Samenvatting Psychodiagnostiek in de levenslooppsychologie PMH001-262711M
Hoofdstuk 1 – Inleiding: psychodiagnostiek binnen de levenslooppsychologie
Inleiding
De levenslooppsycholoog begeleidt mensen in alle levensfasen bij uiteenlopende levensvragen.
Dit kan bijvoorbeeld gaan over studiekeuze, beroepsinteresse, terugkerende problemen of
gedragspatronen en het zoeken naar manieren om gelukkiger door het leven te gaan. Binnen de
levenslooppsychologie staat de menselijke ontwikkeling centraal. Diagnostiek is gericht op het
verkrijgen van inzicht in de ontwikkeling van de cliënt en in de factoren die deze ontwikkeling
beïnvloeden.
In dit hoofdstuk staan vier onderwerpen centraal: de uitgangspunten van de
levenslooppsychologie, de determinanten van menselijke ontwikkeling, overeenkomsten en
verschillen met klinische diagnostiek en de verschillende diagnostische domeinen.
1. Psychodiagnostiek binnen de levenslooppsychologie
Ontwikkeling verwijst naar kwantitatieve en/of kwalitatieve veranderingen die zich gedurende de
levensloop voordoen. De levenslooppsycholoog kijkt op een systematische manier naar deze
ontwikkeling aan de hand van een aantal uitgangspunten.
Ontwikkeling is levenslang
Ontwikkeling vindt plaats gedurende het hele leven, van conceptie tot overlijden. Binnen het
leven zijn herkenbare ontwikkelingsperioden te onderscheiden. Geen enkele
ontwikkelingsperiode is volledig bepalend voor de verdere ontwikkeling.
Ontwikkeling is multidirectioneel en multidimensioneel
Menselijke ontwikkeling vindt plaats op verschillende terreinen: lichamelijk/biologisch,
cognitief, sociaal en emotioneel. Deze verschillende terreinen hangen met elkaar samen.
Veranderingen op het ene terrein kunnen daarom gevolgen hebben voor andere terreinen.
Ontwikkeling betekent niet alleen vooruitgang of groei. Er kan ook verlies optreden. Een persoon
kan zich bovendien op verschillende terreinen in verschillende richtingen ontwikkelen. Mensen
maken zelf keuzes over de gebieden waarin zij zich verder willen ontwikkelen. Daardoor is de
latere ontwikkeling slechts beperkt voorspelbaar vanuit eerdere levensfasen. Vooral op latere
leeftijd wordt de ontwikkeling minder lineair en voorspelbaar. Ieder mens volgt een eigen
levenspad.
Ontwikkeling is plastisch
Menselijke ontwikkeling vindt plaats in interactie met de omgeving. Omdat de omgeving
voortdurend verandert, moet een persoon zich kunnen aanpassen aan nieuwe situaties. Mensen
kunnen nieuwe vaardigheden leren en bestaande vaardigheden verfijnen.
Deze veranderbaarheid wordt plasticiteit genoemd. Mensen kunnen gedurende het hele leven
veranderen door leren en ervaring. De mate van plasticiteit neemt wel af gedurende de
levensloop. Er zijn ook interindividuele verschillen: niet iedereen beschikt over dezelfde
leercapaciteiten en dezelfde mate van plasticiteit.
Ook na de kinder- en jeugdjaren blijft ontwikkeling plaatsvinden. Sociale, culturele en
historische factoren kunnen invloed hebben op het gedrag en de ontwikkeling van mensen.
Hierdoor kan ontwikkeling onregelmatig en onvoorspelbaar verlopen.
De levenslooppsycholoog kijkt daarom zowel naar algemene ontwikkelingspsychologische
wetmatigheden als naar de unieke levensgeschiedenis van een individu. Binnen de
,levensloopbenadering worden drie soorten determinanten onderscheiden: normatieve
leeftijdsgebonden invloeden, normatieve historische invloeden en niet-normatieve invloeden.
Normatieve leeftijdsgebonden invloeden
Normatieve leeftijdsgebonden invloeden zijn biologische en sociale omgevingsinvloeden die bij
veel mensen van dezelfde leeftijd en binnen dezelfde cultuur of subcultuur ongeveer
tegelijkertijd voorkomen. Normatief betekent hierbij: vaak voorkomend.
Voorbeelden zijn leren lopen, leren spreken, de eerste menstruatie of zaadlozing, de menopauze
en in westerse landen rond het achttiende levensjaar het halen van een rijbewijs.
Normatieve historische invloeden
Normatieve historische invloeden zijn biologische en sociale omgevingsinvloeden die
verbonden zijn aan een bepaalde historische of maatschappelijke periode. Veel mensen van
dezelfde generatie krijgen ermee te maken.
