INLEIDING TOT DE CRIMINOLOGIE
INLEIDING: WAT IS CRIMINALITEIT EN WAT IS CRIMINOLOGIE? (COLLEGES 1-2)
1. ALGEMENE KENNISMAKING MET
CRIMINOLOGISCHE THEMA’S
WAT IS DE CRIMINOLOGIE?
WAT IS DE CRIMINOLOGIE
- Enkele definities, maar: “Waarom zo vreemd?”
o Een “bastard science” (Sellin)
o Een “rendezvous subject” (Downes)
o “strange beast” (Newburn)
o -> Criminologie bevat niet kenmerken van een wetenschap (geen materieel voorwerp), criminologie heeft geen
eigen specifiek voorwerp, criminologie en betekenis verandert doorheen de tijd
- Geen duidelijk materieel en formeel voorwerp, intrinsiek multidisciplinair -> klemtoon w op verschillende soorten
factoren gelegd -> vroeger meer over sociologische oorzaken
- Voor Garland (2002), zijn er twee hoofdkenmerken….
o Empirisch gegronde (gabaseerd op feiten), wetenschappelijke aanpak die haar onderscheidt van het strafrecht
en morele discours.
o Focus op criminaliteit: Ten tweede is de criminologie gericht op de door de staat gedefinieerde criminaliteit.
Dit maak dat haar onderwerp dus kleiner is dan bijvoorbeeld het onderwerp van de sociologie van deviantie
(afwijkend gedrag) en controle.
- … en twee grote projecten, die eerder toevallig zijn samengekomen:
o “Het Lombrosiaanse project”: fundamenteel onderzoek gericht op de oorzaken van criminaliteit
Lombroso = grondlegger criminaliteit, eerste die probeerde oorzaak criminaliteit te identificeren, ging
ervanuit dat er een spec type mensen bestaat
o “Het gouvernementele project”: praktische aanpak om strafrechtssysteem te ondersteunen
Men wil advies geven aan overheid om efficiënter problemen aan te pakken, gaat over oplossingen en
voorkomen
o -> 2 projecten kwamen samen en zorgde voor ontstaan criminologie
- materieel voorwerp: verwijst naar het onderwerp of de studiematerie vd wetenschappelijke analyse
- Formeel voorwerp: de wijze waarop de wetenschap wordt bedreven (de methode)
- Het onderwerp van de sociologie van deviantie (afwijkend gedrag) en controle
- De constructivistische opvattingen (stellen dat kennis en betekenis worden gevormd door sociale interacties en
persoonlijke ervaringen) zijn niet onverenigbaar met de legalistische definities (definities die precies aangeven wat
volgens de wet als iets is toegestaan of niet toegestaan, zonder ruimte voor interpretatie of nuance) van crimininaliteit
- Deelaspecten van criminologie:
o Criminografie = geeft een kwalitieve beschrijving van de criminaliteit
o Etiologische criminologie= bestudeert oorzaken en onveiligheid van criminaliteit en gaat op zoek naar
verklaringen
o Penologie= bestudeert de toepassing van straffen als antwoord op criminaliteit
o Politiestudies’ of ‘politiewetenschappen, die het functioneren van de politie bestuderen (law enforcement)
o ‘victimologie’ die specifiek focust op het slachtoffer(schap)
1
, - Sellin (1955) definieerde de criminologie als een "bastard science", en stelde dat "the criminologist is a king without a
kingdom".
