Structuur & conflict ih Globale Zuiden
Taak op 3
Examen op 17
- 5 termen
o CONTEXTUALISEREN
- 2 inzichtvragen
o 1 kleinere kennisvraag
o 1 grote literatuurvraag
o ARGUMENTEN, eigen kennis en inzichten mag
o Volzinnen, geen opsomming of puntjes
o Details moeten niet, maar wel id mate v achtergrondkennis, namen, periodes
o Name dropping
Boek + literatuur
INHOUDSTAFEL
Inleiding........................................................................................................................ 1
De geboorte v een wereldsysteem: chronologisch............................................................ 4
Van handel naar heerschappij ........................................................................................ 9
Driehoekshandel, slavernij, globalisering ...................................................................... 14
Slavernij en de opkomst vh racisme .............................................................................. 17
Revolutie en universele emancipatie ............................................................................ 23
Scramble for Africa ...................................................................................................... 27
Geweld en verzet – dekolonisering en neokolonialisme .................................................. 31
Politiek en econo id Derde Wereld ................................................................................ 35
Crisis en globalisering: de opkomst vd pol islam in een nieuwe wereld ............................ 41
Palestina..................................................................................................................... 45
Structuur en conflict de dag v vandaag .......................................................................... 49
Inleiding
Genocide in Gaza
Conventie van Genève
- Groep mensen doden
- Het leven van een groep mensen onmog maken
- Groep mensen lichamelijk zwaar verminken
- Voortplanting van een groep tgn gaan
- Infrastructuur vernietigen om mensen lichamelijk te vernietigen (ziekenhuizen
bombarderen)
- Geen deel vd definitie: cultuur vernietigen → want anders veel koloniale landen schuldig
hierin, net zij die de definitie opstelden
,Ook strafbaar
- Plannen
- Proberen
- Medeplichtigheid
‘Erover nadenken’ tgn houden dr te spreken over “barbaren” “het zit in hun natuur”
Discours essentieel
Vrees dat situatie Gaza zou leiden tot vernietiging van onze internatio normen en waarden,
kunnen hierna leiders/grootmachten gwn doen en laten wat ze willen?
Zie de VS onder Trump, Rusland onder Poetin
Zuid-Afrika, een land uit het globale Zuiden, daagde Israël voor het internatio gerechtshof
Nicaragua daagt Duitsland vr het hof vr medeplichtigheid
Sleutelmomenten
Structurele crisis die gepaard gaat met verschillende conflicten
Overheden stil, maar mondiale verzetsbeweging, zelfs opvallend in het westen (mss omwille vd
stilte vd overheden + medeplichtigheid)
Mark Carney (premier v Canada) in Davos
- Er wordt een oneerlijk spel gespeeld
- Rules-based order was al lang deels vals
- Aanklacht tgn de VS
MAAR minder sterk gereageerd tgn de genocide: want weet dat Canada ook de genocide
mee mog heeft gemaakt
Aimé Césaire = dichter, schrijver en politicus
We zijn niet geschokt dd wreedheid tgn de mens, we zijn geschokt dd wreedheid tgn de witte
mens, het toepassen vd koloniale methodes tgn witte mensen ipv tgn de niet-witte mensen, dat
is de koloniale boemerang
Nu we zelf slachtoffer worden vd koloniale methoden die / vh geweld dat we altijd goed gepraat
hebben, spreken we ons erover uit
Wat is het Globale Zuiden
Een vage term die nog maar sinds de jaren ’ pas in opgang is
Globale Zuiden
- Een soort geografische verbeelding → niet enkel geografisch want zowel zuiderlingen
aanwezig in het noorden, als noorderlingen aanwezig ih zuiden
- Een disciplinaire grens
- Hebben een gedeelde geschiedenis, allemaal een fase v Europees
kolonialisme/imperialisme ondergaan
- Globaal/mondiaal: interconnecties, een bepaalde geografische regio die vorm krijgt
binnen een wereldsysteem en zelf vormgeeft aan dat wereldsysteem, op een andere
manier dan het Globale Noorden
- Gelijkaardige structurele kenmerken die verschillen vh Globale Noorden
- Een soort v machtsrelatie
- Een politiek verbeelding
- Om een politieke gemeenschap te creëren vd derde wereld die in opstand komt
tgn de eerste en tweede wereld
, - Om het globale zuiden weg te zetten als armoezaaiers
- Derde wereld → in de context van de koude oorlog, die landen hebben die term ook gebruikt
om zich te verenigen in bv pan-Afrikaanse bewegingen
- Ontwikkelingslanden → gaat uit v een lineaire weg vooruit en dat alle landen moeten
toewerken nr het model vd ontwikkelde landen
- Niet-westerse wereld → wat maakt ons westers?