Voorbeelden zijn oorlogen, economische recessies, epidemieën en veranderingen in leefstijl
zoals het ontstaan van internet, mobiele telefoons en sociale media.
Niet-normatieve invloeden
Niet-normatieve invloeden zijn sterk persoonsgebonden gebeurtenissen. Ze horen niet bij een
bepaalde leeftijdsgroep en ook niet bij een specifieke historische periode. Ze zijn vaak
onverwacht en kunnen de levensloop sterk veranderen.
Voorbeelden zijn het onverwacht verliezen van een naaste door een ongeval of het ontdekken
van een buitengewone aanleg voor een bepaalde vaardigheid. Vooral deze invloeden zorgen
ervoor dat ieder levenspad uniek is.
Invloed van determinanten gedurende de levensloop
De drie soorten determinanten zijn niet in elke levensfase even belangrijk. Leeftijdsgebonden
biologische invloeden hebben vooral veel invloed tijdens de kinderjaren en de ouderdom.
Leeftijdsgebonden sociale invloeden spelen vooral tijdens de adolescentie een grote rol.
Normatief historische invloeden zijn vooral zichtbaar tijdens de adolescentie en
jongvolwassenheid. Niet-normatieve invloeden nemen toe met de leeftijd en stagneren tijdens
de ouderdom.
De levenslooppsycholoog probeert inzicht te krijgen in de factoren die de ontwikkeling van een
individu beïnvloeden. Daarbij wordt rekening gehouden met de drie soorten determinanten. De
nadruk ligt vooral op factoren die door psychologische begeleiding beïnvloed kunnen worden en
die voor de cliënt een aanknopingspunt vormen om verandering te bereiken.
2. Overeenkomsten en verschillen met klinische diagnostiek
Klinische diagnostiek is gericht op het identificeren van klinische problematiek en het kiezen van
een passende interventie. Hierbij wordt gebruikgemaakt van een hypothesetoetsend model.
Hypothesen over gedrag, cognities en emoties of motivaties worden systematisch onderzocht.
Binnen de klinische diagnostiek wordt onderzocht of er sprake is van een klinische stoornis.
Hierbij wordt gekeken of iemand voldoet aan gestandaardiseerde diagnostische criteria,
bijvoorbeeld uit de DSM of ICD.
Op basis van het diagnostisch onderzoek wordt een indicatie gesteld voor passende
hulpverlening. De behandeling is gericht op het verminderen van psychische symptomen zodat
de cliënt weer voldoende kan functioneren in het dagelijks leven.
,Klinische diagnostiek richt zich vooral op de positie van de cliënt op de as van psychopathologie.
Wanneer iemand zich aan de klinische kant van deze as bevindt, is het doel een verschuiving
richting subklinisch of optimaal functioneren.
De levenslooppsycholoog kijkt vooral naar de positie van iemand op de as van welbevinden. Net
als de klinisch psycholoog gebruikt de levenslooppsycholoog een hypothesetoetsend model.
De levenslooppsycholoog richt zich vooral op de normale, functionele ontwikkeling en kijkt naar
de ontwikkeling op lichamelijk/biologisch, cognitief, sociaal en emotioneel terrein. Het
algemene welbevinden van de cliënt staat centraal.
Mensen met een hoog emotioneel, psychologisch en sociaal welbevinden worden florerend
genoemd. Zij beschikken volgens de reader over een goede psychische en fysieke gezondheid en
zijn in staat zich aan te passen en regie te voeren bij de uitdagingen van het leven.
Levensloopdiagnostiek is ook gericht op factoren die de ontwikkeling beïnvloeden. Vooral
veranderbare factoren zijn belangrijk, omdat deze gebruikt kunnen worden als aanknopingspunt
voor begeleiding of coaching. De levenslooppsycholoog probeert de cliënt te begeleiden richting
optimaal psychisch functioneren, zelfactualisatie en zelfontplooiing.
Verschil klinische diagnostiek en levensloopdiagnostiek
Klinische diagnostiek Levensloopdiagnostiek
Richt zich op psychopathologie Richt zich op welbevinden
Onderzoekt klinische problematiek Onderzoekt normale, functionele ontwikkeling
Kijkt naar aanwezigheid van een
Kijkt naar ontwikkeling en functioneren
stoornis
Werkt onder andere met DSM en Kijkt naar lichamelijke, cognitieve, sociale en emotionele
ICD ontwikkeling
Doel is vermindering van klachten Doel is optimaal functioneren
Vaak gericht op behandeling Vaak gericht op begeleiding of coaching
3. Veelgebruikte diagnostische instrumenten
Er bestaat geen algemeen geaccepteerde indeling van psychodiagnostische instrumenten. Het
Nederlands Instituut van Psychologen onderscheidt drie basismethoden:
Prestatietaken
Zelfrapportage
Beoordeling, observatie en interpretatie
Prestatietaken
Intelligentietests
Intelligentietests brengen cognitieve capaciteiten in kaart die belangrijk kunnen zijn bij
schoolkeuze, beroepskeuze en loopbaan. Hierbij kan gekeken worden naar redeneren,
informatie verwerken, informatie opslaan en reproduceren, plannen, problemen oplossen en
leren uit ervaring.
