1. PREVENTIEVE EN MAATSCHAPPELIJKE ASPECTEN
1.1. INLEIDING
1.1.1. Cariës
= resultaat van ecologische shift in biofilm op tandoppervlak -> onevenwicht in mineraalbalans tussen plaquevloeistof (= als semipermeabel
membraan) en tandoppervlak.
STEPHAN CURVE
Demineralisatie: bij bereiken kritische grens (5.2-5.5) -> netto meer mineralen (Ca2+, PO43- ) uit
tandoppervlak dan terug ingebouwd (HAP: onder-, FAP: oververzadiging).
Remineralisatie: na staken suikerconsumptie -> ↑ zuurtegraad > kritische grens
(buffermechanisme speeksel) -> inbouw losgeweekte mineralen.
DUS: na suikerconsumptie voldoende lange rustfase (2-2,5u) voor natuurlijk
herstelmechanisme. Niet bij snelle opvolging zuurstoten -> gevolg: visueel detecteerbare
cavitatie. Frequentie > hoeveelheid! Beter ervoor poetsen (tenzij iets zuur).
1.1.2. Niveaus binnen preven<e
Primair (gezond houden) – secundair (beperken schade) – tertiair (herstel) – primordiaal (onrechtstreeks/derden).
1.2. EPIDEMIOLOGIE VAN MONDAANDOENINGEN
1.2.1. Meten van cariës (enkel gevolgen, niet cariësproces)
D (=decayed) M (=missing tgv cariës, ≠ wht) F (=filled tgv cariës) – score (som) -> per tand (DMF-T) / per tandvlak (DMF-S).1
Iceberg phenomenon: voor elke aandoening is het # gekende gevallen slechts een fractie van totaal # gevallen.
D1 = glazuurlaesie, geen caviteit = reversibel.
D2 = glazuurlaesie, gelimiteerd tot het glazuur, caviteit.
D3 = dentinelaesie, caviteit.
D4 = dentinelaesie, caviteit met betrokkenheid pulpa.
1.2.2. Meten van gingivi<s
GI (Gingivitis Index):
• RamWord elementen (16, 21, 24, 36, 41 en 44) en 6 me\ngen per tand.
• Score:
o 0 = gezond tandvlees.
o 1 = lichte ontsteking -> discrete Δ in kleur en volume (oedeem), geen BoP).
o 2 = ma\ge ontsteking -> roodheid, oedeem + glans, BoP.
o 3 = erns\ge ontsteking -> uitgesproken roodheid + oedeem, ulcera\e, neiging spontaan sijpelen.
1.2.3. Meten van parodon<<s
DPSI (= Dutch Periodontal Screening Index):
• 6 sextanten.
• Score: 0, 1, 2, 3-, 3+ of 4.
1.2.4. Meten van erosieve tandschade Totaalscore:
BEWE (= Basic Erosive Wear Examination): 0-2 Geen slijtage.
• Per sextant -> totaalscore. 3-8 Geringe slijtage.
• Score: 9 - 13 Gemiddelde slijtage.
o 0 = geen verlies van oppervlaktestructuur. > 14 Hoge slijtage.
o 1 = beginnend verlies van oppervlaktestructuur.
o 2 = duidelijke beschadiging, verlies van tandglazuur over minder dan 50% van tandoppervlak.
o 3 = duidelijke beschadiging, verlies van tandglazuur over meer dan 50% van tandoppervlak.
1.3. DENTALE BIOFILM EN SPEEKSEL
1.3.1. Biofilm
Dentale pellicle = dun laagje speeksel EW, snel gevormd -> bescherming & basis waarop bacteriën hechten -> BIOFILM (dentale = tandplaque):
• Gestructureerde gemeenschap van MO, vastzifende op oppervlak en ingebed in extracellulaire polymeer matrix.
• Verwijdering: ENKEL mechanisch (scalen/tp) -> focus preven\e op verstoring structuur.
• Kolonisa\e (4jds4p & volgorde bepalend voor cariësrisico kids):
1. Geboorte: mondholte baby = kiemvrij.
2. Na geboorte: 1ste kolonisa\e via speeksel mama (= ver\cale transmissie). Pioniersbacteriën: S. salivarius, S. mi\s en S. oralis.
3. Nadien: S. mutans (tanddoorbraak), S. sanguinis, Veillonella en gram – anaëroben.
4. Brackets2/resto en prothese? Risicoperiode S. mutans (harde opp).
1
Graad I cariës niet in score. Melkgebit: dmf. DMF/dmf = 0 = vrij van visuele tekenen van tandbederf ≠ cariësvrij. Cariësvrij ≠ caviteitsvrij (D1 & D2 mogelijk).
2 DemineralisaEeletsels tgv brackets: Δ lokaal milieu, massale kolonisaEe S. mutans, ontoereikende MH en frequent suikers.
, • Ontstaan cariës (p1), gingivi\s + parodon\\s (shik naar gram – anaeroben, bacteroïdes & spirocheten) en erosie (waar weinig biofilm
dus knobbels/L/P want protec\ef).
1.3.2. Speeksel
• Speekselvloed (0.5 – 1 L/d):
o Zonder s\mula\e: 0.25 – 0.50 ml/min.
o Met s\mula\e: > 1 ml/min.
o Hyposialie: < 0.70 ml/min (oorzaak: med/bestraling3/ziekte en gevolg: droge mond = xerostomie, moeilijk slikken/spreken,
smaak Δ).
• ↑ cariësrisico (↓pH, cariogene biofilm): typisch cervicaal.
• ↑ risico gingivi\s, parodon\\s (↓AB) en erosie (↓ buffering).
1.4. VOEDING
1.4.1. Impact op MG
• Tandontwikkeling: belang vitaminen A, B, C, D.
• Orale infec\es:
o Candidiasis bij ondervoeding/immuunsupressie.
o Scheurbuik = tekort vitamine C -> gingivale zwelling/bloeding, losse tanden.
o Mucosaal bij deficiën\es.
• Cariës:
o Suiker: type (vnl sucrose) en hoeveelheid.
o ↑ contactjd (+ kleverigheid) = langere pH dip.
• Erosie:
o Bronnen: extrinsiek (vrucht/sportdrank), intrinsiek (reflux), omgeving (chloor), speeksel ↓ (CAVE: bed\jd).
o Contactjd.
o Synergie: erosie + abrasie + afri\e.
o Poetsen 30’-60’ na zuur.
• Mondcarcinomen: alcohol + tabak = ++
1.4.2. Voedingsproblemen met invloed op MG
• Onder/overvoeding.
• DM: parodontitis, wortelcariës, candidias, xerostomie & burning mouth.
• GERD -> erosie eerst palataal tanden BK.
1.5. BIOFILMCONTROLE
1.5.1. Mechanisch: keuze naargelang grootste compliance!
• Tandenborstel:
o Vervanging na 3m / splay (ook feedback techniek!) / orale laesie.
o Manueel:
§ Volwassenen: modified Bass (45° naar gingivarand -> ↓ cervicale abrasie & hypersensi\viteit).
§ Kids: horizontaal/Fones -> Rolling/Bass (tot 7-8j (na)poetsen door ouders). TB: klein + zacht kopje.
§ Extra: solo (IP/ortho), orthoborstel (V), triple-headed (↓ motoriek), protheseborstel.
o Elektrisch: roterend-oscillerend of sonisch (hold & guide, 45°)
§ Indica\es: ↓ motoriek, ortho, paro, ↓ compliance (\mer & druksensor).
