus Botalli,
tromboxaansynthese tendinitis, bursitis, ulcera, GI-bloeding — bloedingstijd, vertraagde
COX-2-inhibitie = beoogde effecten spondylitis preventie: PPI bij risico bevalling)
(anti-inflammatoir, analgesie, – Pijn: postoperatief, Bloedplaatjes: – Samter-triade / aspirine-
antipyrese) musculoskeletaal, tandpijn, – ↓ TXA₂ → verlengde allergie (absoluut)
COX-1-inhibitie = ongewenste rugpijn bloedingstijd – Ernstig hart-/nierlijden
effecten (GI-ulcus, bloedingstijd, – Dysmenorroe (primair) Renaal/CV: – VG GI-ulcus (relatief — voeg
Klasse- renaal) – Koorts PPI toe)
eigenschappen – Acute nierinsufficiëntie bij
↑ lipoxygenase-substraat → ↑ LT – Sluiting ductus arteriosus verminderde nierperfusie – Cave: VKA/DOAC, SSRI (↑
NSAIDs (neonaat — ibuprofen bloeding), antihypertensiva
(relevant bij aspirine-allergie) (HF, cirrose, CKD)
voorkeur) (↓ effect)
– Vochtretentie → ↑ BD,
verergering HF
Overgevoeligheid:
– Samter-triade (aspirine-
allergie + astma + nasale
poliepen) →
bronchospasme/anafylaxie
1.1 · SALICYLATEN
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Acetylsalicylzuur (ASA / ASA: ENIGE irreversibele covalente – ASA lage dosis (75-100 – Reye-syndroom bij – Kinderen <16j met virale
aspirine) COX-1+2-binding → definitief effect mg): CV secundaire kinderen <16j met viraal koorts (Reye)
Mesalazine (5-ASA) op bloedplaatjes (7-10 d) preventie (MI, CVA, angor, koortssyndroom → – Jicht (lage-dosis ASA)
Sulfasalazine Lage dosis: ↓ TXA₂ in plaatjes TIA) VERBODEN bij kinderen! – Hemofilie, anticoagulantia
(zonder nieuw COX) >> ↓ PGI₂ in – ASA – 'Salicylisme' bij toxische – ASA 7 dagen stoppen vóór
endotheel analgetisch/antipyretisch dosis: oorsuizen, neuro-/prostaat-/amygdaloch
Mesalazine (5-ASA): actief (650 mg q4h); anti- duizeligheid, verwardheid irurgie
Salicylaat
metaboliet van sulfasalazine; lokaal inflammatoir (4-6 g/dag) – Acidose (metabole +
(irreversibele
anti-inflammatoir in darm – Mesalazine/sulfasalazine: respiratoire alkalose) bij
COX-remmer)
Sulfasalazine: sulfapyridine-deel colitis ulcerosa, ziekte van intoxicatie
actief bij RA; 5-ASA-deel actief bij Crohn (oraal of rectaal) – Renale urinezuurretentie bij
IBD – Sulfasalazine: ook RA lage dosis → uitlokken
(csDMARD — alternatief jichtaanval
voor MTX) – Antidotum intoxicatie: N-
acetylcysteïne, alkalische
diurese, actieve kool
! = cave / contra-indicatie • 1
,Medicatielijst – Farmacologie Deel 5 Inflammatie · Astma · Allergie · DM · Osteoporose · GI · Prof. dr. Minne Casteels e.a. · KU Leuven 2025–2026
1.2 · PARACETAMOL
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Paracetamol Werkingsmechanisme onvolledig – Pijn en koorts — 1e keuze – Hepatotoxiciteit bij – Ernstige leverinsufficiëntie
(= acetaminophen VS) opgehelderd; zwakke COX-1/2- (ook combineerbaar met overdosis ≥10-15g – Alcoholisme, laag
remmer NSAIDs: multimodale (eenmalig); ≥20-25g lichaamsgewicht: max 2
Mogelijk: COX-3-inhibitie in CZS + ↑ analgesie) potentieel fataal g/24u
descenderende 5-HT-pijninhibitie + – Zwangerschap: enig veilig – Tekens pas 24-48u na – Cave CYP-inductoren
endocannabinoïdsysteem analgeticum inname → vroeg
Para- – Aspirine-allergie, hemofilie, behandelen!
