WERKEN MET GROEPEN
➢ Weten waarom groepsdynamica belangrijk is in het werk van de orthopedagogisch begeleider.
➢ Kunnen omschrijven wat er bedoeld wordt met de term interactionisme.
➢ Kunnen omschrijven wat het begrip groepsdynamica inhoudt.
➢ De drie actoren van de groepsdynamica kennen en kunnen uitleggen hoe deze op elkaar
inspelen.
1. INLEIDING
1.1 BELANG VAN DIT OPLEIDINGSONDERDEEL
Iedereen maakt vanaf de geboorte deel uit van groepen.
✓ Gezin: eerste groep, waar basisbehoeften (meer of minder goed) worden vervuld.
✓ School en opvang: nieuwe groepen in de kindertijd.
✓ Vriendengroepen: belangrijk in de puberteit.
✓ Werk en andere groepen: als volwassene (werk, oudergroepen, vrijwilligerswerk).
✓ Woonzorgcentra: ook op latere leeftijd blijven mensen deel van groepen.
Ervaringen uit eerdere groepen beïnvloeden hoe we ons gedragen in nieuwe groepen.
Wat is groepsdynamica?
Groepsdynamica is overal waar mensen samen in een groep zitten.
Een groep is een systeem: als één persoon verandert, heeft dat invloed op iedereen. De groep zoekt daarna
opnieuw een evenwicht.
Ook de komst of het vertrek van een groepslid heeft veel impact. Elke tussenkomst (interventie) brengt beweging
in de groep.
Belang voor de orthopedagogisch begeleider
Voor een orthopedagogisch begeleider is kennis over werken met groepen essentieel. Je werkt vaak met en in
groepen, zoals een leefgroep of een team.
In groepen kunnen uitdagingen ontstaan zoals weerstand, coalities, pesten, roddelen…
Daarom moet je:
➢ je begeleidingsstijl aanpassen aan de noden van de groep
➢ weten wanneer en hoe je moet ingrijpen
➢ inzicht hebben in je eigen rol binnen een team
Zelfinzicht is een belangrijk uitgangspunt: weten wie jij bent in een groep en hoe jij invloed hebt op anderen.
Deze kennis en vaardigheden helpen om groepen positief te begeleiden.
1
,1.2 WAT IS GROEPSDYNAMICA?
Kurt Lewin en het ontstaan van groepsdynamica
Kurt Lewin (1890-1947) is de grondlegger van de groepsdynamica.
Hij onderzocht hoe groepsleden elkaar beïnvloeden en hoe afhankelijkheid binnen een groep
werkt.
Hij gebruikte de term groepsdynamica om de complexe sociale processen in groepen te
beschrijven.
Met INTERACTIONISME bedoelde hij dat gedrag ontstaat uit een combinatie van:
➢ Persoonskenmerken + omgevingskenmerken
Wat is groepsdynamica?
Groepsdynamica is de studie van gedrag en functioneren van mensen in groepen (Bekker,
2016).
Het hoort bij de sociale psychologie en ook bij de sociologie.
Veel menselijk gedrag kan beter begrepen worden door aandacht voor de groepen waarin dat
gedrag plaatsvindt. Bijvoorbeeld: Stoer doen voor klasgenoten, verhalen verzinnen om indruk
te maken, liegen over blowen om erbij te horen.
Dit gedrag ontstaat door processen in de groep.
Invloed van groepen op gedrag
Mensen worden sterk beïnvloed door:
→ vroegere groepen (zoals het gezin)
→ huidige groepen (zoals school, jeugdbeweging, werk)
Zelfs als je niet bij de groep bent, beïnvloedt die groep nog steeds je gedrag.
De meeste onderzoeken gaan over kleine groepen (vijf of minder personen).
Gemiddeld is iemand tegelijk lid van vijf of zes groepen (Mills, 1967).
Kort samengevat:
Groepsdynamica onderzoekt hoe groepen ons gedrag beïnvloeden. Kurt Lewin legde
hiervoor de basis en toonde aan dat gedrag ontstaat door de wisselwerking tussen
persoon en omgeving.
2
,1.3 DRIE ACTOREN VAN DE GROEPSDYNAMICA
Als orthopedagogisch begeleider begeleid je een groep cliënten en werk je samen in een
team.
Je gebruikt verschillende vaardigheden en werkvormen om zo goed mogelijk aan te sluiten bij
de noden van cliënten, de groep en het team.
Begeleiden is geen eenrichtingsverkeer. Er is altijd wederzijdse beïnvloeding: jij beïnvloedt de
groep, maar de groep beïnvloedt ook jou.
Drie actoren in voortdurende interactie
1. De groep (cliënten)
Belangrijke vragen zijn:
• Wie is de doelgroep?
• Wat is hun leeftijd en ontwikkelingsniveau?
• Wat kunnen ze en wat hebben ze nodig?
• Hoe zijn de onderlinge relaties?
• Welke waarden en normen leven er in de groep?
2. Het team
Binnen een team spelen verschillende factoren mee:
• Verschillende rollen en persoonlijkheden
• Verschil in werkervaring
• Verschillende communicatiestijlen
Dit beïnvloedt hoe het team samenwerkt.
