SAMENVATTING – FORENSISCHE PSYCHIATRIE
Hoofdstuk 1 – Schizofrenie-spectrum en andere psychotische
stoornissen.
1. Historisch overzicht
a. Aspecifieke bewaring
“Pest- en dolhuizen”:
DOEL = maatschappij beschermen tegen zotten/bedreigde mensen
waarbij mensen werden vastgemaakt met ketens.
b. Specifieke bewaring
“Asylum”:
DOEL = maatschappij beschermen. Als je zot was, was het je eigen schuld.
Mensen werden met dwangbuizen vastgemaakt.
Nadien kwam er een verandering: “we moeten zorg dragen voor die
mensen”, psychiaters bestonden toen nog niet.
Bij patiënten werd een “winterslaap’ nagebootst door ze in bad te steken
waarover een bedzeil werd gedaan & blokken ijs in werden gedaan
waardoor hun temperatuur daalde = op die manier werden psychiatrische
patiënten behandeld tot jaren 60.
c. Psychosenzorg
Residentieel verblijf: “aangeleerde afhankelijkheid, verlies aan gezonde
mentale capaciteiten & coping skills, therapieën zoals koude baden,
ergotherapie, bewegingstherapie, .. om zo bezig te zijn.
d. Electroshock-therapie
Ze zagen dat na een epileptische insult patiënten minder wanen &
hallucineren dus “misschien kunnen we patiënten genezen met
elektroshock therapie” (was ook de 1e keer dat men iets kon doen dat
oorzakelijk was aan de ziekte)
e. Lobotomie
“wat als ik nu eens een letsel veroorzaak in de hersenen, misschien kan ik
op die manier de ziekte wel stoppen”, dus er werden boorgaten gemaakt
om zo verbindingen te verbreken waardoor mensen rustiger werden & in
elk geval ook minder agressief. Tot op vandaag is het een techniek die nog
wordt gebruikt, maar heeft wel bijwerkingen.
- “Ice Pick” in plaats van een leukotoom = snelle lobotomie
1
,SAMENVATTING – FORENSISCHE PSYCHIATRIE
2. Symptomen
Didactische opmerking:
Term “psychotische symptomen” vs “psychotische stoornissen”:
Psychotische symptomen komen meestal voor bij psychotische
stoornissen, maar kunnen ook voorkomen bij stemmingsstoornissen,
middelenmisbruik, persoonlijkheidsstoornissen, dementie, .. Maar meer
voorkomende psychotische stoornis is schizofrenie zoals hier besproken.
Symptoomdomeinen:
a) Wanen
b) Hallucinaties “Positieve
c) Gedesorganiseerde denken symptomen”
d) Gedesorganiseerde of abnormale psychomotoriek
e) Negatieve symptomen
Wat zijn “positieve symptomen”?
Het zijn symptomen die iemand anders niet heeft: “ze zijn erbij gekomen”
zoals wanen, hallucinaties, gedesorganiseerd denken (gedrag +).
Biochemisch gezien = teveel dopamine mesolimbisch
Beschrijf “wanen” :
Een waan is een (inhoudelijke) denkstoornis, het zijn vaststaande
overtuigingen die niet vatbaar zijn voor feiten die ermee in tegenspraak
zijn.
Bijvoorbeeld: “ik denk dat jullie geen studenten zijn, maar jullie zijn van
een organisatie”.
Wanen is NIET hetzelfde als een hallucinatie. Het is niet passen bij cultuur
of religie (zoals Voodoo).
Zelden heeft patiënt inzicht in zijn wanen.
Welke types wanen komen frequent voor?
- Achtervolgingswanen (meest voorkomende waan)
o Iemand heeft de overtuiging dat hem of haar kwaad zal
worden berokkend, dat hij of zij zal worden aangevallen door
een persoon, organisatie of andere groep mensen, het is een
waan die als zeer bedreigend kan worden ervaren.
- Betrekkingswanen
2
,SAMENVATTING – FORENSISCHE PSYCHIATRIE
o Iemand heeft de overtuiging dat bepaalde gebaren,
opmerkingen, signalen uit de omgeving etc. aan de
betrokkene zelf gericht zijn
Voorbeeld: boodschap op TV specifiek naar jou gericht.