EEN BEROEMDE DEFINITIE EN EEN EIGEN INVULLING
- Criminologie is “the study of the process of law-making, law-breaking and law-enforcing (Sutherland, 1937), MAAR … te
breed en te smal volgens newburn
o Te breed: geen onderscheid tussen strafrecht en andere rechtstakken
o Te smal: criminologie bestudeert ook maatschappelijke reacties en gevolgen, geeft geen aandacht voor
informele/prive maatschappelijke reacties
- Mijn definitie: de studie van de gedragingen en activiteiten die gecriminaliseerd zijn of als schadelijk/deviant worden
ervaren (incl. hun actoren en oorzaken), de (de-)criminalisering, controle en preventie ervan en de andere
maatschappelijke reacties erop
o Einddoel: schadebeperking in brede zin (voor slachtoffers, daders en maatschappij)
DRIE HOOFDTHEMA’S: GOETHALS
1. Onderzoek naar criminaliteit/ daders, onveiligheid, oorzaken en gevolgen
2. Onderzoek naar de processen van (de-)criminalisering
3. Onderzoek naar het criminaliteitsbeleid en maatschappelijke reacties op criminaliteit
- Acht onderzoekslijnen binnen LinC (Leuvens instituut voor Criminologie):
o Mensenrechten en justitie in transitie
o Ernstige en georganiseerde misdaad
o Jeugdcriminologie en jeugdrecht
o Herstelrecht en victimologie
o Bestuurlijke en strafrechtelijke rechtshandhaving in Europees en vergelijkend perspectief
o Beleid en management in het criminologische domein
o Criminologische diagnostiek en gedragsinterventies
o Bestraffing en controle
VERSCHILLENDE METHODES, UITGANGSPUNTEN, EN AANPAK
- Afhankelijk van de onderzoeksvragen variatie in:
o De onderzoeksmethoden:
Kwantiteit of kwalitatief?
o De relatieve ontologische en epistemologische uitgangspunten
Positivistisch, constructivistisch of realist?
o De onderzoeksaanpak:
Beschrijvend: eigenschappen van een onderzoekspopulatie
Verklarend: causale factoren achter een fenomeen
Evaluerend/toetsend: evaluatie
Adviserend/voorschrijvend: advies of aanbevelingen
- Ontologisch en epistemologische uitgangspunten: verwijzen naar de basisideeën over wat er bestaat (ontologie) en hoe
we kennis hierover verkrijgen (epistemologie)
WAT DOEN CRIMINOLOGEN?
CRIMINOLOGIE: “EEN HUIS MET VELE KAMERS”
- Vanuit onderzoek:
o Meerdere onderzoeksthema’s
o Vanuit meerdere disciplines
o Vanuit meerdere paradigma’s (waarden, opvattingen over mens en maatschappij…),
2
, o Aan de hand van meerdere onderzoeksmethodes
- Vanuit de arbeidsmarkt:
o Meerdere domeinen
o Meerdere types van functies
CONCLUSIE
- Criminologie is “the study of the process of [LP: criminal] law-making, law-breaking and law-enforcing” (Sutherland,
1937)
o … en nog iets meer: sociale constructie, onveiligheid, deviantie
- Er zijn twee hoofdkenmerken
o Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
o Focus op criminaliteit
- Maar “huis met vele kamers”
2. WAT IS CRIMINALITEIT EN WAT IS CRIMINOLOGIE?
DOELSTELLINGEN
- Het begrip ‘criminaliteit’ kunnen uitleggen aan de hand van verschillende denkkaders en de beperkingen van
strafrechtelijke definities kunnen benoemen
- Het materieel en formeel voorwerp en de typische kenmerken van de criminologie kunnen benoemen, inclusief de
paradigmatische standpunten van de denkkaders kunnen herkennen en toepassen
WAT IS CRIMINALITEIT?
CRIMINALITEIT IN WEZEN BETWIST
- Het concept ‘criminaliteit’ is “in wezen betwist”(Gallie, 1956)
o Argumenteert in zijn boek over de conceptualisering v criminologie: Invulling van concept dat in wezen
betwist is, heeft 2 kenmerken -> normatief en complex
Normatief: in criminaliteit normatieve keuze, criminaliteit is verbonden met morele keuzes ->
criminaliteit vloeit voort uit politieke en normatieve keuzes -> is dat criminologie waardeoordelen
bevat over welk gedrag als crimineel wordt bestempeld en hoe de samenleving daarop zou moeten
reageren
Complex: er wordt over criminologie gepraat vanuit veel perspectieven (politiek, media, juridisch,
maatsch, morele), er zijn veel stellingen en opinies rond criminologie/criminaliteit -> alle versch
opvattingen zijn het ook niet eens over de invulling van het concept criminologie => maakt het
complex
- Strafrechtelijke definities van criminaliteit stellen een “anker” (Reiner, 2016)
o MAAR enkel op mechanische wijze
o Strafwet def gezien als een anker -> def criminaliteit zegt eig niks over criminaliteit: criminaliteit wordt gewoon
samengevat als een inbreuk op strafwetten
o We moeten ons afvragen zijn strafwettelijke def voldoende -> definities hebben ernstige beperkingen waarvan
we ons moeten bewust zijn
- Criminaliteit is “een daad OF een nalatigheid, die wordt beschouwd als een misdrijf dat wordt bestraft via h strafrecht.”
