1
Sociologie en rechtssociologie
Wat is rechtssociologie?
Wat is recht?
Volgens juristen
- Geheel van regels te vinden in bronnen van het recht
à Toepassing in rechtsleer en rechtspraak
- Het recht heeft hiërarchische ordening
Volgens sociologen
- Recht als sociaal fenomeen
- Hoe vertolkt het zich in maatschappij
à Zowel controle over maatschappij uitgeoefend door macht
à Als geheel van collectieve gedragingen in het sociale leven
Law in books vs law in action
- Geïntroduceerd door Roscoe Pound (1910)
Law in books à recht zoals het op papier staat (theorie)
- Juridisch perspectief
à Juristen lossen problemen op d.m.v. het recht
Law in action à recht zoals het i/d praktijk wordt toegepast
- Sociologisch perspectief
à Hoe functioneert het recht in de maatschappij (niet recht
toepassen, maar bestuderen)
Rechtssociologie definitie (Huls)
- Empirische discipline (Analyseren, door ervaring, in het veld)
- Sociaal verschijnsel (Sociaal aspect beïnvloedt het recht)
2 relaties als studieobject:
- Sociale productie: invloed van samenleving op het recht
- Sociale werking: invloed van het recht op samenleving
Maatschappelijke bronnen van recht
Huls onderscheid er 4
1) Politiek machtsverhoudingen: het recht is een product van
politieke besluiten
- Publieke machtsfactoren: politieke partijen, ambtenaren,
bestuurders
- Private machtsfactoren: bedrijfsleven, vakbond,
mensenrechtenorganisaties
- Internationale politiek: heeft invloed op het recht
, 2
2) Economisch Technologische ontwikkelingen: de manier van
produceren + tech ontwikkelingen bepalen de inrichting v/h recht
- Productie en technologische innovatie: sterk bepaald door het recht
- Economie: kapitalistisch systeem, vrije markt, multinationals
- Wetenschap en technologische ontwikkelingen (ook gevaren)
3) Juridische professionals:
- Rechtspraak: abstracte wetten krijgen pas betekenis bij toepassing
- Advocatuur: verzakelijking, internationalisering + invloed van private
bedrijven
- Ambtenaren: rechtsvormers
4) Rechtsopvattingen burgers:
- Iedereen wordt geacht de wet te kennen
- Welke kennis hebben burgers over het recht
- Vertrouwen in recht als oplossing voor hun geschillen
Invloed burgers op het recht: Verkiezingen, betogingen
Sociale werking van recht
Effecten van het recht op samenleving à invloed van het recht op de
samenleving µ
Iedereen kent de wet en gehoorzaamd de wet: je hebt bedoelde en
onbedoelde gevolgen v/h recht
- Idee wetgever à Bedoeld: Wetgever beoogt gevolg voor het recht
- Onbedoeld: door verschillende interpretaties andere gevolgen
‘ied kent de wet’ à de kennis is oppervlakkig
Bestrijden van verkeerde assumpties
‘ied kent de wet’ à de kennis is oppervlakkig
Anti-instrumentalisme (onbedoeld effect)
Tegen het intentionalisme van de wetgever:
- Wetten hebben andere gevolgen dan de wetgever beoogt
à Sociologie analyseert of het gebeurt en of het geslaagd is
Anti-instrumentalisme: wetten zijn geen instrumenten waarmee de
wetgever zijn wil kan afdwingen. Ze hebben ook andere effecten dan
bedoeld.
Hoe bereikt recht de burger?
- BS (Weinig mensen lezen het)(eig interpretaties boodschap v/d
wetgever)
- Media => veel voorkomender (maar filter en gevaarlijk)
- Contracten (veel juridisch taalgebruik)
, 3
Rol van sociale verbanden op het recht (individu als deel van sociaal
verband)
Semi-autonome velden:
= Sociale verbanden groepen/instituties (bedrijven) die de wet een eig
invulling geven
- Hebben eigen doelen en staan tussen wetgever en burger
- Veel autonomie met beperkte invloed v/d overheid (contact met
wetgever)
à Eigen normen voor leden (universiteit)
- Hinderpaal (overheid hinderen) als partner (samenwerken)
Bottom-up perspectief: hoe de burgers de wet interpreteren (visie op
maatschappij van onderaf)
Top-down perspectief: hoe de wetgever de wetten oplegt aan de
maatschappij (visie op maatschappij van bovenaf)
Juridisering
- Toenemende rol van het recht in maatschappij
- Relatie met opkomst en uitbouw van:
à Rechtstaat (De acties van de staat zijn gebonden aan de wet)
à Verzorgingsstaat (actievere rol van de overheid)
Steeds meer juridisch vastgelegde zaken om staatsmacht te legitimeren,
ook in private instellingen (vb. contracten) (Max Weber)
- Bureaucratisering (veel meer regels over bijvoorbeeld
verzorgingsstaat, rechtstaat)
à Roep tot deregulering
Structurele verschijnselen van juridisering
- Toename van afgestudeerde juristen, verzet tegen
overheidsbeslissingen, rechtszaken
Factoren die juridisering beïnvloeden
- Cultuur (Japan, VS, India) => andere manier van aanpakken
- Economie en politiek (ontwikkelingslanden vs post-industriële
staten)
- Juridische infrastructuur (Toegang tot recht, verplichte bijstand
advocaat)
Historische ontwikkeling van de rechtssociologie
Vier invloeden:
1. Kritische rechtswetenschap
2. Ideologiekritiek
3. Algemene sociologie
4. Naoorlogse sociologie
, 4
1) Kritische rechtswetenschap
Eind 19de eeuw: Ontevredenheid van juristen over ontwikkeling van
rechtsgeleerdheid
- Jhering: kritiek op juridisch formalisme à normatief deductieve
rechtswetenschap
à Wat is het sociaal doel?
