Samenvatting architectuuractualia:
Les 0: Proloog ‘Architectuur in Vlaanderen Diagonaal Bekeken’
3portretten onthullen een fijnmazige institutionele ecologie
SYNOPSIS
Drie recentere architectuurpraktijken
- Bureau Bas Smets
- Rotor/DC
- Henk De Smet en Paul Vermeulen (later in de lessenreeks aan bod)
Van elke praktijk schets ik een een beknopte ontstaansgeschiedenis - een
genealogie - en hierbij laat ik zien hoe ze op verschillende fronten tegelijk actief
waren: projecten, onderzoeksprojecten, tentoonstellingen, publicaties.
Het argument van de tekst is dat deze praktijken vorm krijgen in de wisselwerking
tussen hun praktijk en de (institutionele) platforms waar ze hun praktijk
kunnen ontvouwen. De introductie wordt gesubstantieerd met de readertekst.
SAMENVATTING
Portret 1: Bureau Bas Smets
Het falen van het structuurplan Ruimte Vlaanderen
’70 Nederland:
- strenge ruimtelijke ordening
- Gidsland Nederland: inspiratie voor planningskader van België
Vlaanderen:
- dens bebouwd
- soorten functies door elkaar
- veel linten, klusters, natuur blijft steeds minder zichtbaar
- bebouwing niet onder controle
RSV (1996): beleidsplan van de Vlaamse overheid dat de ruimtelijke
ontwikkeling en planning van de regio coördineert
- Structuur aanbrengen, meer strategische keuzes maken, versnippering
aanpakken
- Gevolg: einde gewestplannen, opkomst eerste planningsinstrument in
Vlaanderen
Het falen van RSV
- André Loeckx waarschuwt voor de mogelijke mislukking van het plan
o Te hoge verwachtingen en ambities
1
, o Publieke weerstad
- Houdt pleidooi om vooraf draagvlak te vinden voor structurele opties
van dit plan
o Versterking van kernen, uitbouw van interstedelijke netwerken,
vrijwaren van open ruimte en natuurlijke structuren, strategische
locatie voor economische activiteiten, …
Gevolg: nieuwe ontwikkeling: Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV)
- Met bijstellingen
De nevelstad (città diffusa), voorwerp van culturele verbeelding
Nevelstad = type verstelijking, voorwerp van debat en culturele verbeelding
Vlaanderen:
- een zeer verspreide, suburbane anti-stedelijke ontwikkeling
- resultaat van een laissez-faire planningsaanpak
SPRAWL of NEVELSTAD
= een stedelijk gebied dat zich uitstrekt over een groot, vaak
versnipperd, geografisch gebied, met een mix van stedelijke
en landelijke elementen
- Gevolg: debat over hoe deze ontwikkelingen het landschap, de
infrastructuur en de sociale samenhang beïnvloeden
o Foto’s maken helpt bij reflectie, en loopt parallel met
planningsinstrumentarium
- Conclusie : Transformatie van het territorium : testruimte voor
architecturale & stedenbouwkundige experimenten
The Ambition of the Territory, Belgisch Paviljoen Architectuurbiënnale Venetië 2011
De ruimtelijke conditie wordt onderwerp van reflectie en onderzoek: cartografie,
tekeningen, studies, debatten, …
Ambition of Territory:
2012 : Biënnale van Venetië
België neemt deel met The Ambition of the Territory
inzending van de Vlaamse Gemeenschap en
coproductie tussen Team Vlaams Bouwmeester en het Vlaams Architectuurinstituut
(VAi)
kort na Biënnale : variante versie in de Singel te zien (atelier)
onder leiding van Architecture Workroom Brussels (AWB)
atelierwerking, die rond werktafels actoren samenbrengt, legt de basis voor de
werkmethodiek van Architecture Workroom Brussels (AWB)
kijken naar de vermenging van functies in het landschap, ruimtelijke indeling,
ruimtelijke conditie
in deze context kreeg oeuvre van Bureau Bas Smets (BBS) vorm
Bureau Bas Smets - BBS
2
,Bas Smets
- Studie ing.-arch. aan KU Leuven
