INTRO: PLAATS IN HET CURRICULUM VOLKENRECHT
▪ Internationaal (publiek) recht
▪ Is anders dan nationaal recht
- Geen‘trias politica’ → geen verdeling in WM, UM en RM
- Maar een gedecentraliseerd en anarchistisch rechtssysteem waarin staten proberen
samen te bestaan samen te werken
▪ VOLKENRECHT = INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
- deze cursus: recht ‘tussen’ landen aka ‘inter-nationaal recht’
- DEF: het rechtssysteem dat de relatie tussen soevereine staten reguleert, evenals
hun onderlinge rechten en verplichtingen
▪ Actualiteit (kunnen op het examen):
- Maduro die gevangen wordt genomen door de Verenigde Staten
→ (zie college jurisdictie)
- Spanningen Groenland en Verenigde Staten
- De erkenning van Palestina door België (is dit belangrijk voor Palestina,..)
- De EU commissie is samengekomen om de competitiviteit tussen Europese
bedrijven te bespreken
● nodig omdat er nieuwe grootmachten (bijv. China) de wereldwijde markt
overspoelen met producten → europese bedrijven minder competitief
● (zie college economisch recht)
- Oorlog Oekraïne en Rusland (zie college vrede en veiligheid)
1. Korte geschiedenis & eigentijdse geschiedenis van het Volkenrecht
▪ Vroege sporen van internationaal recht
- Culturen komen al decennia met elkaar in contact → behoefte aan regels, zekerheid
en voorspelbaarheid
- Modern internationaal recht heeft wortels in Europa
▪ Laat-middeleeuws Europa (15e–16e EEUW)
- Meerdere niveaus van loyaliteiten, rechten en verplichtingen
- Met 2 transnationale krachten
● Romeinse Rijk
● Katholieke Kerk (Paus)
- Transnationale netwerken van ridders en kooplieden
▪ Er werd toen gesproken van het natuurrecht en jus gentium
- Natuurrecht
● Tijdloze allesomvattende verzameling ideeën over het natuurlijke en sociale
leven in het universum
→ gericht op individuen en hun relaties tot de wereld
→ kan ook worden toegepast in staten
- Jus Gentium (= Volkenrecht)
● Hoe we het volkenrecht concreet in de praktijk kunnen toepassen om
internationale relaties te reguleren
1
,▪ FRANCISCO DE VITORIA (1483–1546)
- Spaanse Dominicaanse professor
- Beroemde lezingen: De Indis et De Iure Belli (1532)
● → tegen onderdrukking inheemse bevolkingen
● zegt dat deze deel van menselijke samenleving moeten uitmaken
- Verwierp verovering door
● 'ontdekking' (moeilijk te ontdekken dat lokale bevolking al heeft 'gevonden’)
● vindt ook dat pauselijke toekenning niet mag kunnen
- Oorlogen tegen inheemse bevolkingen moeten kunnen op basis van het natuurrecht
- Oorlog gerechtvaardigd omdat
● inheemse bevolking zich verzet tegen Christelijke missionarissen
● oppositie door inheemse bevolking tegen vrije doorgang en handel door de
Spanjaarden
▪ 17e–18e eeuw
- Internationaal recht ontwikkelt zich vanuit jus gentium
- Fundament voor praktische juridische kaders
● Francisco Suárez: De Legibus ac Deo Législature (1612)
● Emmerich de Vattel: Le Droit des Gens (1758)
● Hugo Grotius: Mare Liberum (De Vrijheid van de Zeeën) (1609) + De Jure
Belli ac Pacis (Recht van Oorlog en Vrede) (1625)
▪ Vrede van Westfalen (1648)
- Einde van de Dertigjarige Oorlog in Europa → eindigde met de Vrede van Munster
- Creëerde orde en structuur
- Verminderde de macht van het Heilig Roomse Rijk en Kerk
- Staat werd primaire bron van autoriteit
- Toenemende loyaliteit van burgers aan hun natiestaat
- Internationale orde van staten met gelijke juridische status
- Europese origine
▪ Jean Bodin (1530–1596)
- Geconceptualiseerde staatssoevereiniteit
- Originele denker: Franse jurist vóór Vrede van Westphalia
- Beïnvloed door chaos van godsdienstoorlogen in Frankrijk
- Six Livres de la République (1576) (p. 5)
- Soevereiniteit → bezit 'absolute en ondeelbare' macht
● Verantwoording alleen aan God
● Soeverein staat boven de wet
▪ Tijdperk van positivisme
- = Het moment waarop voor het eerst dat recht als enige bron en wil is van de staat