Welke types zijn minder frequent voorkomend?
- Grootheidswanen
o Iemand die de overtuiging heeft dat hij of zij uitzonderlijke
kwaliteiten, rijkdom of roem bezig.
Voorbeeld: Linda heeft waan dat ze plannen van
atoombom moet bewaken.
- Erotomane wanen (syndroom van Clerambault)
o Iemand die er onterecht van overtuigd is dat iemand anders
verliefd is op hem/haar.
- Beïnvloedingswanen
o Gedachteninbreng, ..
Beschrijf “hallucinaties”
Een hallucinatie is een stoornis van de waarneming, het zijn zintuigelijke
ervaringen die plaatsenvinden zonder dat er een externe stimulus is.
Hallucinaties zijn levendig & helder, hebben net zo veel kracht & maken
net zoveel indruk als normale waarnemingen, staan niet onder controle
van de wil.
Daarnaast hebben patiënten zelden inzicht in zijn/haar hallucinaties.
Welke 5 types hallucinaties?
- Auditieve hallucinaties
Enkelvoudige zoals bellen, kraken, kauwgeluiden,.. en daarnaast
stemmen: woorden zoals “hoer”, “moordenaar”, zinnen en conversaties,
komen uit radio, uit hoofd, uit stopcontact. In ‘tweede” & “derde” persoon;
resp. tegen en over de patiënt.
Daarnaast ook bevelshallucinatie: 2e persoon, aanzet tot (zelf-)moord.
Komt voor bij dementie, schizofrenie, depressie, ..
- Visuele hallucinaties
Enkelvoudige zoals schaduwen, lichtflitsen of kleurvervormingen. Taferelen
zoals vervormde gezichten, complexe scènes. Voorkomend bij depressie,
dementie, schizofrenie, ..
- Tactiele hallucinaties
3
, SAMENVATTING – FORENSISCHE PSYCHIATRIE
Voorbeelden zoals krioelen van beestjes op de huid, elektriciteit in de
darmen. Voorkomend bij depressie, dementie, schizofrenie.
Zijn frequent voorkomend bij delirium na middelen-onttrekking & verschil
met somatisatie: patient zegt “alsof er beestjes in of op mijn huid zitten”.
- Olfactorische hallucinaties (geur)
Voorbeelden zoals rotten van darmen, geur van zwavel (duivel uit de hel)
& voorkomend bij dementie, depressie, schizofrenie & kan een
alarmsignaal zijn bij hersentumoren.
Zijn vaak gekoppeld aan hallucinaties in andere modaliteiten of aan
wanen.
- Gustatorische hallucinaties (smaak)
Voorbeelden zoals smaak van rot voedsel of van faeces. Voorkomend bij
manie, depressie, dementie & vaak gekoppeld aan wanen zoals
vergiftigingswaan.
Beschrijf “gedesorganiseerd denken”
- Associatief denken: “ik ben hier aan het doctoreren” -> doctoreren =
dictatuur = uur, kan uren/dagen/weken duren..
- Tangentialiteit = iemand die er altijd net naast antwoord.
o Waar woon je? Antwoord: “goed wonen is belangrijk”.
- Neologismen = nieuw uitgevonden woorden.
o Voorbeeld: patiënt die zegt “er is heel veel boefkoep in de zaal
- Gestoord taalbegrip: “hij heeft een grote mond”
Beschrijf “ernstig gedesorganiseerde of abnormale psychomotoriek”
Voorkomen: abnormale psychomotoriek, van “gekkigheid” (“kinderachtig”)
tot onvoorspelbare agitatie. Kan binnen elke vorm van houdingen of
doelgericht gedrag.
URGENTIE = katatoon gedrag = specifieke “ernstige” vorm = weigeren
van alles, je moet het interpreteren als een symptoom van een ziekte.
Voorbeeld: ‘wil je iets eten” -> NEE, “wil je opstaan” -> nee.
Welke vormen heb je bij “gedesorganiseerde of abnormale
psychomotoriek”?