- Opleiding bij landschapsarchitect Georges Descombes (Geneve)
- + 10 jaar werkervaring bij Michel Desvigne (Parijs)
- 2007: terug naar Brussel -> richt eigen praktijk op
- Intussen internationaal bekend
- Wordt landschapsarchitect in een ‘land zonder landschap’
- Spreekt over 4 ecologiën:
De vallei van infrastructuur
Het gebouwde landschap
Systeemvan parken
Natte landschap
Praktijk
- Ambition of the territory: motor voor praktijk
- Belangrijke projecten:
Grand plan voor Brussel, Land zonder Landschap, the invention of
the landscape (BOZAR)
- Maakt publicaties, tentoonstellingen, lezingen, les,…
Niet alleen in bouwen maar in bredere wereld van architectuur
werkzaam
- Doel:
onthullen van systematische logica van het landschap
onderzoek naar de complexe ruimtelijke conditie van Vlaanderen
Projecten:
1. Land zonder landschap
In opdracht van voormalig Vlaams bouwmeester, Marcel Smets
(legde sterke focus op infrastructuurprojecten)
Opdracht: Landschappelijke visie ontwikkelen voor residuele
landschappen: ongebruikte stukken land die in het intens bewerkte
territorium als restruimte worden bestempeld
-> ‘Land zonder landschap’
Hoe?
Territorium ontleden in haar elementen adhv minutieuze tekeningen
-> weefsels van beken en rivieren hebben een rol
Logica van landschap wordt onthuld
Onbruikbare gebieden kunnen met strategische ingrepen een
waardevol onderdeel worden van landschap, nieuwe landschapsidee
vormen
De architecten tonen een sterk vertrouwen in de eigen discipline
2. Een grand plan voor Brussel, metropolitan landscapes
Imaginair plan voor Brussel,
- werkt vanuit het beeld dat hij heeft voor bepaalde regio
3
, = resultaat van internationaal ideeënwedstrijd (Vision territoriale
metropolitaine a l’horizon 2040 pour Bruxelles)
Samenwerking van 51N4E (Brussel) en l’AUC (Parijs) + enkele
studieteams met specifieke expertises
Cartografische analyses van Bas Smets zijn richtinggevend
- belang van hydrografische structuren: fijn stelsel van beken
irrigeert het land en zo bebouwbare en waterzieke zones
afbakent
- herstel van de relatie met water in de stedelijke omgeving
- inzicht:
Brussel ontstond rond de Zenne
rivier werd in de 19e eeuw gedempt, ingetunneld en gekanaliseerd
waardoor dit natuurlijke element niet langer deel uitmaakt van de
stedelijke beleving
door oorspronkelijke afwateringssysteem, topografische kaarten en
bebouwingspatroon op elkaar te leggen wordt duidelijk dat het secundaire
bekensysteem nog steeds duidelijk afleesbaar is
de beekvalleien zijn plekken waar meeste groenvoorzieningen en publieke
parken zijn
door sterk ontwikkelde groenruimtes kunnen we onze verstedelijkte
omgeving daarenboven veerkrachtiger maken
plan om deze structurele laag kracht bij te zetten en de valleien tot
grootstedelijke
natuurgehelen om te vormen (in navolging van Olmsteds Park Systems)
ambitieus project reeds aanwezig in het weefsel, moet enkel verder
worden uitgebouwd
voordeel van de strategie : beekstructuren zijn aanleiding om strategische
allianties tussen naast
liggende Brusselse gemeenten te smeden
Een aantal gemeenten die via de beekvallei in elkaar overvloeien, zou zo
een deel van deze grootstedelijke parkstructuur kunnen ontwikkelen
3. Studie Metropolitan Landscapes (brussel)
Samenwerking tussen Leefmilieu Brussel, de Vlaamse
Landmaatschappij, en andere overheidsinstellingen.
• Verschillende bureaus krijgen opdrachten om
landschapsplannen te maken voor verschillende regio’s
Multidisciplinair team: verschillende experts, waaronder Bas
Smets, LIST uit Parijs, en de Earth System Sciencegroep van de Vrije
Universiteit Brussel (VUB).
