DOELGROEPEN 1
MENSEN MET EEN NIET-AANGEBOREN HERSENLETSEL (NAH)
1. WAT IS EEN NIET AANGEBOREN HERSENLETSEL (NAH)?
NAH (Niet Aangeboren Hersenletsel) is hersenletsel dat ontstaat na de geboorte bij iemand
die voordien lichamelijk en geestelijk normaal functioneerde. Door schade aan een deel van
de hersenen werkt dat deel niet meer zoals vroeger.
Mogelijke gevolgen
NAH kan veel verschillende gevolgen hebben, zowel:
• Zichtbaar (bv. verlamming) OF Onzichtbaar (bv. geheugenproblemen)
Leeftijdsgrenzen
• Het letsel moet ontstaan na de geboorte (soms vanaf 6 maanden of vanaf 3 jaar volgens
literatuur).
• Vaak wordt een maximumleeftijd van 65 jaar gebruikt om ouderdomsziekten uit te sluiten.
• NAH zorgt meestal voor een breuk in het leven: men spreekt vaak over het leven voor en
na het hersenletsel.
Geen duidelijke diagnose
NAH is geen specifieke ziekte, maar een verzamelnaam voor verschillende soorten
hersenschade na de geboorte.
De echte diagnose is meestal de oorzaak van het letsel (bv. een herseninfarct).
Wel erkend in de zorg, revalidatie en beleid – erkende doelgroep van VAPH
Wat hoort niet bij NAH?
Meestal worden volgende aandoeningen niet tot NAH gerekend:
• Aangeboren aandoeningen
• Psychiatrische stoornissen
• Degeneratieve ziekten (bv. Alzheimer)
Leeftijd waarop het letsel ontstaat is belangrijk
De gevolgen van NAH verschillen sterk afhankelijk van de leeftijd waarop het letsel ontstaat.
Daarom vermeldt men best: “het hersenletsel ontstond op de leeftijd van … (en dan het aantal
maanden/ jaar aan te vullen).”
Dit is belangrijk omdat:
• jonge hersenen soms beter kunnen herstellen (plasticiteit);
• de breuk in het leven groter kan zijn wanneer het letsel later optreed (impact)t;
• de tijd sinds het letsel invloed heeft op het aanvaarden van de situatie en de coping
van de persoon.
1
,2. NAH IN CIJFERS
Er zijn weinig exacte cijfers over NAH. Dit komt omdat:
• de doelgroep zeer verschillend (heterogeen) is;
• er veel mogelijke oorzaken en gevolgen zijn;
• er geen centraal registratiesysteem bestaat.
Toch weten we dat NAH vaker voorkomt dan we denken. In Vlaanderen:
• ongeveer 50.000 mensen per jaar krijgen hersenletsel;
• ongeveer 15.000 mensen houden blijvende beperkingen;
• in totaal hebben ongeveer 247.000 mensen een hersenletsel (ongeveer 30 patiënten
per huisarts).
De echte cijfers liggen waarschijnlijk nog hoger, omdat:
• NAH niet altijd wordt gediagnosticeerd;
• het verband met vroeger hersenletsel soms pas later duidelijk wordt (bv. na
sportblessures).
NAH is daardoor een veelvoorkomend maar vaak onzichtbaar probleem en weinig bekend bij
het grote publiek.
Verschillen en risicofactoren
• Mensen met NAH vormen een grote en diverse groep met verschillende zorgnoden.
• Mannen hebben ongeveer dubbel zoveel risico op hersenletsel als vrouwen.
Het aantal gevallen stijgt door:
• drukker verkeer en ongezondere levensstijl;
• medische vooruitgang, waardoor meer mensen zware verwondingen overleven.
Hierdoor zal de vraag naar zorg blijven stijgen, terwijl het zorgaanbod nog beperkt is, al wordt
er steeds meer gewerkt aan betere diagnose en begeleiding.
3. OORZAKEN VAN NAH
3.1 TRAUMATISCHE HERSENLETSEL
Dit ontstaat door een oorzaak buiten het lichaam, meestal plots en acuut door een harde klap
op het hoofd.
Voorbeelden: verkeersongevallen (belangrijkste oorzaak) + vallen (bv. van een stoel of uit een
raam) + mishandeling (bv. shaking infant syndroom)
Bij zo’n klap worden de hersenen door elkaar geschud in de schedel, waardoor ze beschadigd
kunnen raken.
Soms kan een botdeel of scherp voorwerp de schedel binnendringen, bijvoorbeeld bij een
schedelbreuk of geweld.
Traumatisch hersenletsel is de meest voorkomende oorzaak van NAH bij mensen jonger
dan 50 jaar.
