Samenvatting Uitwerking Hoofdstuk 9 – De Zintuigen | Anatomie & Fysiologie | Arteveldehogeschool | 2026/27

HOOFDSTUK 9 – DE ZINTUIGEN
Deel 1 – Sensorische cellen, receptoren en pijn (nociceptie)
Deze uitwerking is gebaseerd op jouw cursus Anatomie en Fysiologie – Hoofdstuk 9: De
Zintuigen.




Leerdoel 1
Leg uit wat sensorische transductie is.
Sensorische transductie is het proces waarbij een prikkel uit de omgeving of uit het lichaam
wordt omgezet in een elektrisch signaal (actiepotentiaal) dat door het zenuwstelsel kan
worden verwerkt.

Dit gebeurt door sensorische cellen (zintuigcellen).

De cursus onderscheidt vijf vormen van transductie:

 Nocitransductie → pijn
 Thermotransductie → temperatuur
 Mechanotransductie → tast, druk, houding, evenwicht en gehoor
 Chemotransductie → pH, pO₂, pCO₂, reuk en smaak
 Fototransductie → zicht




Leerdoel 2
Welke soorten sensorische cellen bestaan er?
De cursus onderscheidt twee soorten:

Vrije zenuwuiteinden

 zijn dendrieten van sensorische neuronen;
 registreren eenvoudige prikkels.

Gespecialiseerde sensorische cellen

 komen voor in gespecialiseerde zintuigen zoals oog, oor, neus en tong;
 zetten specifieke prikkels om in zenuwimpulsen.

,Leerdoel 3
Beschrijf de verschillende receptoren.
Exteroceptoren

Registreren prikkels uit de uitwendige omgeving.

Voorbeelden:

 tast
 temperatuur
 pijn
 druk
 reuk
 smaak
 zicht
 gehoor



Interoceptoren

Registreren prikkels uit het inwendige milieu.

Voorbeelden:

 bloeddruk
 pH
 pO₂
 pCO₂
 glucose



Proprioceptoren

Registreren:

 houding;
 beweging;
 positie van het lichaam.

Ze bevinden zich onder andere in:

 spieren;

,  pezen;
 gewrichten;
 evenwichtsorgaan.




Leerdoel 4
Wat is een receptorveld?
Een receptorveld is het gebied waarvan één sensorische cel informatie ontvangt.

Belangrijk

 Groot receptorveld → minder nauwkeurige waarneming.
 Klein receptorveld → betere discriminatie.




Leerdoel 5
Wat is tweepuntsdiscriminatie?
Tweepuntsdiscriminatie is de kleinste afstand waarop twee gelijktijdige prikkels nog als
twee afzonderlijke prikkels worden waargenomen.

Belangrijk

 klein receptorveld → goede tweepuntsdiscriminatie (bv. vingertoppen);
 groot receptorveld → minder goede tweepuntsdiscriminatie (bv. rug).




Leerdoel 6
Leg het begrip adaptatie uit.
Adaptatie is het afnemen van de gevoeligheid van een sensorische cel wanneer een
prikkel langdurig aanwezig blijft.

Voorbeelden

 Je voelt na enkele minuten je kleding bijna niet meer.
 Een parfum ruik je na een tijdje minder sterk.

, Leerdoel 7
Wat zijn algemene zintuigen?
Algemene zintuigen bestaan uit eenvoudige sensorische cellen die verspreid liggen over het
hele lichaam.

Ze bevinden zich niet in gespecialiseerde zintuigorganen.

Ze registreren onder andere:

 pijn;
 temperatuur;
 tast;
 druk;
 houding;
 chemische veranderingen.




Leerdoel 8
Beschrijf nociceptie.
Nociceptie is de registratie van schadelijke prikkels door vrije zenuwuiteinden.

Vrije zenuwuiteinden reageren op:

 mechanische prikkels;
 thermische prikkels;
 chemische prikkels.




Leerdoel 9
Vergelijk Aδ-vezels en C-vezels.
Aδ-vezels

 gemyeliniseerd;
 snelle geleiding (±100 km/u);
 scherpe, stekende pijn;