4
Les 0: Proloog ‘Architectuur in Vlaanderen Diagonaal Bekeken’
3portretten onthullen een fijnmazige institutionele ecologie
SYNOPSIS
Drie recentere architectuurpraktijken
- Bureau Bas Smets
- Rotor/DC
- Henk De Smet en Paul Vermeulen (later in de lessenreeks aan bod)
Van elke praktijk schets ik een een beknopte ontstaansgeschiedenis - een
genealogie - en hierbij laat ik zien hoe ze op verschillende fronten tegelijk actief
waren: projecten, onderzoeksprojecten, tentoonstellingen, publicaties.
Het argument van de tekst is dat deze praktijken vorm krijgen in de wisselwerking
tussen hun praktijk en de (institutionele) platforms waar ze hun praktijk
kunnen ontvouwen. De introductie wordt gesubstantieerd met de readertekst.
SAMENVATTING
Portret 1: Bureau Bas Smets
Het falen van het structuurplan Ruimte Vlaanderen
’70 Nederland:
- strenge ruimtelijke ordening
- Gidsland Nederland: inspiratie voor planningskader van België
Vlaanderen:
- dens bebouwd
- soorten functies door elkaar
- veel linten, klusters, natuur blijft steeds minder zichtbaar
- bebouwing niet onder controle
RSV (1996): beleidsplan van de Vlaamse overheid dat de ruimtelijke
ontwikkeling en planning van de regio coördineert
- Structuur aanbrengen, meer strategische keuzes maken, versnippering
aanpakken
- Gevolg: einde gewestplannen, opkomst eerste planningsinstrument in
Vlaanderen
Het falen van RSV
- André Loeckx waarschuwt voor de mogelijke mislukking van het plan
o Te hoge verwachtingen en ambities
1
, o Publieke weerstad
- Houdt pleidooi om vooraf draagvlak te vinden voor structurele opties
van dit plan
o Versterking van kernen, uitbouw van interstedelijke netwerken,
vrijwaren van open ruimte en natuurlijke structuren, strategische
locatie voor economische activiteiten, …
Gevolg: nieuwe ontwikkeling: Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV)
- Met bijstellingen
De nevelstad (città diffusa), voorwerp van culturele verbeelding
Nevelstad = type verstelijking, voorwerp van debat en culturele verbeelding
Vlaanderen:
- een zeer verspreide, suburbane anti-stedelijke ontwikkeling
- resultaat van een laissez-faire planningsaanpak
SPRAWL of NEVELSTAD
= een stedelijk gebied dat zich uitstrekt over een groot, vaak
versnipperd, geografisch gebied, met een mix van stedelijke
en landelijke elementen
- Gevolg: debat over hoe deze ontwikkelingen het landschap, de
infrastructuur en de sociale samenhang beïnvloeden
o Foto’s maken helpt bij reflectie, en loopt parallel met
planningsinstrumentarium
- Conclusie : Transformatie van het territorium : testruimte voor
architecturale & stedenbouwkundige experimenten
The Ambition of the Territory, Belgisch Paviljoen Architectuurbiënnale Venetië 2011
De ruimtelijke conditie wordt onderwerp van reflectie en onderzoek: cartografie,
tekeningen, studies, debatten, …
Ambition of Territory:
2012 : Biënnale van Venetië
België neemt deel met The Ambition of the Territory
inzending van de Vlaamse Gemeenschap en
coproductie tussen Team Vlaams Bouwmeester en het Vlaams Architectuurinstituut
(VAi)
kort na Biënnale : variante versie in de Singel te zien (atelier)
onder leiding van Architecture Workroom Brussels (AWB)
atelierwerking, die rond werktafels actoren samenbrengt, legt de basis voor de
werkmethodiek van Architecture Workroom Brussels (AWB)
kijken naar de vermenging van functies in het landschap, ruimtelijke indeling,
ruimtelijke conditie
in deze context kreeg oeuvre van Bureau Bas Smets (BBS) vorm
Bureau Bas Smets - BBS
2
,Bas Smets
- Studie ing.-arch. aan KU Leuven
- Opleiding bij landschapsarchitect Georges Descombes (Geneve)
