Medicatielijst – Farmacologie Deel 4 Cardiovasculair stelsel · Prof. dr. Minne Casteels · KU Leuven 2025–2026
1 · DIURETICA KZA-inhibitoren · Lisdiuretica · Thiaziden · Kaliumsparende diuretica · Osmotische diuretica
1.1 · KOOLZUURANHYDRASE-INHIBITOREN (KZA-I)
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Acetazolamide Inhibeert koolzuuranhydrase in – Open hoek glaucoom (↓ – Metabole/ respiratoire – Levercirrose (encefalopathie-
(+ lokaal: dorzolamide proximale tubulus oogvochtproductie → ↓ oogdruk) acidose (verlies HCO₃⁻) risico)
oogdruppels) — mono of onderhoud – Hypokaliëmie – Metabole of respiratoire
↓ NaHCO₃-reabsorptie → – Dorzolamide: lokale oogdruppels – Nierstenen (calciumzouten acidose
urinealkalisering + milde voor glaucoom minder oplosbaar in – Ernstige nierinsufficiëntie
diurese – Acuut gedecompenseerd alkalische urine) – Allergie voor sulfonamiden
Werking neemt na enkele hartfalen (add-on bij lisdiuretica – Verhoogde ammoniak in
KZA-inhibitor
dagen af (compensatoire — ADVOR-trial) circulatie → kans op
mechanismen distaal) – Metabole alkalose t.g.v. diuretica encefalopathie
bij hartfalen – Slaperigheid, paresthesieën
Goede perorale absorptie;
renale excretie – Alkalinisatie urine (o.a. bij (hoge dosis)
(dosisaanpassing bij methotrexaat-toxiciteit, cystine-, – Z: overgevoeligheid
nierinsufficiëntie) urinezuurstenen) (sulfonamidederivaat →
– Acute bergziekte (off-label) kruisreactie mogelijk)
1.2 · LISDIURETICA
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Furosemide Inhibeert Na⁺/K⁺/2Cl⁻- – Acuut longoedeem / – Hypokaliëmische – Cave combinatie met
Bumetanide cotransporter in dikke gedecompenseerd hartfalen (i.v.) metabole alkalose aminoglycosiden
Torasemide opstijgende tak lis van Henle – Chronisch hartfalen (congestie, – Hypomagnesiëmie (ototoxiciteit)
Meest krachtige diuretica: vochtretentie) (chronisch) – Cave hypokaliëmie bij
(sulfonamide-
sterke NaCl resorptie capaciteit – Nierinsufficiëntie met – Hyponatriëmie digitalisgebruik (potentieert
afgeleiden)
+ diurese niet beperkt door vochtretentie (GFR < 30 ml/min) – Dehydratatie toxiciteit)
acidose – Levercirrose (+ spironolacton) – Hyperuricemie (jichtaanval – Cave ernstige dehydratatie
– Hypercalciëmie (i.v. furosemide mogelijk) – Zwangerschapshypertensie/-
Transiënte verhoging veneuze + zoutinfuus) – Ototoxiciteit bij hoge dosis oedeem: geen indicatie voor
capaciteit → snelle ↓ preload bij – Hyperkaliëmie (synergistisch met andere diuretica
Lisdiureticum longoedeem (vóór diuretisch ototoxische middelen)
effect!) – Allergische reacties
(sulfonamide)
Verhoogt excretie Mg²⁺, Ca²⁺
i.v. bij acuut longoedeem
(perorale absorptie slecht bij
hartfalen)
Werkzaam ook bij GFR < 30
ml/min (anders dan thiaziden)
! = cave / contra-indicatie • 1
,Medicatielijst – Farmacologie Deel 4 Cardiovasculair stelsel · Prof. dr. Minne Casteels · KU Leuven 2025–2026
1.3 · THIAZIDEN EN THIAZIDE-ACHTIGEN
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Hydrochloorthiazide Blokkeert Na⁺/Cl⁻-symporter – Arteriële hypertensie (1e keuze – Hypokaliëmische metabole – GFR < 30 ml/min (weinig
Chloortalidon in distaal kronkelbuisje (Na-Cl- bij GFR > 30 ml/min) alkalose effect)
Indapamide cotransporter) – Nefrolithiase t.g.v. – Hyperuricemie (jichtaanval – Jicht (relatieve CI)
hypercalciurie (↓ calciurie) mogelijk) – Cave combinatie met lithium
(sulfonamide-
afgeleiden; Werkt op ~10% van het – Nefrogene diabetes insipidus – Hyperglycemie (↓ (↓ renale klaring lithium →
chloortalidon + gefilterd Na⁺ (reeds 90% (paradoxaal effect: ↓ polyurie) insulinesecretie), maar lage toxiciteit)
indapamide = thiazide- geresorbeerd proximaal) → – Hartfalen — onderhoud (veelal dosis niet absoluut CI bij – Cave hyponatriëmie bij
achtigen) minder potent dan lisdiuretica vervangen door lisdiuretica) DM ouderen
– Oedeem bij leverziekte of – Transiënte hyperlipidemie (↑ – Zwangerschapsoedeem/-
nierziekte (mild) cholesterol, ↑ LDL) hypertensie: geen indicatie
- Hoge vochtbelasting
– Hyponatriëmie (vnl.
