INLEIDING CARDIALE REVALIDATIE
DEFINITIE
Cardiale revalidatie is de som van activiteiten die erop gericht zijn de onderliggende oorzaak van de ziekte gunstig te beïnvloeden
en de patiënt optimale fysieke, mentale en sociale omstandigheden te bieden. Het doel is dat de patiënt door eigen inspanningen
een zo normaal mogelijk leven binnen de gemeenschap kan behouden of hervatten wanneer dit verloren is gegaan.
Cardiale revalidatie wordt omschreven als het gecombineerde en gecoördineerde gebruik van medische, psychosociale,
educatieve, beroepsmatige en fysieke maatregelen om de terugkeer naar een actieve en bevredigende levensstijl te bevorderen.
classificatie cardiale revalidatie
o Cardiale revalidatie behoort tot klasse 1, wat betekent dat patiënten deze moeten krijgen omdat de positieve gevolgen
groter zijn dan de risico’s voor de gemiddelde patiënt.
o Het evidentieniveau A wijst op zeer sterke wetenschappelijke onderbouwing, afkomstig van goed opgezette
gerandomiseerde gecontroleerde studies, die de effectiviteit van cardiale revalidatie aantonen.
ALGEMENE DOELEN VAN CARDIALE REVALIDATIE
FYSIEKE DOELEN
o patiënt inzicht geven in zijn/haar eigen fysieke grenzen
→ patiënt te confronteren met zijn objectieve belastbaarheid
o patiënt leren omgaan met fysieke beperkingen in verschillende bewegingssituaties en bij diverse vormen van belasting
o patiënt helpen bij het overwinnen van angst voor inspanning
o optimaliseren van het inspanningsvermogen van de patiënt
→ door het verbeteren van de belastbaarheid kan de patiënt opnieuw functioneren op een gewenst of haalbaar niveau
van activiteiten van het dagelijks leven, werk en/of hobby’s
o ontwikkelen en onderhouden van een actieve levensstijl is essentieel
→ gebeurt via een gestructureerd trainingsprogramma met opvolging, dat eerst intensief is en nadien overgaat in
levenslang onderhoud.
Educatie speelt hierbij een cruciale rol, waarbij de kinesitherapeut door het frequente contact met de patiënt een belangrijke
verantwoordelijkheid draagt.
MENTALE DOELEN
o herwinnen van emotioneel evenwicht
o patiënt leren op een functionele manier omgaan met de hartaandoening, zonder zichzelf onnodig te beperken
» overbezorgdheid en overschatting van de gevolgen van de hartziekte kunnen leiden tot onnodige beperkingen
in functioneren en sociale participatie, wat resulteert in een lagere kwaliteit van leven
» ontkenning van de hartziekte en onderschatting van de gevolgen leiden tot een verminderde therapietrouw aan
fysieke, sociale en leefstijldoelen, met een slechtere cardiovasculaire prognose tot gevolg
o overwinnen van angst voor inspanning
1
,SOCIALE DOELEN
o emotioneel evenwicht te herstellen binnen de relatie, het gezin, de sociale omgeving en het werk
o optimale hervatting van rollen binnen deze domeinen draagt bij aan een verbetering van de kwaliteit van leven
o succesvolle hervatting van vrijetijdsbesteding kan het gevoel van zelfcontrole vergroten
DOELEN GERICHT OP VERBETEREN VAN RISICOGEDRAG
Een belangrijk onderdeel van cardiale revalidatie is het aanpakken van risicofactoren voor hartziekten en vaatziekten. Hierbij
wordt onderscheid gemaakt tussen beïnvloedbare en niet-beïnvloedbare risicofactoren.
o beïnvloedbare risicofactoren
» hypercholesterolemie en hyperlipidemie
» hypertensie
» diabetes type II
» overgewicht en obesitas
» roken
» fysieke inactiviteit
» alcoholmisbruik
» ongezond voedingspatroon
» gebrek aan sociale steun
» psychologische factoren (angst, depressie en stress)
» onvoldoende therapietrouw aan medicatie
o niet-beïnvloedbare risicofactoren
» leeftijd
» mannelijk geslacht
» familiale voorgeschiedenis of genetische aanleg
» etniciteit
Binnen de cardiale revalidatie worden de risicofactoren van de individuele patiënt in kaart gebracht en wordt het cardiovasculaire
risico ingeschat. Vervolgens worden samen met de patiënt haalbare acties bepaald om dit risico stapsgewijs te verminderen en
wordt bekeken welke ondersteuning daarbij nodig is.
o stoppen met roken
o het ontwikkelen en onderhouden van een gezond voedingspatroon
o een fysiek actieve leefstijl
o stressmanagement
o therapietrouw aan medicatie
KERNCOMPONENTEN VAN CARDIALE REVALIDATIE
Cardiale revalidatie is een allesomvattend en geïndividualiseerd proces dat volledig op maat van de patiënt wordt aangeboden.