(def. Crimi)
3
, LEGALISTISCHE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT, DE BEPERKINGEN ERVAN, EN DE
CONSTRUCTIVISTISCHE REACTIES EROP
- De basisdefinitie van criminaliteit omschrijft het concept als een nalatigheid die wordt beschouwd als een misdrijf dat
wordt bestraft via het strafrecht
- Legalistische/ strafrechtelijke definities van criminaliteit voldoen niet, hebben beperkingen
o Gaan niet dieper in op ware aard van criminaliteit: We weten niet altijd waarom iets verboden is
o Dynamisch: gedragingen kunnen gecriminaliseerd en gedecriminaliseerd worden
o Niet steeds duidelijk: gedrag kan crimineel zijn EN in strijd met de grondwet (versch procedures)
o Verschillen tussen landen: Vb. bestraffing cannabis
o Gedragingen voordelig voor sociale vooruitgang: Vb. bestraffing Martin Luther King vr rol in
burgerrechtenbeweging
o Ondanks deze (en andere) beperkingen volgen d meeste positivisten zonder meer strafrechtelijke definities
CONSTRUCTIVISME: REACTIE OP HET LEGALISME
- Vanaf de jaren ‘60 hebben constructivisten strafrechtelijke definities uitgedaagd
o Vb. volgens Hulsman (1986) “kent criminaliteit geen ontologische realiteit” -> criminaliteit = product van
constructieproces, mens heeft beslist feiten als crimineel te beschouwen -> constructivistische opvatting
o Criminaliteit ligt niet aan de basis van het strafrechtelijk beleid, maar is een product daarvan
- Intussen consensus in sociale wetenschappen dat constructivisme een kern van waarheid bevat
- Constructivistische benadering niet onverenigbaar met legalistische definities
o Ook Sutherland’s definitie van criminologie heeft constructivistisch insteek
o (er wordt kritischer gekeken nr de legalistische def.)
o -> niet meer beschouwd als objectieve representatie v criminele feiten maar als product van historisch
constructieproces
o -> Sutherland: “the study of the process of law making, law-breaking and law-enforcing” (def volgens
sommigen te breed/smal: geen verschil tuss strafrecht, andere rechtstakken + geen aandacht vr informele/
privé maatschappelijke reacties)
o -> criminaliteit en de reacties daarop zijn sociale contructies gevormd door sociale en historische processen
- Constructivisme bevat kern van waarheid: onmogelijk om natuurlijke of sociale wereld te bestuderen zonder concepten
of theorie te gebruiken
- MAAR sommige constructivisten (bv. postmodernisten) vervallen in relativisme en nihilisme
o Twijfelen of we de waarheid wel kunnen weten -> gaan uit v kleine pers. waarheden ipv grote universele
waarheden: percepties w gevormd door iemands culturele en sociale achtergrond, zo ook de invulling van
criminaliteit. Enkele van deze postmodernistische stellingnames gingen zo ver dat ze het contact met de
criminele gedragingen helemaal verloren -> door relativistisch en nihilistisch karakter bekritiseerd dr veel
criminologen -> meeste criminologen gaan uit van ontologische realiteit
o Relativisme = het idee dat een bepaald concept (waarheid, schoonheid, het goede etc.) niet op zich staat, maar
afhankelijk is van iets anders. Meestal wordt bedoeld dat waarheid relatief is.
o Nihilisme = de ontkenning van het bestaan van betekenis of waarde in de wereld.