- + 10 jaar werkervaring bij Michel Desvigne (Parijs)
- 2007: terug naar Brussel -> richt eigen praktijk op
- Intussen internationaal bekend
- Wordt landschapsarchitect in een ‘land zonder landschap’
- Spreekt over 4 ecologiën:
De vallei van infrastructuur
Het gebouwde landschap
Systeemvan parken
Natte landschap
Praktijk
- Ambition of the territory: motor voor praktijk
- Belangrijke projecten:
Grand plan voor Brussel, Land zonder Landschap, the invention of
the landscape (BOZAR)
- Maakt publicaties, tentoonstellingen, lezingen, les,…
Niet alleen in bouwen maar in bredere wereld van architectuur
werkzaam
- Doel:
onthullen van systematische logica van het landschap
onderzoek naar de complexe ruimtelijke conditie van Vlaanderen
Projecten:
1. Land zonder landschap
In opdracht van voormalig Vlaams bouwmeester, Marcel Smets
(legde sterke focus op infrastructuurprojecten)
Opdracht: Landschappelijke visie ontwikkelen voor residuele
landschappen: ongebruikte stukken land die in het intens bewerkte
territorium als restruimte worden bestempeld
-> ‘Land zonder landschap’
Hoe?
Territorium ontleden in haar elementen adhv minutieuze tekeningen
-> weefsels van beken en rivieren hebben een rol
Logica van landschap wordt onthuld
Onbruikbare gebieden kunnen met strategische ingrepen een
waardevol onderdeel worden van landschap, nieuwe landschapsidee
vormen
De architecten tonen een sterk vertrouwen in de eigen discipline
2. Een grand plan voor Brussel, metropolitan landscapes
Imaginair plan voor Brussel,
- werkt vanuit het beeld dat hij heeft voor bepaalde regio
3
, = resultaat van internationaal ideeënwedstrijd (Vision territoriale
metropolitaine a l’horizon 2040 pour Bruxelles)
Samenwerking van 51N4E (Brussel) en l’AUC (Parijs) + enkele
studieteams met specifieke expertises
Cartografische analyses van Bas Smets zijn richtinggevend
- belang van hydrografische structuren: fijn stelsel van beken
irrigeert het land en zo bebouwbare en waterzieke zones
afbakent
- herstel van de relatie met water in de stedelijke omgeving
- inzicht:
Brussel ontstond rond de Zenne
rivier werd in de 19e eeuw gedempt, ingetunneld en gekanaliseerd
waardoor dit natuurlijke element niet langer deel uitmaakt van de
stedelijke beleving
door oorspronkelijke afwateringssysteem, topografische kaarten en
bebouwingspatroon op elkaar te leggen wordt duidelijk dat het secundaire
bekensysteem nog steeds duidelijk afleesbaar is
de beekvalleien zijn plekken waar meeste groenvoorzieningen en publieke
parken zijn
door sterk ontwikkelde groenruimtes kunnen we onze verstedelijkte
omgeving daarenboven veerkrachtiger maken
plan om deze structurele laag kracht bij te zetten en de valleien tot
grootstedelijke
natuurgehelen om te vormen (in navolging van Olmsteds Park Systems)
ambitieus project reeds aanwezig in het weefsel, moet enkel verder
worden uitgebouwd
voordeel van de strategie : beekstructuren zijn aanleiding om strategische
allianties tussen naast
liggende Brusselse gemeenten te smeden
Een aantal gemeenten die via de beekvallei in elkaar overvloeien, zou zo
een deel van deze grootstedelijke parkstructuur kunnen ontwikkelen
3. Studie Metropolitan Landscapes (brussel)
Samenwerking tussen Leefmilieu Brussel, de Vlaamse
Landmaatschappij, en andere overheidsinstellingen.
• Verschillende bureaus krijgen opdrachten om
landschapsplannen te maken voor verschillende regio’s
Multidisciplinair team: verschillende experts, waaronder Bas
Smets, LIST uit Parijs, en de Earth System Sciencegroep van de Vrije
Universiteit Brussel (VUB).
4