aminofenol- GEEN anti-inflammatoir effect
T½ 2u; hepatisch: conjugatie (veilig) VG GI-bloeding – CYP-inductoren
derivaat (alcohol, barbituraten,
+ CYP → NAPQI (toxisch) → detox – Koorts bij kinderen bij viraal
(atypisch rifampicine) → ↑ NAPQI
door glutathion syndroom
NSAID) →↑
Bij overdosis: glutathion uitgeput → Dosis: 500-1000 mg/dosis; max
4 g/24u; langdurig gebruik: max hepatotoxiciteitsrisico
hepatocelnecrose (pas zichtbaar na
3 g/24u – Lichte bloeddrukstijging
24-48u)
Risicofactoren (alcohol, (ook bij therapeutische
Antidotum: N-acetylcysteïne i.v. (bij doses)
voorkeur <8u na inname) leverziek, laag gewicht <50 kg):
max 2 g/24u of 60 mg/kg/dag
! = cave / contra-indicatie • 2
, Medicatielijst – Farmacologie Deel 5 Inflammatie · Astma · Allergie · DM · Osteoporose · GI · Prof. dr. Minne Casteels e.a. · KU Leuven 2025–2026
1.3 · OVERIGE NSAIDS (ARYLAZIJNZUUR, ARYLPROPIONZUUR, OXICAMS, PYRAZOLONEN)
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Indometacine Indometacine: meest potente COX- – Indometacine: – Indometacine: frontale – Diclofenac: bestaand CV
Diclofenac remmer → krachtig anti-inflammatoir; ankyloserende spondylitis, hoofdpijn (20-25%), lijden (relatief)
(ook gel/patch lokaal) tot 20% stopt door BW jicht/pseudojicht frequente GI-BW – Zie algemene NSAID CI
Indool/ Diclofenac: lichte COX-2-voorkeur; – Diclofenac: breed (pijn, – Diclofenac: hogere
arylazijn- zuur ook lokaal verkrijgbaar dysmenorroe, artritis) hepatotoxiciteit + ↑ CV
Diclofenac: verhoogd CV trombo- – Sluiting ductus arteriosus risico
embolisch risico (vergelijkbaar met neonaat (ibuprofen
coxibs) voorkeur)
Ibuprofen Ibuprofen: gunstige balans GI- en – Pijn, koorts, inflammatie – GI-BW minder dan – Zie algemene NSAID CI
T½ 2u; ook IV beschikbaar CV-bijwerkingen; meest gebruikt (ibuprofen = 1e keuze bij aspirine/indometacine – Cave: ibuprofen innemen ≥30
Naproxen NSAID wereldwijd kinderen en ouderen) – Cave timing met lage- min NA aspirine (competitie
Naproxen: lange T½ → minder – Sluiting ductus arteriosus dosis aspirine COX-1)
Arylpropion- T½ 14u → 2×/dag
frequente dosering; gunstig CV- neonaat (ibuprofen =
zuur Dexketoprofen, voorkeur)
profiel
Ketoprofen, Flurbiprofen – Artrose, RA,
Cave: ibuprofen/naproxen kunnen
anti-aggregerend effect van aspirine spondylarthropathieën
antagoniseren
Meloxicam Meloxicam: COX-2 > COX-1 → beter – Artrose, RA (meloxicam als – Piroxicam: hoge GI- – Zie algemene NSAID CI
(lichte COX-2-voorkeur) GI-tolerantie dan niet-selectief alternatief bij verhoogd GI- bijwerkingsincidentie – Piroxicam: niet als 1e keuze
Piroxicam Piroxicam: lange T½ → 1×/dag, maar risico) – Zie algemene NSAID ouderen
Oxicam hoge incidentie ernstige GI-BW bijwerkingen
T½ 57u — hoge GI-
incidentie, vermijden bij
ouderen
Metamizol (dipyrone) Metamizol: analgetisch + – Metamizol: matige-ernstige – Metamizol: – Fenylbutazon:
Fenylbutazon antipyretisch; GEEN anti- pijn (multimodale agranulocytose lever-/hart-/nierinsufficiëntie,
(magistraal, 2e lijn) inflammatoir; spasmolytisch op analgesie), (zeldzaam maar hematologische
gladde spier → nuttig bij koliekpijn viscerale/koliekpijn, ernstig; bloedcontrole aandoeningen,
Pyrazolon- Fenylbutazon: ernstige myelotoxiciteit palliatieve zorg, koorts bij langdurig gebruik) zwangerschap
derivaat → enkel als 2e lijn spondylarthritis refractair – Minder GI-BW dan
– Fenylbutazon: klassieke NSAIDs
ankyloserende spondylitis – Fenylbutazon: ernstige
(2e lijn, magistraal) myelotoxiciteit → niet
als 1e lijn
! = cave / contra-indicatie • 3