§ 1 min elektrisch = 6 min manueel (RO)
• Interdentaal (1x/d): belang techniek & mo7va7e
o Floss: smal contact (superfloss bij brug/ortho) -> C-shape.
o IDB/rager: embrasure II-III/recessie (effec\ever dan floss).
o Sok-pick: gevoelige papil/IP/starters.
o Air/waterfloss = adjunct: ↓ mo\va\e.
• Tongschraper (1x/d, ochtend, ↓ druk): bij dik tongbeslag/halitose, xerostomie, rokers.
TANDPASTA niet naspoelen!
= vrijgave F , ↑ therapietrouw (smaak), ↓ contamina\e TB haartjes.
Hulpstoffen:
• Schuurmiddel (silica, Ca-verbindingen): voorkeur ma\ge RDA. CAVE: F.
• Detergent/schuimer: SLS (aken/irrita\e? NLS). CAVE: CHX.
• Bevoch\gers (glycerol/sorbitol) en binders (CMC, xanthan): textuur/stabiliteit.
• Buffers (fosfaatverbindingen), bewaarmiddelen, smaak/kleurstoffen.
3 Stralencariës.
,Ac<eve ingrediënten adhv indeling TP:
An<-cariës Werking F:
• - demineralisa\e en + remineralisa\e -> regressie beginnende laesies. Hoe? CaF2-ach\g
reservoir op glazuur -> F-afgike na poetsen (↑ bij dunne biofilm).
• Concentra\e & effect = lineaire rela\e. CAVE: nvt voor massa (meer TP ≠ meer effect).
Type F:
• Even effec\ef bij = ppm. Δ in effect door formulering (abrasief, surfactant, pH, stabilisa\e).
• NaF, NaMFP, AmF of SnF2.
Indicaties:
• Kleuter/laag risico: 1000-1500 ppm (erwt).
• Tiener met beugel/veel plaque: 1450-1500 ppm, overweeg SnF2-formule (AB).
• Volwassene met erosie/gevoeligheid: 1450-1500 ppm, SnF2 (tubuli-occlusie) of HAP/CPP-ACP4
adjunct (↑ remineralisa\e).
• ≥ 16j met ac\eve cariës / wortelcariësrisico 5: 5000 ppm (\jdelijk, opvolgen) en combina\e
met arginine (↑ remineralisa\e) / xylitol (↓ S. mutans dus ↓ melkzuur).
An<-biofilm en gingivi<s Werking:
• ↓ plaque door ingrijpen op vorming/samenstelling biofilm (bactericide/bacteriostatisch).
• ↓ bloeding/gingivitis door disruptie plaque (ev anti-inflammatoir).
Ingrediënten:
• SnF2: AB.
• Zinkzouten: ↓ plaque en VSC.
• AB agentia: CHX (↓ bewijs), triclosan (effectief maar ↓ beschikbaar).
• AmF (+ Sn-zouten = Meridol): AB.
An<-tandsteen Werking: (her)vorming van TS remmen/voorkomen.
Ingrediënten:
• Zinkchloride + zinkcitraat.
• Pyrofosfaat (+ copolymeer)
Gevoelige tanden (!) Werking & ingrediënten:
Cf hydrodynamische theorie. • Kaliumzouten: dempt zenuwprikkel.
CAVE ook placebo. 2x/d voor enkele weken.
• SnF2, arginine + CaCO3 (Pro-Argin), CSPS (Sensodyne -> glasdeeltjes -> vrijgave Ca/PO4 ->
apa\et-ach\ge laag), HAP, oxalaten: tubuli-occlusie.
Pro-Argin (Elmex sensi7ve professional): spot-applica7e en dagelijks gebruik.
Stappenplan:
1. Anamnese: zuur, erosie, poetsgewoonten, SLS-toleran\e.
2. Eerstelijn: zachte borstel, niet schrobben, keuze kalium/occlusiepasta.
3. Spot-applica\e voor acute zones (bv) + dagelijks gebruik (niet spoelen).
4. Herbeoordelen na 4-6w: indien nodig andere op\es (vernis/occlusie/laser).
Whitening = extrinsiek (bleken Werking & ingrediënten:
voor intrinsieke witheid -> H2O2). • Abrasieven (silica’s): verwijderen aanslag.
CAVE: gevoeligheid, irrita3e en • Polyfosfaten/pyrofosfaat/zink: stain-binding.
slijtage. • Op\sche agen\a: \jdelijk op\sche witheid.
An<-erosie Gedrag: ↓ zuren, naspoelen met water, zachte borstel, ↓ druk, min 30-60’ wachten met poetsen.
TP: ↓ RDA (geen whitening TP), Sn/AmF-formule, 1450 ppm F, neutrale pH, bij slijtage geen SLS.
Homeopathie Vermijden van sterke essen\ële oliën, SLS (WEL F!).
Kinderen al7jd 2x/d • 1e – 2j: 1000 ppm, 1 rijstkorrel.
• 2 – 6j: 1000+ ppm (als kind kan spuwen), 1 erwt.
• > 6j: 1450 ppm, 1-2 cm.
Xerostomie (kwetsbare pt) Ingrediënten:
• F > 1000-1450 ppm, ↑ bij hoog risico.
↓ cariësrisico en ↑ comfort. • Betaine (milde schuimer, geen SLS).
• Humectant (glycerol/sorbitol/xylitol) -> comfort.
Biotène/Bioxtra. • RDA < 250 (geen whitening TP), neutrale pH.
Advies: TP + gel (avond), speekselvervanger/suikervrije kauwgom.
4
RelevanEe MIH!
5
Wortelcariësrisico en ouderen: > 1500 ppm, bij hoog risico dan 5000 ppm. Sidenote: normale richtwaarde bij volwassenen: >= 1500 ppm.
, Remineraliserend Ingrediënten:
• CPP-ACP (Tooth Mousse) of CPP-ACFP (MI paste plus).
CAVE: inac\va\e F door Ca-fosfaat-> dus dual-compartment.
• β-TCP: vrijgave fosfaat.
Eerst poetsen (2x/d met gewone TP), dan gel (dikke laag, 3’). CAVE: koemelkallergie.
• CSPS (bioac\ef glas).
• (n)HAP.
• Zelfassemblerende pep\des (SAP P11-4): biomime\sche remineralisa\e esthe\sch storende
white spot laesies. Stappen: NaOCl -> etsen 35% H3PO4 -> Curodont Repair (3-5’) -> F-vernis.
Aeen (RAU). Gevoelig + NLS/SLS6 -> ↑ frequentie/ernst.
TP: SLS-vrij (betaïne), geen whitening TP.
MAAR: TP = zelden primaire oorzaak (wel: trauma, stress, zuren, droge mond).
Professionele biofilmcontrole: biofilm dun houden -> versterkt effect F-thuiszorg. Bij: ↑ cariës/parorisico, ↓ zelfzorg, ortho/resto, xerostomie.
Hoe vaak? Eerst kort (2-8w), dan verlengen o.b.v. gedrag & laesie activiteit.
1.5.2. Chemisch = aanvullend
• = inhibi\e/rem biofilmvorming, bij tekortschieten van mechanische (\jdelijk).
• Indica\es: jongeren, beperking, post-chirurgie, kwetsbare ouderen, ortho of ↓ zelfzorg.
• CAVE: verkleuring, Δ smaak, irrita\e mucosa (tgv alcohol7) en als langer ↑ TS.