Voorbeelden van intelligentietests zijn de WAIS, WISC, Drenth-serie, DAT en Raven.
Neuropsychologische tests
Neuropsychologisch onderzoek brengt cognitieve functies in kaart zoals aandacht, geheugen,
planning en cognitieve flexibiliteit.
, Dit kan bijvoorbeeld relevant zijn bij de vraag of iemand nog zelfstandig kan blijven wonen.
Wanneer er vermoedens zijn van beperkingen in het cognitief functioneren, verwijst een
levenslooppsycholoog meestal door naar een neuropsycholoog.
Zelfrapportage
Persoonlijkheidsvragenlijsten
Persoonlijkheid bestaat uit eigenschappen waarin mensen onderling verschillen maar die
binnen één persoon relatief stabiel zijn. Persoonlijkheidsonderzoek kan helpen bij belangrijke
levenskeuzes of bij het begrijpen van terugkerende problemen.
Wanneer ernstige persoonlijkheidsproblematiek wordt vermoed, is doorverwijzing naar een
klinisch psycholoog aangewezen.
Probleemgerichte vragenlijsten
Cliënten van een levenslooppsycholoog kunnen subklinische symptomen hebben. Deze
verschillen volgens de reader niet kwalitatief maar kwantitatief van klinische symptomen.
Probleemgerichte vragenlijsten kunnen gebruikt worden om klachten verder te onderzoeken of
om te screenen op andere klachten die nog niet aan bod zijn gekomen.
Gezin en systeem
Een individu kan niet los worden gezien van zijn sociale omgeving. Mensen maken deel uit van
systemen zoals een gezin of een organisatie.
Vragenlijsten binnen het domein gezin en systeem kunnen gebruikt worden om het functioneren
van een gezin en gezinsproblemen in kaart te brengen.
Gecontextualiseerde diagnostiek en ESM
Bij gecontextualiseerde diagnostiek wordt de omgeving meegenomen in het diagnostisch
onderzoek.
Een voorbeeld is de Experience Sampling Method, ESM. Hiermee kan worden onderzocht waar
iemand is, met wie iemand is, welke activiteit iemand uitvoert en hoe deze omstandigheden
samenhangen met het welzijn van die persoon.
Interessetests
Interessetests brengen persoonlijke interesses en affiniteiten in kaart. Dit is vooral van belang bij
studie- en loopbaankeuzes.
Voorbeelden van interessetests zijn de HZO en ABIV.
Waarden en attituden
Waarden en normen beïnvloeden hoe mensen beslissingen nemen over hun eigen gedrag en hoe
zij het gedrag van anderen beoordelen.
Vragenlijsten over waarden en attituden kunnen gebruikt worden om een cliënt te begeleiden bij
het stellen van persoonlijke doelen.
Beoordeling
Projectieve tests
Projectief onderzoek probeert informatie over een cliënt te verkrijgen die niet goed via
zelfrapportage of gedragsobservatie naar voren komt.
De taak is meestal relatief ongestructureerd en het doel van de taak is voor de cliënt niet volledig
duidelijk. Daardoor kan de cliënt de uitkomst minder bewust beïnvloeden. De onderzoeker kijkt
naar de inhoud van de antwoorden en naar de manier waarop iemand antwoordt.
Een levenslooppsycholoog kan ook andere methoden gebruiken, zoals gedragsobservaties,
simulaties en rollenspellen. Deze worden in deze cursus niet verder behandeld.
Hoofdstuk 1 – Inleiding: psychodiagnostiek binnen de levenslooppsychologie
Inleiding
De levenslooppsycholoog begeleidt mensen in alle levensfasen bij uiteenlopende levensvragen.
Dit kan bijvoorbeeld gaan over studiekeuze, beroepsinteresse, terugkerende problemen of
gedragspatronen en het zoeken naar manieren om gelukkiger door het leven te gaan. Binnen de
levenslooppsychologie staat de menselijke ontwikkeling centraal. Diagnostiek is gericht op het
verkrijgen van inzicht in de ontwikkeling van de cliënt en in de factoren die deze ontwikkeling
beïnvloeden.