Thiazide - Veel distaal Na+ ouderen)
(diureticum) K+ secretie, alkalose – Erectiele dysfunctie
– Moeheid, paresthesieën
↓ Ca²⁺-excretie (chronisch – Allergische reacties:
gebruik): versterkte proximale fotosensitiviteit (zeldzaam),
reabsorptie + direct effect hemolytische anemie,
pancreatitis (zelden)
Zwak vasodilaterend effect
(indapamide, chloortalidon)
Werking verminderd bij GFR <
30 ml/min (dan lisdiuretica
prefereren)
! = cave / contra-indicatie • 2
, Medicatielijst – Farmacologie Deel 4 Cardiovasculair stelsel · Prof. dr. Minne Casteels · KU Leuven 2025–2026
1.4 · KALIUMSPARENDE DIURETICA
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Spironolacton Competitieve antagonist van – Hartfalen met gedaalde – Hyperkaliëmie: ↑ risico bij – Alles wat kaliëmie doet
(steroïdaal MRA; aldosteron in verzamelbuisje ejectiefractie (HFrEF) — nierinsufficiëntie, NSAID, β- verhogen
laagste MR- → ↓ Na⁺-reabsorptie bewezen mortaliteitsreductie blokker, ACE-I/ARB – Cave combinatie met K-
selectiviteit) ↓ K⁺-secretie (RALES-studie) – Gynaecomastie, impotentie supplementen of NSAID
Eplerenon – Spironolacton: overmaat aan (spironolacton — niet bij – Cave combinatie
mineralocorticoïden tgv eplerenon/finerenon) spironolacton + amiloride
(steroïdaal MRA; Relatief zwak diureticum; effect
primaire hypersecretie of – Metabole acidose (↓ H⁺- (dubbel K-sparing)
hogere MR- treedt traag in (dagen, door
secundair hyperaldosteronisme secretie samen met K⁺) – Cave: nierlijden
Mineralo- selectiviteit) synthese van
transportproteïnen) – Combinatie met K⁺-verliezende – Menstruatiestoornissen – Cave bij ACE-I of ARB
corticoïd receptor- Finerenon diuretica (spironolacton) combinatie (standaard bij
antagonist (MRA) (niet-steroïdaal MRA; – Eplerenon: 2de keuze bij HFrEF maar K⁺ monitoren!)
hoogste selectiviteit) gynaecomastie tgv spironolacton
– Finerenon: diabetische
nefropathie
– Post-MI met gedaalde LVEF
(eplerenon)
– Ascites bij levercirrose
(spironolacton + lisdiureticum)
Amiloride Blokkeert epitheliale Na⁺- – Combinatie met – Hyperkaliëmie – Hyperkaliëmie
kanalen (ENaC) in lisdiuretica/thiaziden (K-sparend) – Metabole acidose – Nierinsufficiëntie
verzamelbuisje – Nefrogene diabetes insipidus bij – Cave combinatie met
ENaC-remmer (K- ↓ Na⁺-influx (indirect K-sparend) lithiumgebruik (specifieke spironolacton (beide K-
sparend) indicatie) sparend)
Zwak natriuretisch effect; geen
effect via aldosteron
1.5 · OSMOTISCHE DIURETICA
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Mannitol Gefilterd maar niet – Acuut hersenoedeem / ↑ – Transiënte expansie ECV – Acuut hartfalen /
(i.v. infuus) gereabsorbeerd in proximale intracraniële druk → toename congestief HF longoedeem
tubulus + dalend deel lis → – ↑ intraoculaire druk met mogelijks (volumeexpansie)
osmotische waterdiurese – ↑ urineflow bij rhabdomyolyse / longoedeem – Anurie
Osmotisch ↑ plasma-osmolaliteit → intravasale hemolyse – Dehydratatie, – Strikte controle ionogram en
diureticum onttrekking intracellulair water (nefroprotectie) hypernatriëmie door vrij- vochtbalans
Natriurese < waterdiurese → – Testdosis 12.5g → kijk of water-verlies
cave hypernatriëmie urinedebiet ↑ >50ml/u in 3u – Controle ionogram en
vochtbalans noodzakelijk!