- Motorisch negativisme = verzet tegen instructies
- Katalepsie = volharden in een rigide, ongepaste of bizarre
lichaamshouding
4
Hoofdstuk 1 – Schizofrenie-spectrum en andere psychotische
stoornissen.
1. Historisch overzicht
a. Aspecifieke bewaring
“Pest- en dolhuizen”:
DOEL = maatschappij beschermen tegen zotten/bedreigde mensen
waarbij mensen werden vastgemaakt met ketens.
b. Specifieke bewaring
“Asylum”:
DOEL = maatschappij beschermen. Als je zot was, was het je eigen schuld.
Mensen werden met dwangbuizen vastgemaakt.
Nadien kwam er een verandering: “we moeten zorg dragen voor die
mensen”, psychiaters bestonden toen nog niet.
Bij patiënten werd een “winterslaap’ nagebootst door ze in bad te steken
waarover een bedzeil werd gedaan & blokken ijs in werden gedaan
waardoor hun temperatuur daalde = op die manier werden psychiatrische
patiënten behandeld tot jaren 60.
c. Psychosenzorg
Residentieel verblijf: “aangeleerde afhankelijkheid, verlies aan gezonde
mentale capaciteiten & coping skills, therapieën zoals koude baden,
ergotherapie, bewegingstherapie, .. om zo bezig te zijn.
d. Electroshock-therapie
Ze zagen dat na een epileptische insult patiënten minder wanen &
hallucineren dus “misschien kunnen we patiënten genezen met
elektroshock therapie” (was ook de 1e keer dat men iets kon doen dat
oorzakelijk was aan de ziekte)
e. Lobotomie
“wat als ik nu eens een letsel veroorzaak in de hersenen, misschien kan ik
op die manier de ziekte wel stoppen”, dus er werden boorgaten gemaakt
om zo verbindingen te verbreken waardoor mensen rustiger werden & in
elk geval ook minder agressief. Tot op vandaag is het een techniek die nog
wordt gebruikt, maar heeft wel bijwerkingen.
- “Ice Pick” in plaats van een leukotoom = snelle lobotomie
1
,SAMENVATTING – FORENSISCHE PSYCHIATRIE
2. Symptomen
Didactische opmerking:
Term “psychotische symptomen” vs “psychotische stoornissen”:
Psychotische symptomen komen meestal voor bij psychotische
stoornissen, maar kunnen ook voorkomen bij stemmingsstoornissen,
middelenmisbruik, persoonlijkheidsstoornissen, dementie, .. Maar meer
voorkomende psychotische stoornis is schizofrenie zoals hier besproken.
Symptoomdomeinen:
a) Wanen
b) Hallucinaties “Positieve
c) Gedesorganiseerde denken symptomen”
d) Gedesorganiseerde of abnormale psychomotoriek
e) Negatieve symptomen
Wat zijn “positieve symptomen”?
Het zijn symptomen die iemand anders niet heeft: “ze zijn erbij gekomen”
zoals wanen, hallucinaties, gedesorganiseerd denken (gedrag +).
Biochemisch gezien = teveel dopamine mesolimbisch
Beschrijf “wanen” :
Een waan is een (inhoudelijke) denkstoornis, het zijn vaststaande
overtuigingen die niet vatbaar zijn voor feiten die ermee in tegenspraak
zijn.
Bijvoorbeeld: “ik denk dat jullie geen studenten zijn, maar jullie zijn van
een organisatie”.
Wanen is NIET hetzelfde als een hallucinatie. Het is niet passen bij cultuur
of religie (zoals Voodoo).
Zelden heeft patiënt inzicht in zijn wanen.
Welke types wanen komen frequent voor?
- Achtervolgingswanen (meest voorkomende waan)
o Iemand heeft de overtuiging dat hem of haar kwaad zal
worden berokkend, dat hij of zij zal worden aangevallen door
een persoon, organisatie of andere groep mensen, het is een
waan die als zeer bedreigend kan worden ervaren.
- Betrekkingswanen
2
,SAMENVATTING – FORENSISCHE PSYCHIATRIE
o Iemand heeft de overtuiging dat bepaalde gebaren,
opmerkingen, signalen uit de omgeving etc. aan de
betrokkene zelf gericht zijn
Voorbeeld: boodschap op TV specifiek naar jou gericht.