• Klinische uitvoering:
1. Professionele reiniging + MHI (beter effect bij ↓ biofilm/TS/gingivitis).
2. Kies middel + vorm op maat
o Dagelijks: EO (Listerine) of CPC
o Acute fase / na ingreep: CHX 8 0.12-0.2% kort (1-2w) -> nadien afbouwen en overstap CPC/EO.
Contra-indica\e of nood breed spectrum? Povidon-jodium.
1.6. FLUORIDE Lokaal voordeel VS systemisch risico
1.6.1. Bronnen
• Milieu.
• Drinkwater: idealiter 0.7 mg/L (grenswaarde: 1.5 mg/L) -> endemisch.
• Dieet (vis) & dranken (thee, water, frisdrank, wijn, ev flesvoeding).
• Preven\eve producten: TP, spoelingen, gels/varnish -> topisch maar deel ingeslikt (zeker kids) telt mee in totale inname.
1.6.2. Tandfluorosis
• Tandkiemvorming (0-6j, vooral 1.5-3j). Risicozone: > 0.1 mg/kg/dag \jdens G vorming (prenataal tot 20j).
• Lineair verband tussen dagelijkse F-inname en fluorosescore.
• Hypomineralisa\e glazuur (geen hypoplasie) -> fragiel!
• Kliniek: (zie ook TF-index)
o Bij erup\e: dunne wife opake lijnen tot volledig krijtwit oppervlak.
o Post-erup\e: mild (slijtage buitenste poreuze laag) tot erns\g (pitng door kauwen/afri\e/abrasie).
1.6.3. Chronische en acute toxiciteit
• Chronisch -> skele~luorosis: na jarenlange cumula\eve blootstelling. CAVE: ↑ risico bij ondervoeding en Ca tekort.
• Acuut:
o Vooral kids -> probleemzone vanaf 5 mg/kg lichaamsgewicht.
o Symptomen: maagklachten en systemisch (hypocalcemie -> tetanie, HR…). A€ankelijk van vabsorp2e (CAVE: nuchter),
hydrata\e, botabsorp\e en nierexcre\e (CAVE: nierfunc\estoornis).
o R/ per dosis F:
§ < 25 mg: 24u ruim drinken calciumrijk (Ca kan F binden) zoals melk, observa\e.
§ 25-50 mg: ASAP melk + veel drinken, volg toxicologie-advies (bv braken).
§ > 50 mg: idem + urgente ZH opname!
1.6.4. Cariësremmend vermogen
• Verbetering glazuurweerstand: vorming fluorapa\et (sterker dan HAP) -> opbouw in oppervlaktelaag.9
• AB effect verstoring metabolisme -> ↓ biofilm.
• Interac\e met biofilm: ↓ kri\sche pH.
6
SLS-intoleranEe als pt aVen en branderig gevoel heeV na eten. Dan: SLS-vrij + 1450 ppm F voor 4w -> herevaluaEe.
7
Waarom soms alcohol? Oplosbaar maken van bepaalde ingrediënten (AB en smaakmaskerende), ↑ houdbaar en ↑ aangenaam. MAAR: alcoholvrij = effecEef
(want nadelen alcohol: ↓ kleurstabiliteit resto, adem, religie, mucosa).
8
Toediening: spoeling (0.05% = Perio-Aid - 0.12% = Perio-Aid - 0.2% = Corsodyl), spray (als moeilijk spoelen, 0.2-0.12%), gel (1% corsodyl, ↓diffusie), lak/vernis
(3x met telkens 1 week tussen). Lage concentraEe als langdurig gebruik.
9
Verklaart glanzende, harde oppervlaktes bij arrest.
, ↓ demineralisatie. Kri\sche pH: 5.5 -> 4.5. Nefo ↓ mineraalverlies. ↑ remineralisatie. F trekt Ca aan -> binding aan fosfaationen.
GEVOLG: ↓ progressiesnelheid van laesies.
1.6.5. Toepassing:
• Tandpasta: F-zouten -> na poetsen: piek F in speeksel -> reservoir -> trage vrijzetng -> ↓ concentra\e.
• Extra topische middelen: beperkte bijkomende winst 10
o Mondspoelmiddel.
o Varnish: NaF deeltjes -> traag oplossen in speeksel -> niet eten/poetsen direct erna.
o Gel/lak: CaF2 afzetng in laesies -> F-afgike bij ↓ pH. Om de 2-3 m.
o SDF: an\microbieel + mineralisa\e.
=> ADVIES: 3 F momenten waarvan minstens 1 poetsbeurt (liefst ‘s avonds). Combi: F in TP + drinkwater (systemisch)
1.7. VOEDINGSMAATREGELEN
• Voedingsdagboek: ↑ cariësactiviteit (zeker bij jonge kids) -> tellen suikeraanvallen per dag -> aandacht nacht en sipping. CAVE: bias.
• Sucrosevervangers:
o Suikeralcoholen (sorbitol/xylitol) = laag tot niet cariogeen -> kauwgom:
§ 4-10 g/d in 3-5 consump\es, na maal\jd.
§ Effect ook door kauwen en speeksels\mula\e.
§ Wie? Hoog risico pt.
§ CAVE: TMJ overbelas\ng.
• Protec\eve factoren:
o Zuivel:
§ Koemelk: lactose (minst acidogene suiker) + beschermende factoren (calcium, fosfaat…).
§ Borstvoeding: ↑ lactose en ↓ beschermende factoren dan koemelk -> meer cariogeen.
CAVE: > 1j (+ nacht + suiker) -> ECC (early childhood cariës = tot 6j en > 4 gaatjes). Severe: > 6 gaatjes.
§ Kaas (s\mula\e speeksel), caseïne en CPP-ACP -> ↑ calcium + fosfaat.
o Vezelrijke, kauwintensieve voeding (groenten + fruit): ↑ speekselstroom.
=> DOEL: evenwichtige voeding op vaste momenten (inclusief ontbijt).
1.8. OVERIGE MAATREGELEN
• Sealing
o Laagje composiet of GI in pits + fissuren -> \jdelijke controle occlusale cariës \jdens erup\e. 11
o Therapeu\sch (ac\ef -> stop) of preven\ef (intact -> voorkomen bij hoog-risico).
o Techniek (droog!) > materiaal. Niet droog: GI. Verlies sealant: niet al7jd vervangen.
• Kunstharsinfiltra<e
o Cariësinfiltra\e: approximaal + geen cavita\e + ac\ef. ALS: niet-opera\eve R/ niet werkt.
o Wegwerken verkleuringen tgv mineraalverlies.
• Vermijden tabak:
o Link met mondkanker, paro, slechtere wondheling, verkleuringen, halitose en cariës.
o Interven\e (5A’s): ask, advice, assess, assist & arrange.
• Mondbeschermer: voorkomen trauma! Custom-made > boil-and-bite.
1.9. INDIVIDUEEL AANGEPASTE STRATEGIE
1.
Beoordeling cariësrisico (↑ als 2 of meer nieuwe ac\eve laesies / j)
o Visueel-tac\el onderzoek -> huidige ac\viteit? Laatste 2-3j?
o Medische (droge mond!) & dentale anamnese.
2. Dental traffic light (ac\viteit > RF) -> individueel cariëscontroleplan
o Groen: cariës inac\ef, geen recente vullingen en RF onder controle
è Onderhoud & opvolging.
o Geel: cariës ac\ef en RF = beïnvloedbaar (F, dieet….).