De studie vd ander? → andere disciplines vr onderzoek, andere concepten
Gevaar vr Eurocentrisme
= Europa als de norm, alles staat in relatie tot Europa, culturele verschillen
→ universele normen zijn eigenlijk Europese/westerse normen MAAR zijn ‘onze’ normen wel v
Europese oorsprong
→ Zie Mandingue Charter 1222 → Haïtiaanse revolutie 1800
Waarom bestuderen ‘wij’ ‘hen’ veel meer dan ‘zij’ ‘ons’?
Aandacht voor structuur en politiek die het wereldsysteem vorm hebben gegeven
Globalisering
Globale economie, globale communicatie,
maar ook sloppenwijken zijn gevolg vd globalisering → niet een gebrek aan econo integratie
maar net het gevolg vd kolonisator die nieuw soort econo model introduceert, waarbij
arbeidskrachten vh platteland w gehaald en zich in sloppenwijken moeten vestigen (omdat
huisvestiging niet werd voorzien vr de arbeidskrachten id fabrieken)
Antiglobalisering
Seattle 1999: eerste grote protestbeweging tgn globalisering
Tahrir 2011: Egyptisch plein werd mondiaal symbool v verzet
Occupy Wall Street → verwezen nr Tahrir
Samenhang tss structuur en conflict
Migratie en econo → mensen migreren nr gebieden waar ze denken een econo overlevingskans
te hebben
Offshore belastingparadijzen → minder investeringen bij ons, de econo verandert
Onze econo is zo georganiseerd dat er een enorm drain is uit het globale zuiden
Id ongelijkheid nog steeds een duidelijk onderscheid v huiskleur
Moeten we negatieve fenomenen zoals terrorisme, autoritarisme niet ook als een deel v
globalisering beschouwen → als de aanslag v 9/11 om religie draaide, wrm vielen ze dan niet het
Vaticaan aan ipv the World Trade Center?
Vaak monetaire inkomens gebruikt om aan te tonen dat het alsmaar beter gaat MAAR foute
vergelijking want zovele jaren geleden waren we meer zelfvoorzienend en minder afhankelijk van
geld → is die groeiende afhankelijkheid v geld dan wel een teken dat het ‘beter’ gaat?
Verleden (wat gebeurd is) vs. geschiedenis (wat men vertelt dat er gebeurd is)
Het maakt uit hoe je het verhaal vertelt!
→ het afbreken v standbeelden is niet wat de geschiedenis wist, het waren de standbeelden id
eerste plaats die de geschiedenis probeerden te wissen
Geschiedenis vh raciaal kapitalisme
Niet de theoretische ideaaltypes, maar het reëel bestaande kapitalisme
, Geschiedenis vh kapitalisme = veranderlijk proces
2 algemene historische tendensen
- Geografische expansie v kapitalisme dr (neo)kolonialisme
- Intensieve expansie: steeds meer integratie v domeinen, bv. onze interesses krijgen ook
marktwaarde
3 machtssystemen
- Kapitaal, gerelateerd aan klassen, proces v meerwaardecreatie
- Ras → raciaal kapitalisme → geen specifieke vorm v kapitalisme, alle kapitalisme is
raciaal kapitalisme
Mensen v kleur zijn goedkopere arbeidskrachten
- Gender
Vrouwen zijn goedkopere arbeidskrachten
Kritisch vs subjectief
Hoe kunnen we kritisch/neutraal zijn ten opzichte van subjectieve concepten
Wat bedoelen we m geweld?