– Hoofdpijn, nausea, braken
! = cave / contra-indicatie • 3
1 · DIURETICA KZA-inhibitoren · Lisdiuretica · Thiaziden · Kaliumsparende diuretica · Osmotische diuretica
1.1 · KOOLZUURANHYDRASE-INHIBITOREN (KZA-I)
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Acetazolamide Inhibeert koolzuuranhydrase in – Open hoek glaucoom (↓ – Metabole/ respiratoire – Levercirrose (encefalopathie-
(+ lokaal: dorzolamide proximale tubulus oogvochtproductie → ↓ oogdruk) acidose (verlies HCO₃⁻) risico)
oogdruppels) — mono of onderhoud – Hypokaliëmie – Metabole of respiratoire
↓ NaHCO₃-reabsorptie → – Dorzolamide: lokale oogdruppels – Nierstenen (calciumzouten acidose
urinealkalisering + milde voor glaucoom minder oplosbaar in – Ernstige nierinsufficiëntie
diurese – Acuut gedecompenseerd alkalische urine) – Allergie voor sulfonamiden
Werking neemt na enkele hartfalen (add-on bij lisdiuretica – Verhoogde ammoniak in
KZA-inhibitor
dagen af (compensatoire — ADVOR-trial) circulatie → kans op
mechanismen distaal) – Metabole alkalose t.g.v. diuretica encefalopathie
bij hartfalen – Slaperigheid, paresthesieën
Goede perorale absorptie;
renale excretie – Alkalinisatie urine (o.a. bij (hoge dosis)
(dosisaanpassing bij methotrexaat-toxiciteit, cystine-, – Z: overgevoeligheid
nierinsufficiëntie) urinezuurstenen) (sulfonamidederivaat →
– Acute bergziekte (off-label) kruisreactie mogelijk)
1.2 · LISDIURETICA
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Furosemide Inhibeert Na⁺/K⁺/2Cl⁻- – Acuut longoedeem / – Hypokaliëmische – Cave combinatie met
Bumetanide cotransporter in dikke gedecompenseerd hartfalen (i.v.) metabole alkalose aminoglycosiden
Torasemide opstijgende tak lis van Henle – Chronisch hartfalen (congestie, – Hypomagnesiëmie (ototoxiciteit)
Meest krachtige diuretica: vochtretentie) (chronisch) – Cave hypokaliëmie bij
(sulfonamide-
sterke NaCl resorptie capaciteit – Nierinsufficiëntie met – Hyponatriëmie digitalisgebruik (potentieert
afgeleiden)
+ diurese niet beperkt door vochtretentie (GFR < 30 ml/min) – Dehydratatie toxiciteit)
acidose – Levercirrose (+ spironolacton) – Hyperuricemie (jichtaanval – Cave ernstige dehydratatie
– Hypercalciëmie (i.v. furosemide mogelijk) – Zwangerschapshypertensie/-
Transiënte verhoging veneuze + zoutinfuus) – Ototoxiciteit bij hoge dosis oedeem: geen indicatie voor
capaciteit → snelle ↓ preload bij – Hyperkaliëmie (synergistisch met andere diuretica
Lisdiureticum longoedeem (vóór diuretisch ototoxische middelen)
effect!) – Allergische reacties
(sulfonamide)
Verhoogt excretie Mg²⁺, Ca²⁺
i.v. bij acuut longoedeem
(perorale absorptie slecht bij
hartfalen)
Werkzaam ook bij GFR < 30
ml/min (anders dan thiaziden)
! = cave / contra-indicatie • 1
,Medicatielijst – Farmacologie Deel 4 Cardiovasculair stelsel · Prof. dr. Minne Casteels · KU Leuven 2025–2026
1.3 · THIAZIDEN EN THIAZIDE-ACHTIGEN
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Hydrochloorthiazide Blokkeert Na⁺/Cl⁻-symporter – Arteriële hypertensie (1e keuze – Hypokaliëmische metabole – GFR < 30 ml/min (weinig
Chloortalidon in distaal kronkelbuisje (Na-Cl- bij GFR > 30 ml/min) alkalose effect)
Indapamide cotransporter) – Nefrolithiase t.g.v. – Hyperuricemie (jichtaanval – Jicht (relatieve CI)
hypercalciurie (↓ calciurie) mogelijk) – Cave combinatie met lithium
(sulfonamide-
afgeleiden; Werkt op ~10% van het – Nefrogene diabetes insipidus – Hyperglycemie (↓ (↓ renale klaring lithium →
chloortalidon + gefilterd Na⁺ (reeds 90% (paradoxaal effect: ↓ polyurie) insulinesecretie), maar lage toxiciteit)
indapamide = thiazide- geresorbeerd proximaal) → – Hartfalen — onderhoud (veelal dosis niet absoluut CI bij – Cave hyponatriëmie bij
achtigen) minder potent dan lisdiuretica vervangen door lisdiuretica) DM ouderen
– Oedeem bij leverziekte of – Transiënte hyperlipidemie (↑ – Zwangerschapsoedeem/-
nierziekte (mild) cholesterol, ↑ LDL) hypertensie: geen indicatie
- Hoge vochtbelasting
– Hyponatriëmie (vnl.