è Modifica\e factoren & professionele steun (extra F).
o Rood: cariës ac\ef, ≥ 1 RF niet/moeilijk Δ (bv medicatie.
è Mogelijkheid remmen proces, intensieve aanpak (incl prof reiniging en extra F), stimulatie speekse (xylitol).
Non-operatieve R/ (compliance!): plaquecontrole (MIH), F en Δ dieet. Recall (kader): herevaluatie (interval BW meerdere jaren als inactief).
10
Combi zinvol bij slechte MH / hyposalivaEe en ortho (TP met F + regelmaEge spoeling of prof). ApplicaEe lak: in groeven, ID, fissuren, tandhalzen (at risk).
11
Occlusaal nog geen antagonisEsch contact -> veel biofilm (geen masEcaEereiniging) DUS: als reliëf vlakker -> makkelijker te reinigen. Bacteriën ook geen VS.
, 2. CARIOLOGIE vroeger: extension for prevention VS nu: minimaal invasief (RF -> preventie -> resto? min invasief)
TOOTH DEATH SPIRAL: cariës gr I -> verdere progressie -> vulling -> secundaire cariës (tgv slechte MH/vulling) -> endo -> verzwakt -> kroon ->
cariës -> extractie -> IP (deze evolutie als pt niet goed poets).
2.1. TANDSTRUCTUUR & ONTWIKKELING
• Bestaat uit: HAP (70%), organisch materiaal (collageen type I, 20%) en water (10%).
• Tandontwikkeling:
< Schede van Hertwig
Retziuslijnen = begrenzen afzettingslagen en
vormen oppervlakkig perikymata -> glazuur poreus:
infiltratie zuren / kleurstoffen / bleekmiddel. 12
GLAZUURORGAAN
Tomes’ uitsteeksel: Δ asrichting tussen AB en
DENTALE FOLLIKEL
glazuurprisma (bevat HAP). Secretie glazuur in
DENTALE
PAPIL
laagjes: ↑ mineralisatie in nacht -> slaap baby!
Cuticula = bescherming glazuur -> fusie met mondepitheel tijdens doorbraak -> sealing.
Dentine: ↑ permeabel > glazuur door tubuli (zeker naast pulpa).
o Peritubulair (↑ gemineraliseerd) en intertubulair.
o Primair: cariës als grote Δ (<-> glazuur want harder).
o Secundair: smalle band t.h.v. pulpa (na eruptie) -> ↓ pulpa met tijd.
o Tertiair: reactie op trauma pulpa.
§ Reactionair (mild).
§ Reparatief (ernstig): OB dood = sclerose.
Dentinegevoeligheid:
Hydrodynamische theorie: prikkels (koud/zoet/poetsen) -> vloeistofverplaatsing in tubuli -> activatie zenuwuiteinden pulpa -> pijn.
• Doorbraaktijden:
2.2. KLINISCHE ASPECTEN VAN CARIËSLAESIES les 3 slide 10-31 voor klinische beelden
• Metabole activiteit in biofilm: cumulatief mineraalverlies -> glazuurporositeit -> opake white spot laesies (mat/kalkachtig 13, CAVE:
geen sonde -> microcaviteit -> geen remineralisatie) -> binnendringen van voedingskleurstoffen -> bruine/donkere verkleuring.
• Lokalisaties: pits + fissuren, approximaal, cervicaal, vullingen met RA en ortho app.
• Terminologie:
o Residueel cariës = cariës dat we laten zitten.
o Secundaire cariës = nieuwe laesie vanuit resto randen (comp > AG = AB, ↓plaque, ↓vochtgevoelig).
§ Door: ↓pH rond resto (geen buffer) en microlekkage / plaqueretentie (ruw), typisch langs tv rand.
§ Moeilijke diagnose (DD: verkleuring AG of comp randen, residuele caries) + herstel.
o Actief (zuurproducerend) vs inactief (= arrested, geen cariësziekte meer).14
o Rampant cariës (= snelle evolutie, multipele tanden): bottle/nursing cariës, ECC, baker’s cariës, stralencariës & drug-
induced cariës (↓ speeksel).
12
Andere wegen: lamellae (scheuren), tuVs (glazuurdefecten), spindles (verlenging denEne tubuli) en ruimte tussen prisma’s.
13
Gezond G = licht doorlatend -> demineralisaEe? -> poreus -> gevuld met H2O -> drogen? lucht ipv H2O -> ↑ verstrooiing licht -> wit, opaak (white spot laesie).
14
AcEef: wit/geel, dof/mat enruw + ontstoken tv + veel plaque VS inacEef: wit/bruin/zwart, hard en glad + gezond tv.
, 2.2.1. Progressie
Proximale cariës Occlusale cariës
Zolang geen cavitatie: remineralisatie mogelijk. Morfologie fissuren: Y, IK en I meer vatbaar!
Cavitatie = niet reinigbaar, progressie -> herstellen.
2.2.2. Wortelcariës
• Cement ipv glazuur -> minder hard:
o Verwijderd bij abrasie: ↑ vatbaar voor cariës. Kritische pH van demineralisatie voor dentine is hoger (6.2) dan G!
o Bij plaque accumulatie: cariës snellere progressie
• Verspreiding breed en dan smaller naar binnen (<-> kroon) -> circumferentie van tandhals.
CAVE: als oververzadiging van calciumfosfaat en hydroxyl bij neutrale pH -> mineralisatie plaque -> TS (! OF want sublinguale SK -> wel ↓ risico
op cariës door grote speekselstroom en mechanische reiniging tong).
2.3. DIAGNOSE Risico vals + -> death spiral, vals - -> cariës progressie + pijn.
• Niet identiek voor alle pt:
o F in water: ↓ progressie cariës -> wait-and-see attitude
o Lage inkomstlanden: ↓ toegang kennis/preventie/TA -> sneller diagnose, R/ want komt niet snel! Preventie: ↓ zin.
o Hoge inkomstlanden: vroege diagnose.
o Redenen voor afspraak: controle vs pijn.
o Tiener: cariogene periode (lui, ↓ zelfzorg).
• Benadering:
o O->M->V->D->L/P.
o Licht, spiegel (rhodium > glas), propere (profylaxpasta, niet direct) + droge tanden (white spots!).
o CAVE: gebruik sonde -> beter: parosonde (zeker bij actieve laesie!).
o Voorkeursplaatsen: kleuters = D m1, M m2, kids = O M1+M2, tieners = D PM2, M M2, ouderen = wortel.
o Bij twijfel: wachten, preventie, controle en herevaluatie.
o Registratie niet-caviteerde laesies voor evolutie.
2.3.1. Technieken
• Visueel-tactiele inspectie:
o DMF-T: focus op cavitatie, niet activiteit.
o ICDAS (enkel visueel).
• BW-RX: diepte + progressie (vwd: min. 2 opeenvolgende RX)
o Nadelen:
§ Geen info over activiteit + onderschatting diepte.
§ Niet voor detectie vroege laesies.
§ Risico vals positief: bv. comp zonder contrast, cervicale burn-outs (veel dieper onder contactpunt), anatomische
variaties, ontwikkelingsdefecten, erosie/abrasie…
o Niet routinematig: evalueer + en -
§ Indicaties: > nieuwe actieve laesies, twijfel, vermoeden secundaire cariës en follow-up preventie R/.
• Additioneel:
o Separatie, DIFOTI (transilluminatie), laser fluorescence (DIAGNOdent15, Soprolife).
15
DIAGNOdent: occlusaal = beste. Wel eerst reinigen. Second opinion.