2
, 3.2 NIET-TRAUMATISCH HERSENLETSEL
Dit ontstaat door processen IN het lichaam, meestal door problemen met bloedvaten in de
hersenen.
3.2.1 CVA (= CEREBRO VASCULAIR ACCIDENT)
De meest voorkomende vorm van niet-traumatisch hersenletsel is een CVA (Cerebro Vasculair
Accident), ook wel beroerte genoemd.
Dit kan op twee manieren gebeuren:
• Herseninfarct: een bloedvat raakt verstopt door een bloedstolsel.
• Hersenbloeding: een bloedvat scheurt, waardoor bloed in de hersenen terechtkomt.
Hierdoor krijgt een deel van de hersenen te weinig zuurstof en raakt beschadigd.
Bij een hersenbloeding kan het bloed ook druk op de hersenen veroorzaken, wat de
bloedcirculatie verder verstoort en het lichaam in shock kan brengen.
Een CVA komt vaker voor bij oudere mensen.
3.2.2 INFECTIEZIEKTEN
→ kunnen NAH veroorzaken doordat ze de hersenen of hersenvliezen aantasten.
Belangrijke voorbeelden:
• Hersenvliesontsteking (meningitis): ontsteking van de hersenvliezen.
• Hersenontsteking (encefalitis): ontsteking van de hersenen zelf.
Deze ontstekingen zijn gevaarlijk, omdat hersencellen beschadigd kunnen raken en dit
blijvende gevolgen kan hebben.
Een andere infectieziekte is:
• Ziekte van Lyme: ontstaat door een besmette tekenbeet. Als dit niet op tijd behandeld
wordt, kan het schade aan het zenuwstelsel veroorzaken.
3.2.3 ZUURSTOFTEKORT IN DE HERSENEN (ANOXIE) OF VERGIFTIGING
NAH kan ook ontstaan door zuurstoftekort in de hersenen.
Mogelijke oorzaken: woningbrand - bijna-verdrinking - poging tot zelfdoding door verhanging -
vergiftiging (bv. CO-vergiftiging) – hartstilstand..
De hersenen hebben zuurstof nodig om te functioneren.
• Ons lichaam kan ongeveer 2 à 3 minuten zonder zuurstof.
• Duurt het langer, dan kan er lichte tot ernstige hersenschade ontstaan.
Zelfs bij een geslaagde reanimatie kan er al hersenschade zijn ontstaan door het eerdere
zuurstoftekort.
3
MENSEN MET EEN NIET-AANGEBOREN HERSENLETSEL (NAH)
1. WAT IS EEN NIET AANGEBOREN HERSENLETSEL (NAH)?
NAH (Niet Aangeboren Hersenletsel) is hersenletsel dat ontstaat na de geboorte bij iemand
die voordien lichamelijk en geestelijk normaal functioneerde. Door schade aan een deel van
de hersenen werkt dat deel niet meer zoals vroeger.
Mogelijke gevolgen
NAH kan veel verschillende gevolgen hebben, zowel:
• Zichtbaar (bv. verlamming) OF Onzichtbaar (bv. geheugenproblemen)
Leeftijdsgrenzen
• Het letsel moet ontstaan na de geboorte (soms vanaf 6 maanden of vanaf 3 jaar volgens
literatuur).
• Vaak wordt een maximumleeftijd van 65 jaar gebruikt om ouderdomsziekten uit te sluiten.
• NAH zorgt meestal voor een breuk in het leven: men spreekt vaak over het leven voor en
na het hersenletsel.
Geen duidelijke diagnose
NAH is geen specifieke ziekte, maar een verzamelnaam voor verschillende soorten
hersenschade na de geboorte.
De echte diagnose is meestal de oorzaak van het letsel (bv. een herseninfarct).
Wel erkend in de zorg, revalidatie en beleid – erkende doelgroep van VAPH
Wat hoort niet bij NAH?
Meestal worden volgende aandoeningen niet tot NAH gerekend:
• Aangeboren aandoeningen
• Psychiatrische stoornissen
• Degeneratieve ziekten (bv. Alzheimer)
Leeftijd waarop het letsel ontstaat is belangrijk
De gevolgen van NAH verschillen sterk afhankelijk van de leeftijd waarop het letsel ontstaat.
Daarom vermeldt men best: “het hersenletsel ontstond op de leeftijd van … (en dan het aantal
maanden/ jaar aan te vullen).”
Dit is belangrijk omdat:
• jonge hersenen soms beter kunnen herstellen (plasticiteit);
• de breuk in het leven groter kan zijn wanneer het letsel later optreed (impact)t;
• de tijd sinds het letsel invloed heeft op het aanvaarden van de situatie en de coping
van de persoon.