Ook aandacht vr structureel geweld dat vervat zit in een systeem
Fanon: zowel de kolonisator als de gekoloniseerde wordt gedehumaniseerd in het proces v
kolonisatie
Belang v een historisch perspectief: de Arabische Lente, 7 oktober 2023, armoede, financiële
crisis zijn allemaal niet zomaar uit de lucht komen vallen
Belang v een kritisch perspectief: een kritische houding is continue ongemakkelijk en
tegendraads, je stelt autoriteit en macht in vraag, een kritische houding geeft vergeten
perspectieven een stem zonder in hun plaats te spreken (<Edward Said)
Als je neutraal bent in een situatie v onderdrukking, dan sta je aan de kant vd onderdrukker <Tutu
Zwarte soldaten uit de kolonies vochten mee in WOI en WOII
De privileges die we ih Westen hebben opgebouwd na WOII zijn mede te danken aan die
soldaten, toch w ze niet mee opgenomen in onze geschiedenis en parades om geschiedenis te
herdenken/vieren
→ bv. Massacre de Thiaroye (1944): Senegalese soldaten werden bevrijd uit een Duits
krijgsgevangenenkamp, maar mochten de bevrijding v Parijs niet meevieren en w terug
gescheept nr Dakar (in plaats daarvan Spaanse bannelingen een uniform aangetrokken om het
leger tijdens de parade te ‘verwitten’) → de Senegalese soldaten komen in opstand in het militair
kamp in Dakar omdat ze hun soldij niet kregen, waarop een deel v hen werd vermoord
De geboorte v een wereldsysteem:
chronologisch
1492 als keerpunt
Speech Marco Rubio in München (minister v BuiZ VS) → 1492 als keerpunt
Veel periodes van verzet uit het begin van het kolonialisme zijn uit de geschiedenis geschreven
1492 Columbus “ontdekt” Amerika per toeval (op zoek nr Indië)
- Komt aan bij een eilandje in de Caribische zee (pas later wordt het vasteland ontdekt)
Taak op 3
Examen op 17
- 5 termen
o CONTEXTUALISEREN
- 2 inzichtvragen
o 1 kleinere kennisvraag
o 1 grote literatuurvraag
o ARGUMENTEN, eigen kennis en inzichten mag
o Volzinnen, geen opsomming of puntjes
o Details moeten niet, maar wel id mate v achtergrondkennis, namen, periodes
o Name dropping
Boek + literatuur
INHOUDSTAFEL
Inleiding........................................................................................................................ 1
De geboorte v een wereldsysteem: chronologisch............................................................ 4
Van handel naar heerschappij ........................................................................................ 9
Driehoekshandel, slavernij, globalisering ...................................................................... 14
Slavernij en de opkomst vh racisme .............................................................................. 17
Revolutie en universele emancipatie ............................................................................ 23
Scramble for Africa ...................................................................................................... 27
Geweld en verzet – dekolonisering en neokolonialisme .................................................. 31
Politiek en econo id Derde Wereld ................................................................................ 35
Crisis en globalisering: de opkomst vd pol islam in een nieuwe wereld ............................ 41
Palestina..................................................................................................................... 45
Structuur en conflict de dag v vandaag .......................................................................... 49
Inleiding
Genocide in Gaza
Conventie van Genève
- Groep mensen doden
- Het leven van een groep mensen onmog maken
- Groep mensen lichamelijk zwaar verminken
- Voortplanting van een groep tgn gaan
- Infrastructuur vernietigen om mensen lichamelijk te vernietigen (ziekenhuizen
bombarderen)
- Geen deel vd definitie: cultuur vernietigen → want anders veel koloniale landen schuldig
hierin, net zij die de definitie opstelden
,Ook strafbaar
- Plannen
- Proberen
- Medeplichtigheid
‘Erover nadenken’ tgn houden dr te spreken over “barbaren” “het zit in hun natuur”
Discours essentieel
Vrees dat situatie Gaza zou leiden tot vernietiging van onze internatio normen en waarden,
kunnen hierna leiders/grootmachten gwn doen en laten wat ze willen?