1.1. INLEIDING
1.1.1. Cariës
= resultaat van ecologische shift in biofilm op tandoppervlak -> onevenwicht in mineraalbalans tussen plaquevloeistof (= als semipermeabel
membraan) en tandoppervlak.
STEPHAN CURVE
Demineralisatie: bij bereiken kritische grens (5.2-5.5) -> netto meer mineralen (Ca2+, PO43- ) uit
tandoppervlak dan terug ingebouwd (HAP: onder-, FAP: oververzadiging).
Remineralisatie: na staken suikerconsumptie -> ↑ zuurtegraad > kritische grens
(buffermechanisme speeksel) -> inbouw losgeweekte mineralen.
DUS: na suikerconsumptie voldoende lange rustfase (2-2,5u) voor natuurlijk
herstelmechanisme. Niet bij snelle opvolging zuurstoten -> gevolg: visueel detecteerbare
cavitatie. Frequentie > hoeveelheid! Beter ervoor poetsen (tenzij iets zuur).
1.1.2. Niveaus binnen preven<e
Primair (gezond houden) – secundair (beperken schade) – tertiair (herstel) – primordiaal (onrechtstreeks/derden).
1.2. EPIDEMIOLOGIE VAN MONDAANDOENINGEN
1.2.1. Meten van cariës (enkel gevolgen, niet cariësproces)
D (=decayed) M (=missing tgv cariës, ≠ wht) F (=filled tgv cariës) – score (som) -> per tand (DMF-T) / per tandvlak (DMF-S).1
Iceberg phenomenon: voor elke aandoening is het # gekende gevallen slechts een fractie van totaal # gevallen.
D1 = glazuurlaesie, geen caviteit = reversibel.
D2 = glazuurlaesie, gelimiteerd tot het glazuur, caviteit.
D3 = dentinelaesie, caviteit.
D4 = dentinelaesie, caviteit met betrokkenheid pulpa.
1.2.2. Meten van gingivi<s
GI (Gingivitis Index):
• RamWord elementen (16, 21, 24, 36, 41 en 44) en 6 me\ngen per tand.
• Score:
o 0 = gezond tandvlees.
o 1 = lichte ontsteking -> discrete Δ in kleur en volume (oedeem), geen BoP).
o 2 = ma\ge ontsteking -> roodheid, oedeem + glans, BoP.
o 3 = erns\ge ontsteking -> uitgesproken roodheid + oedeem, ulcera\e, neiging spontaan sijpelen.
1.2.3. Meten van parodon<<s
DPSI (= Dutch Periodontal Screening Index):
• 6 sextanten.
• Score: 0, 1, 2, 3-, 3+ of 4.
1.2.4. Meten van erosieve tandschade Totaalscore:
BEWE (= Basic Erosive Wear Examination): 0-2 Geen slijtage.
• Per sextant -> totaalscore. 3-8 Geringe slijtage.
• Score: 9 - 13 Gemiddelde slijtage.
o 0 = geen verlies van oppervlaktestructuur. > 14 Hoge slijtage.
o 1 = beginnend verlies van oppervlaktestructuur.
o 2 = duidelijke beschadiging, verlies van tandglazuur over minder dan 50% van tandoppervlak.
o 3 = duidelijke beschadiging, verlies van tandglazuur over meer dan 50% van tandoppervlak.
1.3. DENTALE BIOFILM EN SPEEKSEL
1.3.1. Biofilm
Dentale pellicle = dun laagje speeksel EW, snel gevormd -> bescherming & basis waarop bacteriën hechten -> BIOFILM (dentale = tandplaque):
• Gestructureerde gemeenschap van MO, vastzifende op oppervlak en ingebed in extracellulaire polymeer matrix.
• Verwijdering: ENKEL mechanisch (scalen/tp) -> focus preven\e op verstoring structuur.
• Kolonisa\e (4jds4p & volgorde bepalend voor cariësrisico kids):
1. Geboorte: mondholte baby = kiemvrij.
2. Na geboorte: 1ste kolonisa\e via speeksel mama (= ver\cale transmissie). Pioniersbacteriën: S. salivarius, S. mi\s en S. oralis.
3. Nadien: S. mutans (tanddoorbraak), S. sanguinis, Veillonella en gram – anaëroben.
4. Brackets2/resto en prothese? Risicoperiode S. mutans (harde opp).
1
Graad I cariës niet in score. Melkgebit: dmf. DMF/dmf = 0 = vrij van visuele tekenen van tandbederf ≠ cariësvrij. Cariësvrij ≠ caviteitsvrij (D1 & D2 mogelijk).
2 DemineralisaEeletsels tgv brackets: Δ lokaal milieu, massale kolonisaEe S. mutans, ontoereikende MH en frequent suikers.
, • Ontstaan cariës (p1), gingivi\s + parodon\\s (shik naar gram – anaeroben, bacteroïdes & spirocheten) en erosie (waar weinig biofilm
dus knobbels/L/P want protec\ef).
1.3.2. Speeksel
• Speekselvloed (0.5 – 1 L/d):
o Zonder s\mula\e: 0.25 – 0.50 ml/min.
o Met s\mula\e: > 1 ml/min.
o Hyposialie: < 0.70 ml/min (oorzaak: med/bestraling3/ziekte en gevolg: droge mond = xerostomie, moeilijk slikken/spreken,
smaak Δ).
• ↑ cariësrisico (↓pH, cariogene biofilm): typisch cervicaal.
• ↑ risico gingivi\s, parodon\\s (↓AB) en erosie (↓ buffering).
1.4. VOEDING
1.4.1. Impact op MG
• Tandontwikkeling: belang vitaminen A, B, C, D.
• Orale infec\es:
o Candidiasis bij ondervoeding/immuunsupressie.
o Scheurbuik = tekort vitamine C -> gingivale zwelling/bloeding, losse tanden.
o Mucosaal bij deficiën\es.
• Cariës:
o Suiker: type (vnl sucrose) en hoeveelheid.
o ↑ contactjd (+ kleverigheid) = langere pH dip.
• Erosie:
o Bronnen: extrinsiek (vrucht/sportdrank), intrinsiek (reflux), omgeving (chloor), speeksel ↓ (CAVE: bed\jd).
o Contactjd.
o Synergie: erosie + abrasie + afri\e.
o Poetsen 30’-60’ na zuur.
• Mondcarcinomen: alcohol + tabak = ++
1.4.2. Voedingsproblemen met invloed op MG
• Onder/overvoeding.
• DM: parodontitis, wortelcariës, candidias, xerostomie & burning mouth.
• GERD -> erosie eerst palataal tanden BK.
1.5. BIOFILMCONTROLE
1.5.1. Mechanisch: keuze naargelang grootste compliance!
• Tandenborstel:
o Vervanging na 3m / splay (ook feedback techniek!) / orale laesie.
o Manueel:
§ Volwassenen: modified Bass (45° naar gingivarand -> ↓ cervicale abrasie & hypersensi\viteit).
§ Kids: horizontaal/Fones -> Rolling/Bass (tot 7-8j (na)poetsen door ouders). TB: klein + zacht kopje.
§ Extra: solo (IP/ortho), orthoborstel (V), triple-headed (↓ motoriek), protheseborstel.
o Elektrisch: roterend-oscillerend of sonisch (hold & guide, 45°)
§ Indica\es: ↓ motoriek, ortho, paro, ↓ compliance (\mer & druksensor).