3. Jijzelf als begeleider
Je brengt ook jezelf mee in de groep:
• Je kennis en vaardigheden
• Je waarden en normen
• Je communicatiestijl en begeleidingsstijl
Deze bepalen hoe jij inspeelt op de groepsdynamiek.
Kort samengevat:
Als begeleider sta je in voortdurende interactie met de groep, het team en jezelf. Deze drie
actoren beïnvloeden elkaar voortdurend en bepalen samen hoe de begeleiding verloopt.
3
, 2. WAT IS EEN GROEP?
➢ Kent de belangrijkste groepsaspecten.
➢ Kan de groepsaspecten uitleggen en toepassen op een voorbeeld.
➢ Kent de soorten groepen die opgesomd worden in de cursus.
➢ Kan uitleggen hoe de soorten groepen invloed hebben op je begeleidershouding.
➢ Kan voorbeelden geven van de positieve krachten van groepen.
➢ Kan voorbeelden geven van de negatieve krachten van groepen.
2.1 GROEPSASPECTEN
We gebruiken het woord “groep” vaak. Toch is niet elke verzameling mensen een groep.
Mensen die samen aan een rood licht staan, vormen geen groep, omdat ze geen echte
onderlinge band of doel hebben. Een groep is dus meer dan mensen die toevallig samen zijn.
Wanneer spreken we van een groep?
Er bestaat geen vaste, ene definitie. Volgens Shaw (1971) zijn er vijf belangrijke kenmerken:
1. Motivatie
Mensen sluiten zich aan bij een groep omdat ze er iets uit willen halen.
Belang / behoefte… IK wil er iets bij winnen.
Bijvoorbeeld:
• Een opleiding volgen om later een bepaald beroep te doen
• Sporten om fitter te worden
• Lid worden van een vereniging om sociale contacten te hebben
Een groep moet dus iets opleveren of belovend zijn. Ook belonend zijn.
2. Doelstelling
Groepsleden werken samen aan een gemeenschappelijk doel.
De samenwerking is een middel om dat doel te bereiken (bv. welzijn verbeteren, wedstrijd
winnen, diploma behalen…). Taken en verantwoordelijkheden worden verdeeld.
3. Structuur
In een groep zijn er:
• Rollen
• Regels en normen
• Verschillen in verantwoordelijkheid of status
Deze kunnen officieel vastliggen of informeel ontstaan.
→ Verantwoordelijkheden, taken … van een bepaalde rol
Vb Teamchef, teamleden, In voetbalteam: kapitein, leden..
4
➢ Weten waarom groepsdynamica belangrijk is in het werk van de orthopedagogisch begeleider.
➢ Kunnen omschrijven wat er bedoeld wordt met de term interactionisme.
➢ Kunnen omschrijven wat het begrip groepsdynamica inhoudt.
➢ De drie actoren van de groepsdynamica kennen en kunnen uitleggen hoe deze op elkaar
inspelen.
1. INLEIDING
1.1 BELANG VAN DIT OPLEIDINGSONDERDEEL
Iedereen maakt vanaf de geboorte deel uit van groepen.
✓ Gezin: eerste groep, waar basisbehoeften (meer of minder goed) worden vervuld.
✓ School en opvang: nieuwe groepen in de kindertijd.
✓ Vriendengroepen: belangrijk in de puberteit.
✓ Werk en andere groepen: als volwassene (werk, oudergroepen, vrijwilligerswerk).
✓ Woonzorgcentra: ook op latere leeftijd blijven mensen deel van groepen.
Ervaringen uit eerdere groepen beïnvloeden hoe we ons gedragen in nieuwe groepen.
Wat is groepsdynamica?
Groepsdynamica is overal waar mensen samen in een groep zitten.
Een groep is een systeem: als één persoon verandert, heeft dat invloed op iedereen. De groep zoekt daarna
opnieuw een evenwicht.
Ook de komst of het vertrek van een groepslid heeft veel impact. Elke tussenkomst (interventie) brengt beweging
in de groep.
Belang voor de orthopedagogisch begeleider
Voor een orthopedagogisch begeleider is kennis over werken met groepen essentieel. Je werkt vaak met en in
groepen, zoals een leefgroep of een team.
In groepen kunnen uitdagingen ontstaan zoals weerstand, coalities, pesten, roddelen…
Daarom moet je:
➢ je begeleidingsstijl aanpassen aan de noden van de groep
➢ weten wanneer en hoe je moet ingrijpen
➢ inzicht hebben in je eigen rol binnen een team
Zelfinzicht is een belangrijk uitgangspunt: weten wie jij bent in een groep en hoe jij invloed hebt op anderen.
Deze kennis en vaardigheden helpen om groepen positief te begeleiden.
1
,1.2 WAT IS GROEPSDYNAMICA?
Kurt Lewin en het ontstaan van groepsdynamica
Kurt Lewin (1890-1947) is de grondlegger van de groepsdynamica.
Hij onderzocht hoe groepsleden elkaar beïnvloeden en hoe afhankelijkheid binnen een groep
werkt.