Zie de VS onder Trump, Rusland onder Poetin
Zuid-Afrika, een land uit het globale Zuiden, daagde Israël voor het internatio gerechtshof
Nicaragua daagt Duitsland vr het hof vr medeplichtigheid
Sleutelmomenten
Structurele crisis die gepaard gaat met verschillende conflicten
Overheden stil, maar mondiale verzetsbeweging, zelfs opvallend in het westen (mss omwille vd
stilte vd overheden + medeplichtigheid)
Mark Carney (premier v Canada) in Davos
- Er wordt een oneerlijk spel gespeeld
- Rules-based order was al lang deels vals
- Aanklacht tgn de VS
MAAR minder sterk gereageerd tgn de genocide: want weet dat Canada ook de genocide
mee mog heeft gemaakt
Aimé Césaire = dichter, schrijver en politicus
We zijn niet geschokt dd wreedheid tgn de mens, we zijn geschokt dd wreedheid tgn de witte
mens, het toepassen vd koloniale methodes tgn witte mensen ipv tgn de niet-witte mensen, dat
is de koloniale boemerang
Nu we zelf slachtoffer worden vd koloniale methoden die / vh geweld dat we altijd goed gepraat
hebben, spreken we ons erover uit
Wat is het Globale Zuiden
Een vage term die nog maar sinds de jaren ’ pas in opgang is
Globale Zuiden
- Een soort geografische verbeelding → niet enkel geografisch want zowel zuiderlingen
aanwezig in het noorden, als noorderlingen aanwezig ih zuiden
- Een disciplinaire grens
- Hebben een gedeelde geschiedenis, allemaal een fase v Europees
kolonialisme/imperialisme ondergaan
- Globaal/mondiaal: interconnecties, een bepaalde geografische regio die vorm krijgt
binnen een wereldsysteem en zelf vormgeeft aan dat wereldsysteem, op een andere
manier dan het Globale Noorden
- Gelijkaardige structurele kenmerken die verschillen vh Globale Noorden
- Een soort v machtsrelatie
- Een politiek verbeelding
- Om een politieke gemeenschap te creëren vd derde wereld die in opstand komt
tgn de eerste en tweede wereld
, - Om het globale zuiden weg te zetten als armoezaaiers
- Derde wereld → in de context van de koude oorlog, die landen hebben die term ook gebruikt
om zich te verenigen in bv pan-Afrikaanse bewegingen
- Ontwikkelingslanden → gaat uit v een lineaire weg vooruit en dat alle landen moeten
toewerken nr het model vd ontwikkelde landen
- Niet-westerse wereld → wat maakt ons westers?
De studie vd ander? → andere disciplines vr onderzoek, andere concepten
Gevaar vr Eurocentrisme
= Europa als de norm, alles staat in relatie tot Europa, culturele verschillen
→ universele normen zijn eigenlijk Europese/westerse normen MAAR zijn ‘onze’ normen wel v
Europese oorsprong
→ Zie Mandingue Charter 1222 → Haïtiaanse revolutie 1800
Waarom bestuderen ‘wij’ ‘hen’ veel meer dan ‘zij’ ‘ons’?
Aandacht voor structuur en politiek die het wereldsysteem vorm hebben gegeven
Globalisering
Globale economie, globale communicatie,
maar ook sloppenwijken zijn gevolg vd globalisering → niet een gebrek aan econo integratie
maar net het gevolg vd kolonisator die nieuw soort econo model introduceert, waarbij
arbeidskrachten vh platteland w gehaald en zich in sloppenwijken moeten vestigen (omdat
huisvestiging niet werd voorzien vr de arbeidskrachten id fabrieken)
Antiglobalisering
Seattle 1999: eerste grote protestbeweging tgn globalisering
Tahrir 2011: Egyptisch plein werd mondiaal symbool v verzet
Occupy Wall Street → verwezen nr Tahrir
Samenhang tss structuur en conflict
Migratie en econo → mensen migreren nr gebieden waar ze denken een econo overlevingskans
te hebben
Offshore belastingparadijzen → minder investeringen bij ons, de econo verandert
Onze econo is zo georganiseerd dat er een enorm drain is uit het globale zuiden
Id ongelijkheid nog steeds een duidelijk onderscheid v huiskleur
Moeten we negatieve fenomenen zoals terrorisme, autoritarisme niet ook als een deel v
globalisering beschouwen → als de aanslag v 9/11 om religie draaide, wrm vielen ze dan niet het
Vaticaan aan ipv the World Trade Center?