§ 1 min elektrisch = 6 min manueel (RO)
• Interdentaal (1x/d): belang techniek & mo7va7e
o Floss: smal contact (superfloss bij brug/ortho) -> C-shape.
o IDB/rager: embrasure II-III/recessie (effec\ever dan floss).
o Sok-pick: gevoelige papil/IP/starters.
o Air/waterfloss = adjunct: ↓ mo\va\e.
• Tongschraper (1x/d, ochtend, ↓ druk): bij dik tongbeslag/halitose, xerostomie, rokers.
TANDPASTA niet naspoelen!
= vrijgave F , ↑ therapietrouw (smaak), ↓ contamina\e TB haartjes.
Hulpstoffen:
• Schuurmiddel (silica, Ca-verbindingen): voorkeur ma\ge RDA. CAVE: F.
• Detergent/schuimer: SLS (aken/irrita\e? NLS). CAVE: CHX.
• Bevoch\gers (glycerol/sorbitol) en binders (CMC, xanthan): textuur/stabiliteit.
• Buffers (fosfaatverbindingen), bewaarmiddelen, smaak/kleurstoffen.
3 Stralencariës.
,Ac<eve ingrediënten adhv indeling TP:
An<-cariës Werking F:
• - demineralisa\e en + remineralisa\e -> regressie beginnende laesies. Hoe? CaF2-ach\g
reservoir op glazuur -> F-afgike na poetsen (↑ bij dunne biofilm).
• Concentra\e & effect = lineaire rela\e. CAVE: nvt voor massa (meer TP ≠ meer effect).
Type F:
• Even effec\ef bij = ppm. Δ in effect door formulering (abrasief, surfactant, pH, stabilisa\e).
• NaF, NaMFP, AmF of SnF2.
Indicaties:
• Kleuter/laag risico: 1000-1500 ppm (erwt).
• Tiener met beugel/veel plaque: 1450-1500 ppm, overweeg SnF2-formule (AB).
• Volwassene met erosie/gevoeligheid: 1450-1500 ppm, SnF2 (tubuli-occlusie) of HAP/CPP-ACP4
adjunct (↑ remineralisa\e).
• ≥ 16j met ac\eve cariës / wortelcariësrisico 5: 5000 ppm (\jdelijk, opvolgen) en combina\e
met arginine (↑ remineralisa\e) / xylitol (↓ S. mutans dus ↓ melkzuur).
An<-biofilm en gingivi<s Werking:
• ↓ plaque door ingrijpen op vorming/samenstelling biofilm (bactericide/bacteriostatisch).
• ↓ bloeding/gingivitis door disruptie plaque (ev anti-inflammatoir).
Ingrediënten:
• SnF2: AB.
• Zinkzouten: ↓ plaque en VSC.
• AB agentia: CHX (↓ bewijs), triclosan (effectief maar ↓ beschikbaar).
• AmF (+ Sn-zouten = Meridol): AB.
An<-tandsteen Werking: (her)vorming van TS remmen/voorkomen.
Ingrediënten:
• Zinkchloride + zinkcitraat.
• Pyrofosfaat (+ copolymeer)
Gevoelige tanden (!) Werking & ingrediënten:
Cf hydrodynamische theorie. • Kaliumzouten: dempt zenuwprikkel.
CAVE ook placebo. 2x/d voor enkele weken.
• SnF2, arginine + CaCO3 (Pro-Argin), CSPS (Sensodyne -> glasdeeltjes -> vrijgave Ca/PO4 ->
apa\et-ach\ge laag), HAP, oxalaten: tubuli-occlusie.
Pro-Argin (Elmex sensi7ve professional): spot-applica7e en dagelijks gebruik.
Stappenplan:
1. Anamnese: zuur, erosie, poetsgewoonten, SLS-toleran\e.
2. Eerstelijn: zachte borstel, niet schrobben, keuze kalium/occlusiepasta.
3. Spot-applica\e voor acute zones (bv) + dagelijks gebruik (niet spoelen).
4. Herbeoordelen na 4-6w: indien nodig andere op\es (vernis/occlusie/laser).
Whitening = extrinsiek (bleken Werking & ingrediënten:
voor intrinsieke witheid -> H2O2). • Abrasieven (silica’s): verwijderen aanslag.
CAVE: gevoeligheid, irrita3e en • Polyfosfaten/pyrofosfaat/zink: stain-binding.
slijtage. • Op\sche agen\a: \jdelijk op\sche witheid.
An<-erosie Gedrag: ↓ zuren, naspoelen met water, zachte borstel, ↓ druk, min 30-60’ wachten met poetsen.
TP: ↓ RDA (geen whitening TP), Sn/AmF-formule, 1450 ppm F, neutrale pH, bij slijtage geen SLS.
Homeopathie Vermijden van sterke essen\ële oliën, SLS (WEL F!).
Kinderen al7jd 2x/d • 1e – 2j: 1000 ppm, 1 rijstkorrel.
• 2 – 6j: 1000+ ppm (als kind kan spuwen), 1 erwt.
• > 6j: 1450 ppm, 1-2 cm.
Xerostomie (kwetsbare pt) Ingrediënten:
• F > 1000-1450 ppm, ↑ bij hoog risico.
↓ cariësrisico en ↑ comfort. • Betaine (milde schuimer, geen SLS).
• Humectant (glycerol/sorbitol/xylitol) -> comfort.
Biotène/Bioxtra. • RDA < 250 (geen whitening TP), neutrale pH.
Advies: TP + gel (avond), speekselvervanger/suikervrije kauwgom.
4
RelevanEe MIH!
5
Wortelcariësrisico en ouderen: > 1500 ppm, bij hoog risico dan 5000 ppm. Sidenote: normale richtwaarde bij volwassenen: >= 1500 ppm.
, Remineraliserend Ingrediënten:
• CPP-ACP (Tooth Mousse) of CPP-ACFP (MI paste plus).
CAVE: inac\va\e F door Ca-fosfaat-> dus dual-compartment.
• β-TCP: vrijgave fosfaat.
Eerst poetsen (2x/d met gewone TP), dan gel (dikke laag, 3’). CAVE: koemelkallergie.
• CSPS (bioac\ef glas).
• (n)HAP.
• Zelfassemblerende pep\des (SAP P11-4): biomime\sche remineralisa\e esthe\sch storende
white spot laesies. Stappen: NaOCl -> etsen 35% H3PO4 -> Curodont Repair (3-5’) -> F-vernis.
Aeen (RAU). Gevoelig + NLS/SLS6 -> ↑ frequentie/ernst.
TP: SLS-vrij (betaïne), geen whitening TP.
MAAR: TP = zelden primaire oorzaak (wel: trauma, stress, zuren, droge mond).
Professionele biofilmcontrole: biofilm dun houden -> versterkt effect F-thuiszorg. Bij: ↑ cariës/parorisico, ↓ zelfzorg, ortho/resto, xerostomie.
Hoe vaak? Eerst kort (2-8w), dan verlengen o.b.v. gedrag & laesie activiteit.
1.5.2. Chemisch = aanvullend
• = inhibi\e/rem biofilmvorming, bij tekortschieten van mechanische (\jdelijk).
• Indica\es: jongeren, beperking, post-chirurgie, kwetsbare ouderen, ortho of ↓ zelfzorg.
• CAVE: verkleuring, Δ smaak, irrita\e mucosa (tgv alcohol7) en als langer ↑ TS.