Welke types zijn minder frequent voorkomend?
- Grootheidswanen
o Iemand die de overtuiging heeft dat hij of zij uitzonderlijke
kwaliteiten, rijkdom of roem bezig.
Voorbeeld: Linda heeft waan dat ze plannen van
atoombom moet bewaken.
- Erotomane wanen (syndroom van Clerambault)
o Iemand die er onterecht van overtuigd is dat iemand anders
verliefd is op hem/haar.
- Beïnvloedingswanen
o Gedachteninbreng, ..
Beschrijf “hallucinaties”
Een hallucinatie is een stoornis van de waarneming, het zijn zintuigelijke
ervaringen die plaatsenvinden zonder dat er een externe stimulus is.
Hallucinaties zijn levendig & helder, hebben net zo veel kracht & maken
net zoveel indruk als normale waarnemingen, staan niet onder controle
van de wil.
Daarnaast hebben patiënten zelden inzicht in zijn/haar hallucinaties.
Welke 5 types hallucinaties?
- Auditieve hallucinaties
Enkelvoudige zoals bellen, kraken, kauwgeluiden,.. en daarnaast
stemmen: woorden zoals “hoer”, “moordenaar”, zinnen en conversaties,
komen uit radio, uit hoofd, uit stopcontact. In ‘tweede” & “derde” persoon;
resp. tegen en over de patiënt.
Daarnaast ook bevelshallucinatie: 2e persoon, aanzet tot (zelf-)moord.
Komt voor bij dementie, schizofrenie, depressie, ..
- Visuele hallucinaties
Enkelvoudige zoals schaduwen, lichtflitsen of kleurvervormingen. Taferelen
zoals vervormde gezichten, complexe scènes. Voorkomend bij depressie,
dementie, schizofrenie, ..
- Tactiele hallucinaties
3
, SAMENVATTING – FORENSISCHE PSYCHIATRIE
Voorbeelden zoals krioelen van beestjes op de huid, elektriciteit in de
darmen. Voorkomend bij depressie, dementie, schizofrenie.
Zijn frequent voorkomend bij delirium na middelen-onttrekking & verschil
met somatisatie: patient zegt “alsof er beestjes in of op mijn huid zitten”.
- Olfactorische hallucinaties (geur)
Voorbeelden zoals rotten van darmen, geur van zwavel (duivel uit de hel)
& voorkomend bij dementie, depressie, schizofrenie & kan een
alarmsignaal zijn bij hersentumoren.
Zijn vaak gekoppeld aan hallucinaties in andere modaliteiten of aan
wanen.
- Gustatorische hallucinaties (smaak)
Voorbeelden zoals smaak van rot voedsel of van faeces. Voorkomend bij
manie, depressie, dementie & vaak gekoppeld aan wanen zoals
vergiftigingswaan.
Beschrijf “gedesorganiseerd denken”
- Associatief denken: “ik ben hier aan het doctoreren” -> doctoreren =
dictatuur = uur, kan uren/dagen/weken duren..
- Tangentialiteit = iemand die er altijd net naast antwoord.
o Waar woon je? Antwoord: “goed wonen is belangrijk”.
- Neologismen = nieuw uitgevonden woorden.
o Voorbeeld: patiënt die zegt “er is heel veel boefkoep in de zaal
- Gestoord taalbegrip: “hij heeft een grote mond”
Beschrijf “ernstig gedesorganiseerde of abnormale psychomotoriek”
Voorkomen: abnormale psychomotoriek, van “gekkigheid” (“kinderachtig”)
tot onvoorspelbare agitatie. Kan binnen elke vorm van houdingen of
doelgericht gedrag.
URGENTIE = katatoon gedrag = specifieke “ernstige” vorm = weigeren
van alles, je moet het interpreteren als een symptoom van een ziekte.
Voorbeeld: ‘wil je iets eten” -> NEE, “wil je opstaan” -> nee.
Welke vormen heb je bij “gedesorganiseerde of abnormale
psychomotoriek”?
- Motorisch negativisme = verzet tegen instructies
- Katalepsie = volharden in een rigide, ongepaste of bizarre
lichaamshouding
4