- Aanval op wil van God en natuurrecht
- Primair belang van staatstoestemming
● expliciet via verdrag; of
● impliciet via gewoonte
- Consensuele theorie: geen verplichting zonder toestemming
2
,▪ Opkomst van formele instituties
- Positivisme kreeg aantrekkingskracht door institutionele ontwikkeling
● deze hadden een enorme aantrekkingskracht
- 1899 Permanent Hof voor Arbitrage
- Eerste multilaterale verdragen over gewapende conflicten
● Bijv. Verklaring van Parijs
- 1899 en 1907: Twee Haagse Vredesconferenties over oorlogsvoering
▪ Kolonialisme
- Zuid-Amerika: onafhankelijkheid in eerste helft 19e eeuw
- Kolonialisme piekte in Azië en vooral Afrika
- 1884-1885 Conferentie van Berlijn (p. 5)
▪ Volgens TWAIL (= Third World Approach on International Law)
- Bias is inherent en moeilijk om te zien → TWAIL zal deze nagaan
- We leven midden in het neoliberalisme en vrije marktkapitalisme
- Het is de taal van het globale Noorden weerspiegeld in internationaal recht om
armoede en onderontwikkeling in de ‘Derde Wereld’ te bestendigen
▪ Volgens FtAIL
- Bias is inherent en moeilijk te zien
- Ervaringen en ideeën van mannen weerspiegeld in internationaal recht
- We leven midden in het patriarchaat = 'het privilegiëren van mannen in sociale
relaties’
● Bijv. Vrouwenrechtenverdrag → recht op sport → wrm? omdat vrouwen
minder sporten dan mannen ⇒ nemen bepaalde huishoudelijke en andere
taken, etc. → minder tijd en daarom het recht op sport geïntegreerd
▪ Maar… internationaal recht niet gecreëerd om iedereen erbij te laten horen
- Was initieel gecreëerd voor stabiliteit
- Meer dan voor rechtvaardigheid (hoewel hier de focus vandaag ook ligt)
▪ Ambitie internationaal recht
- Stabiliteit creëren door samenwerking
● Europese rechtsorde (Vrede van Westfalen 1648)
● Post ‘Wereld’ oorlog I: League of Nations
● Post ‘Wereld’ oorlog II: Verenigde Naties
▪ Internationaal recht
- Reflecteert de wereld
- Reflecteert ook de Westerse kapitalistische visie
- Heeft het internationaal zijn sterkte verloren?
▪ B2 VN Handvest
- 193 staten zijn vandaag de dag lid van het VN Handvest
● Alle staten
● Palestina en Heilige stoel (‘Holy See’) zijn VN ‘niet-lid observator staten’ (zie
college actoren)
3
, ▪ Soevereiniteit
= ‘Elke staat heeft hoogste gezag binnen zijn grenzen’
▪ Soevereine gelijkheid
= ‘Geen staat mag macht uitoefenen over een andere’ (D2 Artikel 2(1) VN Handvest)
▪ Verenigde naties legt zichzelf ook grenzen op
- Mag zich niet inmengen (‘intervene’) met zaken die essentieel binnen de jurisdictie
van een staat vallen (B2 Artikel 2(7) VN Handvest)
- Doelen van de VN (zie VN Handvest):
● Internationale vrede en veiligheid bewaren
● Vriendelijke relaties tussen staten ontwikkelen, op basis van gelijke rechten
en zelfbeschikking
● Internationale samenwerking bevorderen
● Acties van naties harmoniseren om gemeenschappelijke doelen te bereiken
(B2 Artikel 1 VN Handvest)
▪ B2 Artikel 7 VN Handvest
- “… organen van de VN zijn:
● Algemene Vergadering (vooral consulterende rol)
→ Bijv. 1960 bij aanname van verklaring voor onafhankelijkheid van kolonies
● Veiligheidsraad (zie college vrede en veiligheid)
● …
● Internationaal Hof van Justitie”
▪ VN Veiligheidsraad
- Verbod op geweld (Artikel 2(4) VN Handvest)
- Maar functioneerde pas: (min of meer)
● Sinds einde Koude Oorlog (→ winst kapitalistische model)
● Irak uit Koeweit verdreven (1990) B11
▪ Andere internationale organisaties
- Wereldgezondheidsorganisatie
- Organisaties die we bespreken in college economisch recht
- Regionale organisaties
(e.g. NAVO, EU, Raad van Europa, Afrikaanse Unie)
▪ EU
- Begin: Verdrag van Parijs (1951) → Europese Gemeenschap Kolen en Staal
- Later: Verdrag van Rome (1957) → Europese Economische Gemeenschap
- Tot slot: Verdrag van Maastricht (1992) → EU (→ Bijv. basis gelegd voor Euro,...)