• Klinische uitvoering:
1. Professionele reiniging + MHI (beter effect bij ↓ biofilm/TS/gingivitis).
2. Kies middel + vorm op maat
o Dagelijks: EO (Listerine) of CPC
o Acute fase / na ingreep: CHX 8 0.12-0.2% kort (1-2w) -> nadien afbouwen en overstap CPC/EO.
Contra-indica\e of nood breed spectrum? Povidon-jodium.
1.6. FLUORIDE Lokaal voordeel VS systemisch risico
1.6.1. Bronnen
• Milieu.
• Drinkwater: idealiter 0.7 mg/L (grenswaarde: 1.5 mg/L) -> endemisch.
• Dieet (vis) & dranken (thee, water, frisdrank, wijn, ev flesvoeding).
• Preven\eve producten: TP, spoelingen, gels/varnish -> topisch maar deel ingeslikt (zeker kids) telt mee in totale inname.
1.6.2. Tandfluorosis
• Tandkiemvorming (0-6j, vooral 1.5-3j). Risicozone: > 0.1 mg/kg/dag \jdens G vorming (prenataal tot 20j).
• Lineair verband tussen dagelijkse F-inname en fluorosescore.
• Hypomineralisa\e glazuur (geen hypoplasie) -> fragiel!
• Kliniek: (zie ook TF-index)
o Bij erup\e: dunne wife opake lijnen tot volledig krijtwit oppervlak.
o Post-erup\e: mild (slijtage buitenste poreuze laag) tot erns\g (pitng door kauwen/afri\e/abrasie).
1.6.3. Chronische en acute toxiciteit
• Chronisch -> skele~luorosis: na jarenlange cumula\eve blootstelling. CAVE: ↑ risico bij ondervoeding en Ca tekort.
• Acuut:
o Vooral kids -> probleemzone vanaf 5 mg/kg lichaamsgewicht.
o Symptomen: maagklachten en systemisch (hypocalcemie -> tetanie, HR…). A€ankelijk van vabsorp2e (CAVE: nuchter),
hydrata\e, botabsorp\e en nierexcre\e (CAVE: nierfunc\estoornis).
o R/ per dosis F:
§ < 25 mg: 24u ruim drinken calciumrijk (Ca kan F binden) zoals melk, observa\e.
§ 25-50 mg: ASAP melk + veel drinken, volg toxicologie-advies (bv braken).
§ > 50 mg: idem + urgente ZH opname!
1.6.4. Cariësremmend vermogen
• Verbetering glazuurweerstand: vorming fluorapa\et (sterker dan HAP) -> opbouw in oppervlaktelaag.9
• AB effect verstoring metabolisme -> ↓ biofilm.
• Interac\e met biofilm: ↓ kri\sche pH.
6
SLS-intoleranEe als pt aVen en branderig gevoel heeV na eten. Dan: SLS-vrij + 1450 ppm F voor 4w -> herevaluaEe.
7
Waarom soms alcohol? Oplosbaar maken van bepaalde ingrediënten (AB en smaakmaskerende), ↑ houdbaar en ↑ aangenaam. MAAR: alcoholvrij = effecEef
(want nadelen alcohol: ↓ kleurstabiliteit resto, adem, religie, mucosa).
8
Toediening: spoeling (0.05% = Perio-Aid - 0.12% = Perio-Aid - 0.2% = Corsodyl), spray (als moeilijk spoelen, 0.2-0.12%), gel (1% corsodyl, ↓diffusie), lak/vernis
(3x met telkens 1 week tussen). Lage concentraEe als langdurig gebruik.
9
Verklaart glanzende, harde oppervlaktes bij arrest.
, ↓ demineralisatie. Kri\sche pH: 5.5 -> 4.5. Nefo ↓ mineraalverlies. ↑ remineralisatie. F trekt Ca aan -> binding aan fosfaationen.
GEVOLG: ↓ progressiesnelheid van laesies.
1.6.5. Toepassing:
• Tandpasta: F-zouten -> na poetsen: piek F in speeksel -> reservoir -> trage vrijzetng -> ↓ concentra\e.
• Extra topische middelen: beperkte bijkomende winst 10
o Mondspoelmiddel.
o Varnish: NaF deeltjes -> traag oplossen in speeksel -> niet eten/poetsen direct erna.
o Gel/lak: CaF2 afzetng in laesies -> F-afgike bij ↓ pH. Om de 2-3 m.
o SDF: an\microbieel + mineralisa\e.
=> ADVIES: 3 F momenten waarvan minstens 1 poetsbeurt (liefst ‘s avonds). Combi: F in TP + drinkwater (systemisch)
1.7. VOEDINGSMAATREGELEN
• Voedingsdagboek: ↑ cariësactiviteit (zeker bij jonge kids) -> tellen suikeraanvallen per dag -> aandacht nacht en sipping. CAVE: bias.
• Sucrosevervangers:
o Suikeralcoholen (sorbitol/xylitol) = laag tot niet cariogeen -> kauwgom:
§ 4-10 g/d in 3-5 consump\es, na maal\jd.
§ Effect ook door kauwen en speeksels\mula\e.
§ Wie? Hoog risico pt.
§ CAVE: TMJ overbelas\ng.
• Protec\eve factoren:
o Zuivel:
§ Koemelk: lactose (minst acidogene suiker) + beschermende factoren (calcium, fosfaat…).
§ Borstvoeding: ↑ lactose en ↓ beschermende factoren dan koemelk -> meer cariogeen.
CAVE: > 1j (+ nacht + suiker) -> ECC (early childhood cariës = tot 6j en > 4 gaatjes). Severe: > 6 gaatjes.
§ Kaas (s\mula\e speeksel), caseïne en CPP-ACP -> ↑ calcium + fosfaat.
o Vezelrijke, kauwintensieve voeding (groenten + fruit): ↑ speekselstroom.
=> DOEL: evenwichtige voeding op vaste momenten (inclusief ontbijt).
1.8. OVERIGE MAATREGELEN
• Sealing
o Laagje composiet of GI in pits + fissuren -> \jdelijke controle occlusale cariës \jdens erup\e. 11
o Therapeu\sch (ac\ef -> stop) of preven\ef (intact -> voorkomen bij hoog-risico).
o Techniek (droog!) > materiaal. Niet droog: GI. Verlies sealant: niet al7jd vervangen.
• Kunstharsinfiltra<e
o Cariësinfiltra\e: approximaal + geen cavita\e + ac\ef. ALS: niet-opera\eve R/ niet werkt.
o Wegwerken verkleuringen tgv mineraalverlies.
• Vermijden tabak:
o Link met mondkanker, paro, slechtere wondheling, verkleuringen, halitose en cariës.
o Interven\e (5A’s): ask, advice, assess, assist & arrange.
• Mondbeschermer: voorkomen trauma! Custom-made > boil-and-bite.
1.9. INDIVIDUEEL AANGEPASTE STRATEGIE
1.
Beoordeling cariësrisico (↑ als 2 of meer nieuwe ac\eve laesies / j)
o Visueel-tac\el onderzoek -> huidige ac\viteit? Laatste 2-3j?
o Medische (droge mond!) & dentale anamnese.
2. Dental traffic light (ac\viteit > RF) -> individueel cariëscontroleplan
o Groen: cariës inac\ef, geen recente vullingen en RF onder controle
è Onderhoud & opvolging.
o Geel: cariës ac\ef en RF = beïnvloedbaar (F, dieet….).
è Modifica\e factoren & professionele steun (extra F).
o Rood: cariës ac\ef, ≥ 1 RF niet/moeilijk Δ (bv medicatie.