à Hij beschouwt het recht vanuit sociale doeleinden
- Ehrlich (reactie Jhering): zwaartepunt van rechtsontwikkeling ligt in
de maatschappij
à Levende recht: normen in samenleving als uitgangspunt voor
rechtswetenschap
- Debat over methode van rechtswetenschap in relatie tot de
sociologie
Pound neemt Jehring over:
- Recht om voor maatschappelijke belangen te strijden
- Kijken naar doelen van regels en effecten op de maatschappij
- Social engineering (Recht voor het nastreven van waarden en
normen)
- Van law in the books naar law in action
2 Ideologiekritiek (Marx)
- Recht is gemaakt om lagere klassen inferieur te houden en macht te
behouden
à Ongelijkheid, kritiek op klassenjustitie, gewoonterecht botst met
positief recht
3 Algemene sociologie
Founding Fathers sociologie:
- Durkheim: Ziet het recht als weerspiegeling van de maatschappij
- Weber: Recht is een rationeel systeem (werkelijkheid niet altijd) om
samenleving in stand te houdenb
4 Naoorlogse sociologie
- Meer verfijnde begrippen en methodes van onderzoek
- Meer specialisatie (contractenrecht, verbintenissenrecht,
vennootschapsrecht)
Karakteristieken van de rechtssociologie
4 vragen die rechtssociologen zich stellen over hoe het recht werkt i/d
samenleving
1. Effectuering van recht en regels: (of regels en wetten
daadwerkelijk toegepast worden)
- Subjectieve rechten = rechten die burgers zelf kunnen gebruiken
Sociologie en rechtssociologie
Wat is rechtssociologie?
Wat is recht?
Volgens juristen
- Geheel van regels te vinden in bronnen van het recht
à Toepassing in rechtsleer en rechtspraak
- Het recht heeft hiërarchische ordening
Volgens sociologen
- Recht als sociaal fenomeen
- Hoe vertolkt het zich in maatschappij
à Zowel controle over maatschappij uitgeoefend door macht
à Als geheel van collectieve gedragingen in het sociale leven
Law in books vs law in action
- Geïntroduceerd door Roscoe Pound (1910)
Law in books à recht zoals het op papier staat (theorie)
- Juridisch perspectief
à Juristen lossen problemen op d.m.v. het recht
Law in action à recht zoals het i/d praktijk wordt toegepast
- Sociologisch perspectief
à Hoe functioneert het recht in de maatschappij (niet recht
toepassen, maar bestuderen)
Rechtssociologie definitie (Huls)
- Empirische discipline (Analyseren, door ervaring, in het veld)
- Sociaal verschijnsel (Sociaal aspect beïnvloedt het recht)
2 relaties als studieobject:
- Sociale productie: invloed van samenleving op het recht
- Sociale werking: invloed van het recht op samenleving
Maatschappelijke bronnen van recht
Huls onderscheid er 4
1) Politiek machtsverhoudingen: het recht is een product van
politieke besluiten
- Publieke machtsfactoren: politieke partijen, ambtenaren,
bestuurders
- Private machtsfactoren: bedrijfsleven, vakbond,
mensenrechtenorganisaties
- Internationale politiek: heeft invloed op het recht
, 2
2) Economisch Technologische ontwikkelingen: de manier van
produceren + tech ontwikkelingen bepalen de inrichting v/h recht
- Productie en technologische innovatie: sterk bepaald door het recht
- Economie: kapitalistisch systeem, vrije markt, multinationals
- Wetenschap en technologische ontwikkelingen (ook gevaren)
3) Juridische professionals:
- Rechtspraak: abstracte wetten krijgen pas betekenis bij toepassing
- Advocatuur: verzakelijking, internationalisering + invloed van private
bedrijven
- Ambtenaren: rechtsvormers
4) Rechtsopvattingen burgers:
- Iedereen wordt geacht de wet te kennen
- Welke kennis hebben burgers over het recht
- Vertrouwen in recht als oplossing voor hun geschillen
Invloed burgers op het recht: Verkiezingen, betogingen
Sociale werking van recht
Effecten van het recht op samenleving à invloed van het recht op de
samenleving µ
Iedereen kent de wet en gehoorzaamd de wet: je hebt bedoelde en
onbedoelde gevolgen v/h recht
- Idee wetgever à Bedoeld: Wetgever beoogt gevolg voor het recht
- Onbedoeld: door verschillende interpretaties andere gevolgen
‘ied kent de wet’ à de kennis is oppervlakkig
Bestrijden van verkeerde assumpties
‘ied kent de wet’ à de kennis is oppervlakkig
Anti-instrumentalisme (onbedoeld effect)
Tegen het intentionalisme van de wetgever:
- Wetten hebben andere gevolgen dan de wetgever beoogt
à Sociologie analyseert of het gebeurt en of het geslaagd is
Anti-instrumentalisme: wetten zijn geen instrumenten waarmee de
wetgever zijn wil kan afdwingen. Ze hebben ook andere effecten dan
bedoeld.