▪ Raad van Europa (1949)
- Europees Hof Rechten van de Mens (1950)
4
▪ Internationaal (publiek) recht
▪ Is anders dan nationaal recht
- Geen‘trias politica’ → geen verdeling in WM, UM en RM
- Maar een gedecentraliseerd en anarchistisch rechtssysteem waarin staten proberen
samen te bestaan samen te werken
▪ VOLKENRECHT = INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
- deze cursus: recht ‘tussen’ landen aka ‘inter-nationaal recht’
- DEF: het rechtssysteem dat de relatie tussen soevereine staten reguleert, evenals
hun onderlinge rechten en verplichtingen
▪ Actualiteit (kunnen op het examen):
- Maduro die gevangen wordt genomen door de Verenigde Staten
→ (zie college jurisdictie)
- Spanningen Groenland en Verenigde Staten
- De erkenning van Palestina door België (is dit belangrijk voor Palestina,..)
- De EU commissie is samengekomen om de competitiviteit tussen Europese
bedrijven te bespreken
● nodig omdat er nieuwe grootmachten (bijv. China) de wereldwijde markt
overspoelen met producten → europese bedrijven minder competitief
● (zie college economisch recht)
- Oorlog Oekraïne en Rusland (zie college vrede en veiligheid)
1. Korte geschiedenis & eigentijdse geschiedenis van het Volkenrecht
▪ Vroege sporen van internationaal recht
- Culturen komen al decennia met elkaar in contact → behoefte aan regels, zekerheid
en voorspelbaarheid
- Modern internationaal recht heeft wortels in Europa
▪ Laat-middeleeuws Europa (15e–16e EEUW)
- Meerdere niveaus van loyaliteiten, rechten en verplichtingen
- Met 2 transnationale krachten
● Romeinse Rijk
● Katholieke Kerk (Paus)
- Transnationale netwerken van ridders en kooplieden
▪ Er werd toen gesproken van het natuurrecht en jus gentium
- Natuurrecht
● Tijdloze allesomvattende verzameling ideeën over het natuurlijke en sociale
leven in het universum
→ gericht op individuen en hun relaties tot de wereld
→ kan ook worden toegepast in staten
- Jus Gentium (= Volkenrecht)
● Hoe we het volkenrecht concreet in de praktijk kunnen toepassen om
internationale relaties te reguleren
1
,▪ FRANCISCO DE VITORIA (1483–1546)
- Spaanse Dominicaanse professor
- Beroemde lezingen: De Indis et De Iure Belli (1532)
● → tegen onderdrukking inheemse bevolkingen
● zegt dat deze deel van menselijke samenleving moeten uitmaken
- Verwierp verovering door
● 'ontdekking' (moeilijk te ontdekken dat lokale bevolking al heeft 'gevonden’)
● vindt ook dat pauselijke toekenning niet mag kunnen
- Oorlogen tegen inheemse bevolkingen moeten kunnen op basis van het natuurrecht
- Oorlog gerechtvaardigd omdat
● inheemse bevolking zich verzet tegen Christelijke missionarissen
● oppositie door inheemse bevolking tegen vrije doorgang en handel door de
Spanjaarden
▪ 17e–18e eeuw
- Internationaal recht ontwikkelt zich vanuit jus gentium
- Fundament voor praktische juridische kaders
● Francisco Suárez: De Legibus ac Deo Législature (1612)
● Emmerich de Vattel: Le Droit des Gens (1758)
● Hugo Grotius: Mare Liberum (De Vrijheid van de Zeeën) (1609) + De Jure
Belli ac Pacis (Recht van Oorlog en Vrede) (1625)
▪ Vrede van Westfalen (1648)
- Einde van de Dertigjarige Oorlog in Europa → eindigde met de Vrede van Munster
- Creëerde orde en structuur
- Verminderde de macht van het Heilig Roomse Rijk en Kerk
- Staat werd primaire bron van autoriteit
- Toenemende loyaliteit van burgers aan hun natiestaat
- Internationale orde van staten met gelijke juridische status
- Europese origine
▪ Jean Bodin (1530–1596)
- Geconceptualiseerde staatssoevereiniteit
- Originele denker: Franse jurist vóór Vrede van Westphalia
- Beïnvloed door chaos van godsdienstoorlogen in Frankrijk
- Six Livres de la République (1576) (p. 5)
- Soevereiniteit → bezit 'absolute en ondeelbare' macht
● Verantwoording alleen aan God
● Soeverein staat boven de wet
▪ Tijdperk van positivisme
- = Het moment waarop voor het eerst dat recht als enige bron en wil is van de staat