Vaak monetaire inkomens gebruikt om aan te tonen dat het alsmaar beter gaat MAAR foute
vergelijking want zovele jaren geleden waren we meer zelfvoorzienend en minder afhankelijk van
geld → is die groeiende afhankelijkheid v geld dan wel een teken dat het ‘beter’ gaat?
Verleden (wat gebeurd is) vs. geschiedenis (wat men vertelt dat er gebeurd is)
Het maakt uit hoe je het verhaal vertelt!
→ het afbreken v standbeelden is niet wat de geschiedenis wist, het waren de standbeelden id
eerste plaats die de geschiedenis probeerden te wissen
Geschiedenis vh raciaal kapitalisme
Niet de theoretische ideaaltypes, maar het reëel bestaande kapitalisme
, Geschiedenis vh kapitalisme = veranderlijk proces
2 algemene historische tendensen
- Geografische expansie v kapitalisme dr (neo)kolonialisme
- Intensieve expansie: steeds meer integratie v domeinen, bv. onze interesses krijgen ook
marktwaarde
3 machtssystemen
- Kapitaal, gerelateerd aan klassen, proces v meerwaardecreatie
- Ras → raciaal kapitalisme → geen specifieke vorm v kapitalisme, alle kapitalisme is
raciaal kapitalisme
Mensen v kleur zijn goedkopere arbeidskrachten
- Gender
Vrouwen zijn goedkopere arbeidskrachten
Kritisch vs subjectief
Hoe kunnen we kritisch/neutraal zijn ten opzichte van subjectieve concepten
Wat bedoelen we m geweld?
Ook aandacht vr structureel geweld dat vervat zit in een systeem
Fanon: zowel de kolonisator als de gekoloniseerde wordt gedehumaniseerd in het proces v
kolonisatie
Belang v een historisch perspectief: de Arabische Lente, 7 oktober 2023, armoede, financiële
crisis zijn allemaal niet zomaar uit de lucht komen vallen
Belang v een kritisch perspectief: een kritische houding is continue ongemakkelijk en
tegendraads, je stelt autoriteit en macht in vraag, een kritische houding geeft vergeten
perspectieven een stem zonder in hun plaats te spreken (<Edward Said)
Als je neutraal bent in een situatie v onderdrukking, dan sta je aan de kant vd onderdrukker <Tutu
Zwarte soldaten uit de kolonies vochten mee in WOI en WOII
De privileges die we ih Westen hebben opgebouwd na WOII zijn mede te danken aan die
soldaten, toch w ze niet mee opgenomen in onze geschiedenis en parades om geschiedenis te
herdenken/vieren
→ bv. Massacre de Thiaroye (1944): Senegalese soldaten werden bevrijd uit een Duits
krijgsgevangenenkamp, maar mochten de bevrijding v Parijs niet meevieren en w terug
gescheept nr Dakar (in plaats daarvan Spaanse bannelingen een uniform aangetrokken om het
leger tijdens de parade te ‘verwitten’) → de Senegalese soldaten komen in opstand in het militair
kamp in Dakar omdat ze hun soldij niet kregen, waarop een deel v hen werd vermoord
De geboorte v een wereldsysteem:
chronologisch
1492 als keerpunt
Speech Marco Rubio in München (minister v BuiZ VS) → 1492 als keerpunt
Veel periodes van verzet uit het begin van het kolonialisme zijn uit de geschiedenis geschreven
1492 Columbus “ontdekt” Amerika per toeval (op zoek nr Indië)
- Komt aan bij een eilandje in de Caribische zee (pas later wordt het vasteland ontdekt)