Hoe bereikt recht de burger?
- BS (Weinig mensen lezen het)(eig interpretaties boodschap v/d
wetgever)
- Media => veel voorkomender (maar filter en gevaarlijk)
- Contracten (veel juridisch taalgebruik)
, 3
Rol van sociale verbanden op het recht (individu als deel van sociaal
verband)
Semi-autonome velden:
= Sociale verbanden groepen/instituties (bedrijven) die de wet een eig
invulling geven
- Hebben eigen doelen en staan tussen wetgever en burger
- Veel autonomie met beperkte invloed v/d overheid (contact met
wetgever)
à Eigen normen voor leden (universiteit)
- Hinderpaal (overheid hinderen) als partner (samenwerken)
Bottom-up perspectief: hoe de burgers de wet interpreteren (visie op
maatschappij van onderaf)
Top-down perspectief: hoe de wetgever de wetten oplegt aan de
maatschappij (visie op maatschappij van bovenaf)
Juridisering
- Toenemende rol van het recht in maatschappij
- Relatie met opkomst en uitbouw van:
à Rechtstaat (De acties van de staat zijn gebonden aan de wet)
à Verzorgingsstaat (actievere rol van de overheid)
Steeds meer juridisch vastgelegde zaken om staatsmacht te legitimeren,
ook in private instellingen (vb. contracten) (Max Weber)
- Bureaucratisering (veel meer regels over bijvoorbeeld
verzorgingsstaat, rechtstaat)
à Roep tot deregulering
Structurele verschijnselen van juridisering
- Toename van afgestudeerde juristen, verzet tegen
overheidsbeslissingen, rechtszaken
Factoren die juridisering beïnvloeden
- Cultuur (Japan, VS, India) => andere manier van aanpakken
- Economie en politiek (ontwikkelingslanden vs post-industriële
staten)
- Juridische infrastructuur (Toegang tot recht, verplichte bijstand
advocaat)
Historische ontwikkeling van de rechtssociologie
Vier invloeden:
1. Kritische rechtswetenschap
2. Ideologiekritiek
3. Algemene sociologie
4. Naoorlogse sociologie
, 4
1) Kritische rechtswetenschap
Eind 19de eeuw: Ontevredenheid van juristen over ontwikkeling van
rechtsgeleerdheid
- Jhering: kritiek op juridisch formalisme à normatief deductieve
rechtswetenschap
à Wat is het sociaal doel?
à Hij beschouwt het recht vanuit sociale doeleinden
- Ehrlich (reactie Jhering): zwaartepunt van rechtsontwikkeling ligt in
de maatschappij
à Levende recht: normen in samenleving als uitgangspunt voor
rechtswetenschap
- Debat over methode van rechtswetenschap in relatie tot de
sociologie
Pound neemt Jehring over:
- Recht om voor maatschappelijke belangen te strijden
- Kijken naar doelen van regels en effecten op de maatschappij
- Social engineering (Recht voor het nastreven van waarden en
normen)
- Van law in the books naar law in action
2 Ideologiekritiek (Marx)
- Recht is gemaakt om lagere klassen inferieur te houden en macht te
behouden
à Ongelijkheid, kritiek op klassenjustitie, gewoonterecht botst met
positief recht
3 Algemene sociologie
Founding Fathers sociologie:
- Durkheim: Ziet het recht als weerspiegeling van de maatschappij
- Weber: Recht is een rationeel systeem (werkelijkheid niet altijd) om
samenleving in stand te houdenb
4 Naoorlogse sociologie
- Meer verfijnde begrippen en methodes van onderzoek
- Meer specialisatie (contractenrecht, verbintenissenrecht,
vennootschapsrecht)
Karakteristieken van de rechtssociologie
4 vragen die rechtssociologen zich stellen over hoe het recht werkt i/d
samenleving
1. Effectuering van recht en regels: (of regels en wetten
daadwerkelijk toegepast worden)
- Subjectieve rechten = rechten die burgers zelf kunnen gebruiken