- Aanval op wil van God en natuurrecht
- Primair belang van staatstoestemming
● expliciet via verdrag; of
● impliciet via gewoonte
- Consensuele theorie: geen verplichting zonder toestemming
2
,▪ Opkomst van formele instituties
- Positivisme kreeg aantrekkingskracht door institutionele ontwikkeling
● deze hadden een enorme aantrekkingskracht
- 1899 Permanent Hof voor Arbitrage
- Eerste multilaterale verdragen over gewapende conflicten
● Bijv. Verklaring van Parijs
- 1899 en 1907: Twee Haagse Vredesconferenties over oorlogsvoering
▪ Kolonialisme
- Zuid-Amerika: onafhankelijkheid in eerste helft 19e eeuw
- Kolonialisme piekte in Azië en vooral Afrika
- 1884-1885 Conferentie van Berlijn (p. 5)
▪ Volgens TWAIL (= Third World Approach on International Law)
- Bias is inherent en moeilijk om te zien → TWAIL zal deze nagaan
- We leven midden in het neoliberalisme en vrije marktkapitalisme
- Het is de taal van het globale Noorden weerspiegeld in internationaal recht om
armoede en onderontwikkeling in de ‘Derde Wereld’ te bestendigen
▪ Volgens FtAIL
- Bias is inherent en moeilijk te zien
- Ervaringen en ideeën van mannen weerspiegeld in internationaal recht
- We leven midden in het patriarchaat = 'het privilegiëren van mannen in sociale
relaties’
● Bijv. Vrouwenrechtenverdrag → recht op sport → wrm? omdat vrouwen
minder sporten dan mannen ⇒ nemen bepaalde huishoudelijke en andere
taken, etc. → minder tijd en daarom het recht op sport geïntegreerd
▪ Maar… internationaal recht niet gecreëerd om iedereen erbij te laten horen
- Was initieel gecreëerd voor stabiliteit
- Meer dan voor rechtvaardigheid (hoewel hier de focus vandaag ook ligt)
▪ Ambitie internationaal recht
- Stabiliteit creëren door samenwerking
● Europese rechtsorde (Vrede van Westfalen 1648)
● Post ‘Wereld’ oorlog I: League of Nations
● Post ‘Wereld’ oorlog II: Verenigde Naties
▪ Internationaal recht
- Reflecteert de wereld
- Reflecteert ook de Westerse kapitalistische visie
- Heeft het internationaal zijn sterkte verloren?
▪ B2 VN Handvest
- 193 staten zijn vandaag de dag lid van het VN Handvest
● Alle staten
● Palestina en Heilige stoel (‘Holy See’) zijn VN ‘niet-lid observator staten’ (zie
college actoren)
3
, ▪ Soevereiniteit
= ‘Elke staat heeft hoogste gezag binnen zijn grenzen’
▪ Soevereine gelijkheid
= ‘Geen staat mag macht uitoefenen over een andere’ (D2 Artikel 2(1) VN Handvest)
▪ Verenigde naties legt zichzelf ook grenzen op
- Mag zich niet inmengen (‘intervene’) met zaken die essentieel binnen de jurisdictie
van een staat vallen (B2 Artikel 2(7) VN Handvest)
- Doelen van de VN (zie VN Handvest):
● Internationale vrede en veiligheid bewaren
● Vriendelijke relaties tussen staten ontwikkelen, op basis van gelijke rechten
en zelfbeschikking
● Internationale samenwerking bevorderen
● Acties van naties harmoniseren om gemeenschappelijke doelen te bereiken
(B2 Artikel 1 VN Handvest)
▪ B2 Artikel 7 VN Handvest
- “… organen van de VN zijn:
● Algemene Vergadering (vooral consulterende rol)
→ Bijv. 1960 bij aanname van verklaring voor onafhankelijkheid van kolonies
● Veiligheidsraad (zie college vrede en veiligheid)
● …
● Internationaal Hof van Justitie”
▪ VN Veiligheidsraad
- Verbod op geweld (Artikel 2(4) VN Handvest)
- Maar functioneerde pas: (min of meer)
● Sinds einde Koude Oorlog (→ winst kapitalistische model)
● Irak uit Koeweit verdreven (1990) B11
▪ Andere internationale organisaties
- Wereldgezondheidsorganisatie
- Organisaties die we bespreken in college economisch recht
- Regionale organisaties
(e.g. NAVO, EU, Raad van Europa, Afrikaanse Unie)
▪ EU
- Begin: Verdrag van Parijs (1951) → Europese Gemeenschap Kolen en Staal
- Later: Verdrag van Rome (1957) → Europese Economische Gemeenschap
- Tot slot: Verdrag van Maastricht (1992) → EU (→ Bijv. basis gelegd voor Euro,...)
▪ Raad van Europa (1949)
- Europees Hof Rechten van de Mens (1950)
4