→ Om deze kerncomponenten correct te kunnen realiseren, is de samenwerking van een multidisciplinair team noodzakelijk.
2
,VERSCHILLENDE FASEN VAN CARDIALE REVALIDATIE
Cardiale revalidatie wordt opgestart bij patiënten met een specifieke hartaandoening waarvoor hospitalisatie noodzakelijk was.
De aanvraag voor cardiale revalidatie gebeurt tijdens de hospitalisatie.
Cardiale revalidatie is bedoeld voor stabiele patiënten met 1 van de volgende aandoeningen of ingrepen.
o acuut coronair syndroom
» ST-elevatie myocardinfarct
» non-ST-elevatie myocardinfarct
o chronisch stabiel hartfalen met verminderde ejectiefractie (HFrEF)
o post-chirugie
» percutane coronaire interventie (PCI)
» coronaire bypasschirurgie (CABG)
» klepchirurgie
» harttransplantatie
» correctie van congenitale hartaandoeningen
» implantatie van een ventricular assist device
» implantatie van een defibrillator of pacemaker
Beweging/training bij cardiale revalidatie is gecontra-indiceerd bij:
o patiënten met instabiele angina pectoris
o patiënten met acuut congestief hartfalen
o patiënten met ongecontroleerde ritmestoornissen
o patiënten met een systolische bloeddruk hoger dan 200 mmHg
o patiënten met acute pericarditis
o patiënten met recente embolieën of trombi
o patiënten met ernstige obstructieve cardiomyopathieën
o patiënten met ernstige of symptomatische aortastenose
o patiënten met ongecontroleerde diabetes
3
, FASE 1A: klinische aspecten van cardiale revalidatie tijdens hospitalisatie
SPECIFIEK DOEL
Fase 1A van cardiale revalidatie start bij een stabiele patiënt, meestal 24 tot 48 uur na opname, en zo snel mogelijk wanneer de
klinische toestand dit toelaat.
Een eerste belangrijk doel is educatie, informatie en geruststelling van zowel de patiënt als de familie. Hierbij wordt aandacht
besteed aan
o de aard van de hartaandoening of operatie
o het verdere revalidatietraject
o aanwezige risicofactoren
o het belang van een gezonde leefstijl
Daarnaast richt fase 1A zich op het beperken, voorkomen en herstellen van de gevolgen van inactiviteit, die kunnen ontstaan door
chirurgie, langdurige bedrust of voorafgaande fysieke inactiviteit.
gevolg van bedrust mechanismen
spierinactiviteit o afname van spiermassa
o afname van spierkracht
o afname van spieruithouding
o verminderde gewrichtsmobiliteit
o toename van insulineresistentie
aerobe deconditionering o verhoogde rusthartslag en verhoogde hartfrequentie tijdens activiteiten
o verminderd slagvolume in rust
o verminderd hartdebiet
o verhoogd risico op veneuze trombose en trombo-embolie
o verminderde orthostatische tolerantie
o daling van de VO₂peak.
redistributie van het volume vocht o afname van plasmavolume en bloedvolume
o verminderde totale hartvolume en linkerventrikelvolumes
o toename van het hematocriet
o verhoogde diurese
o toegenomen veneuze stase
veranderde verdeling van o hypercalciurie
lichaamsgewicht en druk o botdemineralisatie
o lokale huidveranderingen
o urineretentie en urinestase
respiratoire complicaties o daling van longvolumes
o daling van longcapaciteit
o ontstaan van atelectase
Tijdens fase 1A wordt toegewerkt naar een veilig ontslag en terugkeer naar de thuisomgeving.
o snellere hervatting van zelfzorg en ADL-activiteiten tot een niveau van 3 tot 4 METS
o zelfstandig rustig kunnen wandelen en traplopen (maximaal 2 verdiepingen)
o veilig functioneren in de thuisomgeving
o verbetering van de inspanningscapaciteit
o identificatie en vermindering van angstige en depressieve gevoelens
o leren herkennen van klachten en overbelastingsverschijnselen
o stapsgewijs opbouwen en uitbreiden van ADL-activiteiten
Ook de familie wordt actief betrokken, zodat zij zien wat de patiënt wel en niet kan. Dit voorkomt overbescherming en stimuleert
motivatie. Een bijkomend doel is het mogelijk maken van een vervroegd ziekenhuisontslag.