- -> Constructivisme is grote breuk met positivisme
4
INLEIDING: WAT IS CRIMINALITEIT EN WAT IS CRIMINOLOGIE? (COLLEGES 1-2)
1. ALGEMENE KENNISMAKING MET
CRIMINOLOGISCHE THEMA’S
WAT IS DE CRIMINOLOGIE?
WAT IS DE CRIMINOLOGIE
- Enkele definities, maar: “Waarom zo vreemd?”
o Een “bastard science” (Sellin)
o Een “rendezvous subject” (Downes)
o “strange beast” (Newburn)
o -> Criminologie bevat niet kenmerken van een wetenschap (geen materieel voorwerp), criminologie heeft geen
eigen specifiek voorwerp, criminologie en betekenis verandert doorheen de tijd
- Geen duidelijk materieel en formeel voorwerp, intrinsiek multidisciplinair -> klemtoon w op verschillende soorten
factoren gelegd -> vroeger meer over sociologische oorzaken
- Voor Garland (2002), zijn er twee hoofdkenmerken….
o Empirisch gegronde (gabaseerd op feiten), wetenschappelijke aanpak die haar onderscheidt van het strafrecht
en morele discours.
o Focus op criminaliteit: Ten tweede is de criminologie gericht op de door de staat gedefinieerde criminaliteit.
Dit maak dat haar onderwerp dus kleiner is dan bijvoorbeeld het onderwerp van de sociologie van deviantie
(afwijkend gedrag) en controle.
- … en twee grote projecten, die eerder toevallig zijn samengekomen:
o “Het Lombrosiaanse project”: fundamenteel onderzoek gericht op de oorzaken van criminaliteit
Lombroso = grondlegger criminaliteit, eerste die probeerde oorzaak criminaliteit te identificeren, ging
ervanuit dat er een spec type mensen bestaat
o “Het gouvernementele project”: praktische aanpak om strafrechtssysteem te ondersteunen
Men wil advies geven aan overheid om efficiënter problemen aan te pakken, gaat over oplossingen en
voorkomen
o -> 2 projecten kwamen samen en zorgde voor ontstaan criminologie
- materieel voorwerp: verwijst naar het onderwerp of de studiematerie vd wetenschappelijke analyse
- Formeel voorwerp: de wijze waarop de wetenschap wordt bedreven (de methode)
- Het onderwerp van de sociologie van deviantie (afwijkend gedrag) en controle
- De constructivistische opvattingen (stellen dat kennis en betekenis worden gevormd door sociale interacties en
persoonlijke ervaringen) zijn niet onverenigbaar met de legalistische definities (definities die precies aangeven wat
volgens de wet als iets is toegestaan of niet toegestaan, zonder ruimte voor interpretatie of nuance) van crimininaliteit
- Deelaspecten van criminologie:
o Criminografie = geeft een kwalitieve beschrijving van de criminaliteit
o Etiologische criminologie= bestudeert oorzaken en onveiligheid van criminaliteit en gaat op zoek naar
verklaringen
o Penologie= bestudeert de toepassing van straffen als antwoord op criminaliteit
o Politiestudies’ of ‘politiewetenschappen, die het functioneren van de politie bestuderen (law enforcement)
o ‘victimologie’ die specifiek focust op het slachtoffer(schap)
1
, - Sellin (1955) definieerde de criminologie als een "bastard science", en stelde dat "the criminologist is a king without a
kingdom".