Thiazide - Veel distaal Na+ ouderen)
(diureticum) K+ secretie, alkalose – Erectiele dysfunctie
– Moeheid, paresthesieën
↓ Ca²⁺-excretie (chronisch – Allergische reacties:
gebruik): versterkte proximale fotosensitiviteit (zeldzaam),
reabsorptie + direct effect hemolytische anemie,
pancreatitis (zelden)
Zwak vasodilaterend effect
(indapamide, chloortalidon)
Werking verminderd bij GFR <
30 ml/min (dan lisdiuretica
prefereren)
! = cave / contra-indicatie • 2
, Medicatielijst – Farmacologie Deel 4 Cardiovasculair stelsel · Prof. dr. Minne Casteels · KU Leuven 2025–2026
1.4 · KALIUMSPARENDE DIURETICA
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Spironolacton Competitieve antagonist van – Hartfalen met gedaalde – Hyperkaliëmie: ↑ risico bij – Alles wat kaliëmie doet
(steroïdaal MRA; aldosteron in verzamelbuisje ejectiefractie (HFrEF) — nierinsufficiëntie, NSAID, β- verhogen
laagste MR- → ↓ Na⁺-reabsorptie bewezen mortaliteitsreductie blokker, ACE-I/ARB – Cave combinatie met K-
selectiviteit) ↓ K⁺-secretie (RALES-studie) – Gynaecomastie, impotentie supplementen of NSAID
Eplerenon – Spironolacton: overmaat aan (spironolacton — niet bij – Cave combinatie
mineralocorticoïden tgv eplerenon/finerenon) spironolacton + amiloride
(steroïdaal MRA; Relatief zwak diureticum; effect
primaire hypersecretie of – Metabole acidose (↓ H⁺- (dubbel K-sparing)
hogere MR- treedt traag in (dagen, door
secundair hyperaldosteronisme secretie samen met K⁺) – Cave: nierlijden
Mineralo- selectiviteit) synthese van
transportproteïnen) – Combinatie met K⁺-verliezende – Menstruatiestoornissen – Cave bij ACE-I of ARB
corticoïd receptor- Finerenon diuretica (spironolacton) combinatie (standaard bij
antagonist (MRA) (niet-steroïdaal MRA; – Eplerenon: 2de keuze bij HFrEF maar K⁺ monitoren!)
hoogste selectiviteit) gynaecomastie tgv spironolacton
– Finerenon: diabetische
nefropathie
– Post-MI met gedaalde LVEF
(eplerenon)
– Ascites bij levercirrose
(spironolacton + lisdiureticum)
Amiloride Blokkeert epitheliale Na⁺- – Combinatie met – Hyperkaliëmie – Hyperkaliëmie
kanalen (ENaC) in lisdiuretica/thiaziden (K-sparend) – Metabole acidose – Nierinsufficiëntie
verzamelbuisje – Nefrogene diabetes insipidus bij – Cave combinatie met
ENaC-remmer (K- ↓ Na⁺-influx (indirect K-sparend) lithiumgebruik (specifieke spironolacton (beide K-
sparend) indicatie) sparend)
Zwak natriuretisch effect; geen
effect via aldosteron
1.5 · OSMOTISCHE DIURETICA
KLASSE STOF / VOORBEELD WERKING / MECHANISME INDICATIES BIJWERKINGEN CI / CAVE
Mannitol Gefilterd maar niet – Acuut hersenoedeem / ↑ – Transiënte expansie ECV – Acuut hartfalen /
(i.v. infuus) gereabsorbeerd in proximale intracraniële druk → toename congestief HF longoedeem
tubulus + dalend deel lis → – ↑ intraoculaire druk met mogelijks (volumeexpansie)
osmotische waterdiurese – ↑ urineflow bij rhabdomyolyse / longoedeem – Anurie
Osmotisch ↑ plasma-osmolaliteit → intravasale hemolyse – Dehydratatie, – Strikte controle ionogram en
diureticum onttrekking intracellulair water (nefroprotectie) hypernatriëmie door vrij- vochtbalans
Natriurese < waterdiurese → – Testdosis 12.5g → kijk of water-verlies
cave hypernatriëmie urinedebiet ↑ >50ml/u in 3u – Controle ionogram en
vochtbalans noodzakelijk!
– Hoofdpijn, nausea, braken
! = cave / contra-indicatie • 3