4
DEFINITIE
Cardiale revalidatie is de som van activiteiten die erop gericht zijn de onderliggende oorzaak van de ziekte gunstig te beïnvloeden
en de patiënt optimale fysieke, mentale en sociale omstandigheden te bieden. Het doel is dat de patiënt door eigen inspanningen
een zo normaal mogelijk leven binnen de gemeenschap kan behouden of hervatten wanneer dit verloren is gegaan.
Cardiale revalidatie wordt omschreven als het gecombineerde en gecoördineerde gebruik van medische, psychosociale,
educatieve, beroepsmatige en fysieke maatregelen om de terugkeer naar een actieve en bevredigende levensstijl te bevorderen.
classificatie cardiale revalidatie
o Cardiale revalidatie behoort tot klasse 1, wat betekent dat patiënten deze moeten krijgen omdat de positieve gevolgen
groter zijn dan de risico’s voor de gemiddelde patiënt.
o Het evidentieniveau A wijst op zeer sterke wetenschappelijke onderbouwing, afkomstig van goed opgezette
gerandomiseerde gecontroleerde studies, die de effectiviteit van cardiale revalidatie aantonen.
ALGEMENE DOELEN VAN CARDIALE REVALIDATIE
FYSIEKE DOELEN
o patiënt inzicht geven in zijn/haar eigen fysieke grenzen
→ patiënt te confronteren met zijn objectieve belastbaarheid
o patiënt leren omgaan met fysieke beperkingen in verschillende bewegingssituaties en bij diverse vormen van belasting
o patiënt helpen bij het overwinnen van angst voor inspanning
o optimaliseren van het inspanningsvermogen van de patiënt
→ door het verbeteren van de belastbaarheid kan de patiënt opnieuw functioneren op een gewenst of haalbaar niveau
van activiteiten van het dagelijks leven, werk en/of hobby’s
o ontwikkelen en onderhouden van een actieve levensstijl is essentieel
→ gebeurt via een gestructureerd trainingsprogramma met opvolging, dat eerst intensief is en nadien overgaat in
levenslang onderhoud.
Educatie speelt hierbij een cruciale rol, waarbij de kinesitherapeut door het frequente contact met de patiënt een belangrijke
verantwoordelijkheid draagt.
MENTALE DOELEN
o herwinnen van emotioneel evenwicht
o patiënt leren op een functionele manier omgaan met de hartaandoening, zonder zichzelf onnodig te beperken
» overbezorgdheid en overschatting van de gevolgen van de hartziekte kunnen leiden tot onnodige beperkingen
in functioneren en sociale participatie, wat resulteert in een lagere kwaliteit van leven
» ontkenning van de hartziekte en onderschatting van de gevolgen leiden tot een verminderde therapietrouw aan
fysieke, sociale en leefstijldoelen, met een slechtere cardiovasculaire prognose tot gevolg
o overwinnen van angst voor inspanning
1
,SOCIALE DOELEN
o emotioneel evenwicht te herstellen binnen de relatie, het gezin, de sociale omgeving en het werk
o optimale hervatting van rollen binnen deze domeinen draagt bij aan een verbetering van de kwaliteit van leven
o succesvolle hervatting van vrijetijdsbesteding kan het gevoel van zelfcontrole vergroten
DOELEN GERICHT OP VERBETEREN VAN RISICOGEDRAG
Een belangrijk onderdeel van cardiale revalidatie is het aanpakken van risicofactoren voor hartziekten en vaatziekten. Hierbij
wordt onderscheid gemaakt tussen beïnvloedbare en niet-beïnvloedbare risicofactoren.
o beïnvloedbare risicofactoren
» hypercholesterolemie en hyperlipidemie
» hypertensie
» diabetes type II
» overgewicht en obesitas
» roken
» fysieke inactiviteit
» alcoholmisbruik
» ongezond voedingspatroon
» gebrek aan sociale steun
» psychologische factoren (angst, depressie en stress)
» onvoldoende therapietrouw aan medicatie
o niet-beïnvloedbare risicofactoren
» leeftijd
» mannelijk geslacht
» familiale voorgeschiedenis of genetische aanleg
» etniciteit
Binnen de cardiale revalidatie worden de risicofactoren van de individuele patiënt in kaart gebracht en wordt het cardiovasculaire
risico ingeschat. Vervolgens worden samen met de patiënt haalbare acties bepaald om dit risico stapsgewijs te verminderen en
wordt bekeken welke ondersteuning daarbij nodig is.
o stoppen met roken
o het ontwikkelen en onderhouden van een gezond voedingspatroon
o een fysiek actieve leefstijl
o stressmanagement
o therapietrouw aan medicatie
KERNCOMPONENTEN VAN CARDIALE REVALIDATIE
Cardiale revalidatie is een allesomvattend en geïndividualiseerd proces dat volledig op maat van de patiënt wordt aangeboden.