EEN BEROEMDE DEFINITIE EN EEN EIGEN INVULLING
- Criminologie is “the study of the process of law-making, law-breaking and law-enforcing (Sutherland, 1937), MAAR … te
breed en te smal volgens newburn
o Te breed: geen onderscheid tussen strafrecht en andere rechtstakken
o Te smal: criminologie bestudeert ook maatschappelijke reacties en gevolgen, geeft geen aandacht voor
informele/prive maatschappelijke reacties
- Mijn definitie: de studie van de gedragingen en activiteiten die gecriminaliseerd zijn of als schadelijk/deviant worden
ervaren (incl. hun actoren en oorzaken), de (de-)criminalisering, controle en preventie ervan en de andere
maatschappelijke reacties erop
o Einddoel: schadebeperking in brede zin (voor slachtoffers, daders en maatschappij)
DRIE HOOFDTHEMA’S: GOETHALS
1. Onderzoek naar criminaliteit/ daders, onveiligheid, oorzaken en gevolgen
2. Onderzoek naar de processen van (de-)criminalisering
3. Onderzoek naar het criminaliteitsbeleid en maatschappelijke reacties op criminaliteit
- Acht onderzoekslijnen binnen LinC (Leuvens instituut voor Criminologie):
o Mensenrechten en justitie in transitie
o Ernstige en georganiseerde misdaad
o Jeugdcriminologie en jeugdrecht
o Herstelrecht en victimologie
o Bestuurlijke en strafrechtelijke rechtshandhaving in Europees en vergelijkend perspectief
o Beleid en management in het criminologische domein
o Criminologische diagnostiek en gedragsinterventies
o Bestraffing en controle
VERSCHILLENDE METHODES, UITGANGSPUNTEN, EN AANPAK
- Afhankelijk van de onderzoeksvragen variatie in:
o De onderzoeksmethoden:
Kwantiteit of kwalitatief?
o De relatieve ontologische en epistemologische uitgangspunten
Positivistisch, constructivistisch of realist?
o De onderzoeksaanpak:
Beschrijvend: eigenschappen van een onderzoekspopulatie
Verklarend: causale factoren achter een fenomeen
Evaluerend/toetsend: evaluatie
Adviserend/voorschrijvend: advies of aanbevelingen
- Ontologisch en epistemologische uitgangspunten: verwijzen naar de basisideeën over wat er bestaat (ontologie) en hoe
we kennis hierover verkrijgen (epistemologie)
WAT DOEN CRIMINOLOGEN?
CRIMINOLOGIE: “EEN HUIS MET VELE KAMERS”
- Vanuit onderzoek:
o Meerdere onderzoeksthema’s
o Vanuit meerdere disciplines
o Vanuit meerdere paradigma’s (waarden, opvattingen over mens en maatschappij…),
2
, o Aan de hand van meerdere onderzoeksmethodes
- Vanuit de arbeidsmarkt:
o Meerdere domeinen
o Meerdere types van functies
CONCLUSIE
- Criminologie is “the study of the process of [LP: criminal] law-making, law-breaking and law-enforcing” (Sutherland,
1937)
o … en nog iets meer: sociale constructie, onveiligheid, deviantie
- Er zijn twee hoofdkenmerken
o Empirisch gegronde, wetenschappelijke aanpak
o Focus op criminaliteit
- Maar “huis met vele kamers”
2. WAT IS CRIMINALITEIT EN WAT IS CRIMINOLOGIE?
DOELSTELLINGEN
- Het begrip ‘criminaliteit’ kunnen uitleggen aan de hand van verschillende denkkaders en de beperkingen van
strafrechtelijke definities kunnen benoemen
- Het materieel en formeel voorwerp en de typische kenmerken van de criminologie kunnen benoemen, inclusief de
paradigmatische standpunten van de denkkaders kunnen herkennen en toepassen
WAT IS CRIMINALITEIT?
CRIMINALITEIT IN WEZEN BETWIST
- Het concept ‘criminaliteit’ is “in wezen betwist”(Gallie, 1956)
o Argumenteert in zijn boek over de conceptualisering v criminologie: Invulling van concept dat in wezen
betwist is, heeft 2 kenmerken -> normatief en complex
Normatief: in criminaliteit normatieve keuze, criminaliteit is verbonden met morele keuzes ->
criminaliteit vloeit voort uit politieke en normatieve keuzes -> is dat criminologie waardeoordelen
bevat over welk gedrag als crimineel wordt bestempeld en hoe de samenleving daarop zou moeten
reageren
Complex: er wordt over criminologie gepraat vanuit veel perspectieven (politiek, media, juridisch,
maatsch, morele), er zijn veel stellingen en opinies rond criminologie/criminaliteit -> alle versch
opvattingen zijn het ook niet eens over de invulling van het concept criminologie => maakt het
complex
- Strafrechtelijke definities van criminaliteit stellen een “anker” (Reiner, 2016)
o MAAR enkel op mechanische wijze
o Strafwet def gezien als een anker -> def criminaliteit zegt eig niks over criminaliteit: criminaliteit wordt gewoon
samengevat als een inbreuk op strafwetten
o We moeten ons afvragen zijn strafwettelijke def voldoende -> definities hebben ernstige beperkingen waarvan
we ons moeten bewust zijn
- Criminaliteit is “een daad OF een nalatigheid, die wordt beschouwd als een misdrijf dat wordt bestraft via h strafrecht.”