1
,2. NAH IN CIJFERS
Er zijn weinig exacte cijfers over NAH. Dit komt omdat:
• de doelgroep zeer verschillend (heterogeen) is;
• er veel mogelijke oorzaken en gevolgen zijn;
• er geen centraal registratiesysteem bestaat.
Toch weten we dat NAH vaker voorkomt dan we denken. In Vlaanderen:
• ongeveer 50.000 mensen per jaar krijgen hersenletsel;
• ongeveer 15.000 mensen houden blijvende beperkingen;
• in totaal hebben ongeveer 247.000 mensen een hersenletsel (ongeveer 30 patiënten
per huisarts).
De echte cijfers liggen waarschijnlijk nog hoger, omdat:
• NAH niet altijd wordt gediagnosticeerd;
• het verband met vroeger hersenletsel soms pas later duidelijk wordt (bv. na
sportblessures).
NAH is daardoor een veelvoorkomend maar vaak onzichtbaar probleem en weinig bekend bij
het grote publiek.
Verschillen en risicofactoren
• Mensen met NAH vormen een grote en diverse groep met verschillende zorgnoden.
• Mannen hebben ongeveer dubbel zoveel risico op hersenletsel als vrouwen.
Het aantal gevallen stijgt door:
• drukker verkeer en ongezondere levensstijl;
• medische vooruitgang, waardoor meer mensen zware verwondingen overleven.
Hierdoor zal de vraag naar zorg blijven stijgen, terwijl het zorgaanbod nog beperkt is, al wordt
er steeds meer gewerkt aan betere diagnose en begeleiding.
3. OORZAKEN VAN NAH
3.1 TRAUMATISCHE HERSENLETSEL
Dit ontstaat door een oorzaak buiten het lichaam, meestal plots en acuut door een harde klap
op het hoofd.
Voorbeelden: verkeersongevallen (belangrijkste oorzaak) + vallen (bv. van een stoel of uit een
raam) + mishandeling (bv. shaking infant syndroom)
Bij zo’n klap worden de hersenen door elkaar geschud in de schedel, waardoor ze beschadigd
kunnen raken.
Soms kan een botdeel of scherp voorwerp de schedel binnendringen, bijvoorbeeld bij een
schedelbreuk of geweld.
Traumatisch hersenletsel is de meest voorkomende oorzaak van NAH bij mensen jonger
dan 50 jaar.
2
, 3.2 NIET-TRAUMATISCH HERSENLETSEL
Dit ontstaat door processen IN het lichaam, meestal door problemen met bloedvaten in de
hersenen.
3.2.1 CVA (= CEREBRO VASCULAIR ACCIDENT)
De meest voorkomende vorm van niet-traumatisch hersenletsel is een CVA (Cerebro Vasculair
Accident), ook wel beroerte genoemd.
Dit kan op twee manieren gebeuren:
• Herseninfarct: een bloedvat raakt verstopt door een bloedstolsel.
• Hersenbloeding: een bloedvat scheurt, waardoor bloed in de hersenen terechtkomt.
Hierdoor krijgt een deel van de hersenen te weinig zuurstof en raakt beschadigd.
Bij een hersenbloeding kan het bloed ook druk op de hersenen veroorzaken, wat de
bloedcirculatie verder verstoort en het lichaam in shock kan brengen.
Een CVA komt vaker voor bij oudere mensen.
3.2.2 INFECTIEZIEKTEN
→ kunnen NAH veroorzaken doordat ze de hersenen of hersenvliezen aantasten.
Belangrijke voorbeelden:
• Hersenvliesontsteking (meningitis): ontsteking van de hersenvliezen.
• Hersenontsteking (encefalitis): ontsteking van de hersenen zelf.
Deze ontstekingen zijn gevaarlijk, omdat hersencellen beschadigd kunnen raken en dit
blijvende gevolgen kan hebben.
Een andere infectieziekte is:
• Ziekte van Lyme: ontstaat door een besmette tekenbeet. Als dit niet op tijd behandeld
wordt, kan het schade aan het zenuwstelsel veroorzaken.
3.2.3 ZUURSTOFTEKORT IN DE HERSENEN (ANOXIE) OF VERGIFTIGING
NAH kan ook ontstaan door zuurstoftekort in de hersenen.
Mogelijke oorzaken: woningbrand - bijna-verdrinking - poging tot zelfdoding door verhanging -
vergiftiging (bv. CO-vergiftiging) – hartstilstand..
De hersenen hebben zuurstof nodig om te functioneren.
• Ons lichaam kan ongeveer 2 à 3 minuten zonder zuurstof.
• Duurt het langer, dan kan er lichte tot ernstige hersenschade ontstaan.
Zelfs bij een geslaagde reanimatie kan er al hersenschade zijn ontstaan door het eerdere
zuurstoftekort.
3