→ Om deze kerncomponenten correct te kunnen realiseren, is de samenwerking van een multidisciplinair team noodzakelijk.
2
,VERSCHILLENDE FASEN VAN CARDIALE REVALIDATIE
Cardiale revalidatie wordt opgestart bij patiënten met een specifieke hartaandoening waarvoor hospitalisatie noodzakelijk was.
De aanvraag voor cardiale revalidatie gebeurt tijdens de hospitalisatie.
Cardiale revalidatie is bedoeld voor stabiele patiënten met 1 van de volgende aandoeningen of ingrepen.
o acuut coronair syndroom
» ST-elevatie myocardinfarct
» non-ST-elevatie myocardinfarct
o chronisch stabiel hartfalen met verminderde ejectiefractie (HFrEF)
o post-chirugie
» percutane coronaire interventie (PCI)
» coronaire bypasschirurgie (CABG)
» klepchirurgie
» harttransplantatie
» correctie van congenitale hartaandoeningen
» implantatie van een ventricular assist device
» implantatie van een defibrillator of pacemaker
Beweging/training bij cardiale revalidatie is gecontra-indiceerd bij:
o patiënten met instabiele angina pectoris
o patiënten met acuut congestief hartfalen
o patiënten met ongecontroleerde ritmestoornissen
o patiënten met een systolische bloeddruk hoger dan 200 mmHg
o patiënten met acute pericarditis
o patiënten met recente embolieën of trombi
o patiënten met ernstige obstructieve cardiomyopathieën
o patiënten met ernstige of symptomatische aortastenose
o patiënten met ongecontroleerde diabetes
3
, FASE 1A: klinische aspecten van cardiale revalidatie tijdens hospitalisatie
SPECIFIEK DOEL
Fase 1A van cardiale revalidatie start bij een stabiele patiënt, meestal 24 tot 48 uur na opname, en zo snel mogelijk wanneer de
klinische toestand dit toelaat.
Een eerste belangrijk doel is educatie, informatie en geruststelling van zowel de patiënt als de familie. Hierbij wordt aandacht
besteed aan
o de aard van de hartaandoening of operatie
o het verdere revalidatietraject
o aanwezige risicofactoren
o het belang van een gezonde leefstijl
Daarnaast richt fase 1A zich op het beperken, voorkomen en herstellen van de gevolgen van inactiviteit, die kunnen ontstaan door
chirurgie, langdurige bedrust of voorafgaande fysieke inactiviteit.
gevolg van bedrust mechanismen
spierinactiviteit o afname van spiermassa
o afname van spierkracht
o afname van spieruithouding
o verminderde gewrichtsmobiliteit
o toename van insulineresistentie
aerobe deconditionering o verhoogde rusthartslag en verhoogde hartfrequentie tijdens activiteiten
o verminderd slagvolume in rust
o verminderd hartdebiet
o verhoogd risico op veneuze trombose en trombo-embolie
o verminderde orthostatische tolerantie
o daling van de VO₂peak.
redistributie van het volume vocht o afname van plasmavolume en bloedvolume
o verminderde totale hartvolume en linkerventrikelvolumes
o toename van het hematocriet
o verhoogde diurese
o toegenomen veneuze stase
veranderde verdeling van o hypercalciurie
lichaamsgewicht en druk o botdemineralisatie
o lokale huidveranderingen
o urineretentie en urinestase
respiratoire complicaties o daling van longvolumes
o daling van longcapaciteit
o ontstaan van atelectase
Tijdens fase 1A wordt toegewerkt naar een veilig ontslag en terugkeer naar de thuisomgeving.
o snellere hervatting van zelfzorg en ADL-activiteiten tot een niveau van 3 tot 4 METS
o zelfstandig rustig kunnen wandelen en traplopen (maximaal 2 verdiepingen)
o veilig functioneren in de thuisomgeving
o verbetering van de inspanningscapaciteit
o identificatie en vermindering van angstige en depressieve gevoelens
o leren herkennen van klachten en overbelastingsverschijnselen
o stapsgewijs opbouwen en uitbreiden van ADL-activiteiten
Ook de familie wordt actief betrokken, zodat zij zien wat de patiënt wel en niet kan. Dit voorkomt overbescherming en stimuleert
motivatie. Een bijkomend doel is het mogelijk maken van een vervroegd ziekenhuisontslag.
4