(def. Crimi)
3
, LEGALISTISCHE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT, DE BEPERKINGEN ERVAN, EN DE
CONSTRUCTIVISTISCHE REACTIES EROP
- De basisdefinitie van criminaliteit omschrijft het concept als een nalatigheid die wordt beschouwd als een misdrijf dat
wordt bestraft via het strafrecht
- Legalistische/ strafrechtelijke definities van criminaliteit voldoen niet, hebben beperkingen
o Gaan niet dieper in op ware aard van criminaliteit: We weten niet altijd waarom iets verboden is
o Dynamisch: gedragingen kunnen gecriminaliseerd en gedecriminaliseerd worden
o Niet steeds duidelijk: gedrag kan crimineel zijn EN in strijd met de grondwet (versch procedures)
o Verschillen tussen landen: Vb. bestraffing cannabis
o Gedragingen voordelig voor sociale vooruitgang: Vb. bestraffing Martin Luther King vr rol in
burgerrechtenbeweging
o Ondanks deze (en andere) beperkingen volgen d meeste positivisten zonder meer strafrechtelijke definities
CONSTRUCTIVISME: REACTIE OP HET LEGALISME
- Vanaf de jaren ‘60 hebben constructivisten strafrechtelijke definities uitgedaagd
o Vb. volgens Hulsman (1986) “kent criminaliteit geen ontologische realiteit” -> criminaliteit = product van
constructieproces, mens heeft beslist feiten als crimineel te beschouwen -> constructivistische opvatting
o Criminaliteit ligt niet aan de basis van het strafrechtelijk beleid, maar is een product daarvan
- Intussen consensus in sociale wetenschappen dat constructivisme een kern van waarheid bevat
- Constructivistische benadering niet onverenigbaar met legalistische definities
o Ook Sutherland’s definitie van criminologie heeft constructivistisch insteek
o (er wordt kritischer gekeken nr de legalistische def.)
o -> niet meer beschouwd als objectieve representatie v criminele feiten maar als product van historisch
constructieproces
o -> Sutherland: “the study of the process of law making, law-breaking and law-enforcing” (def volgens
sommigen te breed/smal: geen verschil tuss strafrecht, andere rechtstakken + geen aandacht vr informele/
privé maatschappelijke reacties)
o -> criminaliteit en de reacties daarop zijn sociale contructies gevormd door sociale en historische processen
- Constructivisme bevat kern van waarheid: onmogelijk om natuurlijke of sociale wereld te bestuderen zonder concepten
of theorie te gebruiken
- MAAR sommige constructivisten (bv. postmodernisten) vervallen in relativisme en nihilisme
o Twijfelen of we de waarheid wel kunnen weten -> gaan uit v kleine pers. waarheden ipv grote universele
waarheden: percepties w gevormd door iemands culturele en sociale achtergrond, zo ook de invulling van
criminaliteit. Enkele van deze postmodernistische stellingnames gingen zo ver dat ze het contact met de
criminele gedragingen helemaal verloren -> door relativistisch en nihilistisch karakter bekritiseerd dr veel
criminologen -> meeste criminologen gaan uit van ontologische realiteit
o Relativisme = het idee dat een bepaald concept (waarheid, schoonheid, het goede etc.) niet op zich staat, maar
afhankelijk is van iets anders. Meestal wordt bedoeld dat waarheid relatief is.
o Nihilisme = de ontkenning van het bestaan van betekenis of waarde in de wereld.
- -> Constructivisme is grote breuk met positivisme
4