Hij gebruikte de term groepsdynamica om de complexe sociale processen in groepen te
beschrijven.
Met INTERACTIONISME bedoelde hij dat gedrag ontstaat uit een combinatie van:
➢ Persoonskenmerken + omgevingskenmerken
Wat is groepsdynamica?
Groepsdynamica is de studie van gedrag en functioneren van mensen in groepen (Bekker,
2016).
Het hoort bij de sociale psychologie en ook bij de sociologie.
Veel menselijk gedrag kan beter begrepen worden door aandacht voor de groepen waarin dat
gedrag plaatsvindt. Bijvoorbeeld: Stoer doen voor klasgenoten, verhalen verzinnen om indruk
te maken, liegen over blowen om erbij te horen.
Dit gedrag ontstaat door processen in de groep.
Invloed van groepen op gedrag
Mensen worden sterk beïnvloed door:
→ vroegere groepen (zoals het gezin)
→ huidige groepen (zoals school, jeugdbeweging, werk)
Zelfs als je niet bij de groep bent, beïnvloedt die groep nog steeds je gedrag.
De meeste onderzoeken gaan over kleine groepen (vijf of minder personen).
Gemiddeld is iemand tegelijk lid van vijf of zes groepen (Mills, 1967).
Kort samengevat:
Groepsdynamica onderzoekt hoe groepen ons gedrag beïnvloeden. Kurt Lewin legde
hiervoor de basis en toonde aan dat gedrag ontstaat door de wisselwerking tussen
persoon en omgeving.
2
,1.3 DRIE ACTOREN VAN DE GROEPSDYNAMICA
Als orthopedagogisch begeleider begeleid je een groep cliënten en werk je samen in een
team.
Je gebruikt verschillende vaardigheden en werkvormen om zo goed mogelijk aan te sluiten bij
de noden van cliënten, de groep en het team.
Begeleiden is geen eenrichtingsverkeer. Er is altijd wederzijdse beïnvloeding: jij beïnvloedt de
groep, maar de groep beïnvloedt ook jou.
Drie actoren in voortdurende interactie
1. De groep (cliënten)
Belangrijke vragen zijn:
• Wie is de doelgroep?
• Wat is hun leeftijd en ontwikkelingsniveau?
• Wat kunnen ze en wat hebben ze nodig?
• Hoe zijn de onderlinge relaties?
• Welke waarden en normen leven er in de groep?
2. Het team
Binnen een team spelen verschillende factoren mee:
• Verschillende rollen en persoonlijkheden
• Verschil in werkervaring
• Verschillende communicatiestijlen
Dit beïnvloedt hoe het team samenwerkt.
3. Jijzelf als begeleider
Je brengt ook jezelf mee in de groep:
• Je kennis en vaardigheden
• Je waarden en normen
• Je communicatiestijl en begeleidingsstijl
Deze bepalen hoe jij inspeelt op de groepsdynamiek.
Kort samengevat:
Als begeleider sta je in voortdurende interactie met de groep, het team en jezelf. Deze drie
actoren beïnvloeden elkaar voortdurend en bepalen samen hoe de begeleiding verloopt.
3
, 2. WAT IS EEN GROEP?
➢ Kent de belangrijkste groepsaspecten.
➢ Kan de groepsaspecten uitleggen en toepassen op een voorbeeld.
➢ Kent de soorten groepen die opgesomd worden in de cursus.
➢ Kan uitleggen hoe de soorten groepen invloed hebben op je begeleidershouding.
➢ Kan voorbeelden geven van de positieve krachten van groepen.
➢ Kan voorbeelden geven van de negatieve krachten van groepen.
2.1 GROEPSASPECTEN
We gebruiken het woord “groep” vaak. Toch is niet elke verzameling mensen een groep.
Mensen die samen aan een rood licht staan, vormen geen groep, omdat ze geen echte
onderlinge band of doel hebben. Een groep is dus meer dan mensen die toevallig samen zijn.
Wanneer spreken we van een groep?
Er bestaat geen vaste, ene definitie. Volgens Shaw (1971) zijn er vijf belangrijke kenmerken:
1. Motivatie
Mensen sluiten zich aan bij een groep omdat ze er iets uit willen halen.
Belang / behoefte… IK wil er iets bij winnen.
Bijvoorbeeld:
• Een opleiding volgen om later een bepaald beroep te doen
• Sporten om fitter te worden
• Lid worden van een vereniging om sociale contacten te hebben
Een groep moet dus iets opleveren of belovend zijn. Ook belonend zijn.
2. Doelstelling
Groepsleden werken samen aan een gemeenschappelijk doel.
De samenwerking is een middel om dat doel te bereiken (bv. welzijn verbeteren, wedstrijd
winnen, diploma behalen…). Taken en verantwoordelijkheden worden verdeeld.
3. Structuur
In een groep zijn er:
• Rollen
• Regels en normen
• Verschillen in verantwoordelijkheid of status
Deze kunnen officieel vastliggen of informeel ontstaan.
→ Verantwoordelijkheden, taken … van een bepaalde rol
Vb Teamchef, teamleden, In voetbalteam: kapitein, leden..
4