è Mogelijkheid remmen proces, intensieve aanpak (incl prof reiniging en extra F), stimulatie speekse (xylitol).
Non-operatieve R/ (compliance!): plaquecontrole (MIH), F en Δ dieet. Recall (kader): herevaluatie (interval BW meerdere jaren als inactief).
10
Combi zinvol bij slechte MH / hyposalivaEe en ortho (TP met F + regelmaEge spoeling of prof). ApplicaEe lak: in groeven, ID, fissuren, tandhalzen (at risk).
11
Occlusaal nog geen antagonisEsch contact -> veel biofilm (geen masEcaEereiniging) DUS: als reliëf vlakker -> makkelijker te reinigen. Bacteriën ook geen VS.
, 2. CARIOLOGIE vroeger: extension for prevention VS nu: minimaal invasief (RF -> preventie -> resto? min invasief)
TOOTH DEATH SPIRAL: cariës gr I -> verdere progressie -> vulling -> secundaire cariës (tgv slechte MH/vulling) -> endo -> verzwakt -> kroon ->
cariës -> extractie -> IP (deze evolutie als pt niet goed poets).
2.1. TANDSTRUCTUUR & ONTWIKKELING
• Bestaat uit: HAP (70%), organisch materiaal (collageen type I, 20%) en water (10%).
• Tandontwikkeling:
< Schede van Hertwig
Retziuslijnen = begrenzen afzettingslagen en
vormen oppervlakkig perikymata -> glazuur poreus:
infiltratie zuren / kleurstoffen / bleekmiddel. 12
GLAZUURORGAAN
Tomes’ uitsteeksel: Δ asrichting tussen AB en
DENTALE FOLLIKEL
glazuurprisma (bevat HAP). Secretie glazuur in
DENTALE
PAPIL
laagjes: ↑ mineralisatie in nacht -> slaap baby!
Cuticula = bescherming glazuur -> fusie met mondepitheel tijdens doorbraak -> sealing.
Dentine: ↑ permeabel > glazuur door tubuli (zeker naast pulpa).
o Peritubulair (↑ gemineraliseerd) en intertubulair.
o Primair: cariës als grote Δ (<-> glazuur want harder).
o Secundair: smalle band t.h.v. pulpa (na eruptie) -> ↓ pulpa met tijd.
o Tertiair: reactie op trauma pulpa.
§ Reactionair (mild).
§ Reparatief (ernstig): OB dood = sclerose.
Dentinegevoeligheid:
Hydrodynamische theorie: prikkels (koud/zoet/poetsen) -> vloeistofverplaatsing in tubuli -> activatie zenuwuiteinden pulpa -> pijn.
• Doorbraaktijden:
2.2. KLINISCHE ASPECTEN VAN CARIËSLAESIES les 3 slide 10-31 voor klinische beelden
• Metabole activiteit in biofilm: cumulatief mineraalverlies -> glazuurporositeit -> opake white spot laesies (mat/kalkachtig 13, CAVE:
geen sonde -> microcaviteit -> geen remineralisatie) -> binnendringen van voedingskleurstoffen -> bruine/donkere verkleuring.
• Lokalisaties: pits + fissuren, approximaal, cervicaal, vullingen met RA en ortho app.
• Terminologie:
o Residueel cariës = cariës dat we laten zitten.
o Secundaire cariës = nieuwe laesie vanuit resto randen (comp > AG = AB, ↓plaque, ↓vochtgevoelig).
§ Door: ↓pH rond resto (geen buffer) en microlekkage / plaqueretentie (ruw), typisch langs tv rand.
§ Moeilijke diagnose (DD: verkleuring AG of comp randen, residuele caries) + herstel.
o Actief (zuurproducerend) vs inactief (= arrested, geen cariësziekte meer).14
o Rampant cariës (= snelle evolutie, multipele tanden): bottle/nursing cariës, ECC, baker’s cariës, stralencariës & drug-
induced cariës (↓ speeksel).
12
Andere wegen: lamellae (scheuren), tuVs (glazuurdefecten), spindles (verlenging denEne tubuli) en ruimte tussen prisma’s.
13
Gezond G = licht doorlatend -> demineralisaEe? -> poreus -> gevuld met H2O -> drogen? lucht ipv H2O -> ↑ verstrooiing licht -> wit, opaak (white spot laesie).
14
AcEef: wit/geel, dof/mat enruw + ontstoken tv + veel plaque VS inacEef: wit/bruin/zwart, hard en glad + gezond tv.
, 2.2.1. Progressie
Proximale cariës Occlusale cariës
Zolang geen cavitatie: remineralisatie mogelijk. Morfologie fissuren: Y, IK en I meer vatbaar!
Cavitatie = niet reinigbaar, progressie -> herstellen.
2.2.2. Wortelcariës
• Cement ipv glazuur -> minder hard:
o Verwijderd bij abrasie: ↑ vatbaar voor cariës. Kritische pH van demineralisatie voor dentine is hoger (6.2) dan G!
o Bij plaque accumulatie: cariës snellere progressie
• Verspreiding breed en dan smaller naar binnen (<-> kroon) -> circumferentie van tandhals.
CAVE: als oververzadiging van calciumfosfaat en hydroxyl bij neutrale pH -> mineralisatie plaque -> TS (! OF want sublinguale SK -> wel ↓ risico
op cariës door grote speekselstroom en mechanische reiniging tong).
2.3. DIAGNOSE Risico vals + -> death spiral, vals - -> cariës progressie + pijn.
• Niet identiek voor alle pt:
o F in water: ↓ progressie cariës -> wait-and-see attitude
o Lage inkomstlanden: ↓ toegang kennis/preventie/TA -> sneller diagnose, R/ want komt niet snel! Preventie: ↓ zin.
o Hoge inkomstlanden: vroege diagnose.
o Redenen voor afspraak: controle vs pijn.
o Tiener: cariogene periode (lui, ↓ zelfzorg).
• Benadering:
o O->M->V->D->L/P.
o Licht, spiegel (rhodium > glas), propere (profylaxpasta, niet direct) + droge tanden (white spots!).
o CAVE: gebruik sonde -> beter: parosonde (zeker bij actieve laesie!).
o Voorkeursplaatsen: kleuters = D m1, M m2, kids = O M1+M2, tieners = D PM2, M M2, ouderen = wortel.
o Bij twijfel: wachten, preventie, controle en herevaluatie.
o Registratie niet-caviteerde laesies voor evolutie.
2.3.1. Technieken
• Visueel-tactiele inspectie:
o DMF-T: focus op cavitatie, niet activiteit.
o ICDAS (enkel visueel).
• BW-RX: diepte + progressie (vwd: min. 2 opeenvolgende RX)
o Nadelen:
§ Geen info over activiteit + onderschatting diepte.
§ Niet voor detectie vroege laesies.
§ Risico vals positief: bv. comp zonder contrast, cervicale burn-outs (veel dieper onder contactpunt), anatomische
variaties, ontwikkelingsdefecten, erosie/abrasie…
o Niet routinematig: evalueer + en -
§ Indicaties: > nieuwe actieve laesies, twijfel, vermoeden secundaire cariës en follow-up preventie R/.
• Additioneel:
o Separatie, DIFOTI (transilluminatie), laser fluorescence (DIAGNOdent15, Soprolife).
15
DIAGNOdent: occlusaal = beste. Wel eerst reinigen. Second opinion.