In dit hoofdstuk staan vier onderwerpen centraal: de uitgangspunten van de
levenslooppsychologie, de determinanten van menselijke ontwikkeling, overeenkomsten en
verschillen met klinische diagnostiek en de verschillende diagnostische domeinen.
1. Psychodiagnostiek binnen de levenslooppsychologie
Ontwikkeling verwijst naar kwantitatieve en/of kwalitatieve veranderingen die zich gedurende de
levensloop voordoen. De levenslooppsycholoog kijkt op een systematische manier naar deze
ontwikkeling aan de hand van een aantal uitgangspunten.
Ontwikkeling is levenslang
Ontwikkeling vindt plaats gedurende het hele leven, van conceptie tot overlijden. Binnen het
leven zijn herkenbare ontwikkelingsperioden te onderscheiden. Geen enkele
ontwikkelingsperiode is volledig bepalend voor de verdere ontwikkeling.
Ontwikkeling is multidirectioneel en multidimensioneel
Menselijke ontwikkeling vindt plaats op verschillende terreinen: lichamelijk/biologisch,
cognitief, sociaal en emotioneel. Deze verschillende terreinen hangen met elkaar samen.
Veranderingen op het ene terrein kunnen daarom gevolgen hebben voor andere terreinen.
Ontwikkeling betekent niet alleen vooruitgang of groei. Er kan ook verlies optreden. Een persoon
kan zich bovendien op verschillende terreinen in verschillende richtingen ontwikkelen. Mensen
maken zelf keuzes over de gebieden waarin zij zich verder willen ontwikkelen. Daardoor is de
latere ontwikkeling slechts beperkt voorspelbaar vanuit eerdere levensfasen. Vooral op latere
leeftijd wordt de ontwikkeling minder lineair en voorspelbaar. Ieder mens volgt een eigen
levenspad.
Ontwikkeling is plastisch
Menselijke ontwikkeling vindt plaats in interactie met de omgeving. Omdat de omgeving
voortdurend verandert, moet een persoon zich kunnen aanpassen aan nieuwe situaties. Mensen
kunnen nieuwe vaardigheden leren en bestaande vaardigheden verfijnen.
Deze veranderbaarheid wordt plasticiteit genoemd. Mensen kunnen gedurende het hele leven
veranderen door leren en ervaring. De mate van plasticiteit neemt wel af gedurende de
levensloop. Er zijn ook interindividuele verschillen: niet iedereen beschikt over dezelfde
leercapaciteiten en dezelfde mate van plasticiteit.
Ook na de kinder- en jeugdjaren blijft ontwikkeling plaatsvinden. Sociale, culturele en
historische factoren kunnen invloed hebben op het gedrag en de ontwikkeling van mensen.
Hierdoor kan ontwikkeling onregelmatig en onvoorspelbaar verlopen.
De levenslooppsycholoog kijkt daarom zowel naar algemene ontwikkelingspsychologische
wetmatigheden als naar de unieke levensgeschiedenis van een individu. Binnen de
,levensloopbenadering worden drie soorten determinanten onderscheiden: normatieve
leeftijdsgebonden invloeden, normatieve historische invloeden en niet-normatieve invloeden.
Normatieve leeftijdsgebonden invloeden
Normatieve leeftijdsgebonden invloeden zijn biologische en sociale omgevingsinvloeden die bij
veel mensen van dezelfde leeftijd en binnen dezelfde cultuur of subcultuur ongeveer
tegelijkertijd voorkomen. Normatief betekent hierbij: vaak voorkomend.
Voorbeelden zijn leren lopen, leren spreken, de eerste menstruatie of zaadlozing, de menopauze
en in westerse landen rond het achttiende levensjaar het halen van een rijbewijs.
Normatieve historische invloeden
Normatieve historische invloeden zijn biologische en sociale omgevingsinvloeden die
verbonden zijn aan een bepaalde historische of maatschappelijke periode. Veel mensen van
dezelfde generatie krijgen ermee te maken.
Voorbeelden zijn oorlogen, economische recessies, epidemieën en veranderingen in leefstijl
zoals het ontstaan van internet, mobiele telefoons en sociale media.
Niet-normatieve invloeden
Niet-normatieve invloeden zijn sterk persoonsgebonden gebeurtenissen. Ze horen niet bij een
bepaalde leeftijdsgroep en ook niet bij een specifieke historische periode. Ze zijn vaak
onverwacht en kunnen de levensloop sterk veranderen.
Voorbeelden zijn het onverwacht verliezen van een naaste door een ongeval of het ontdekken
van een buitengewone aanleg voor een bepaalde vaardigheid. Vooral deze invloeden zorgen
ervoor dat ieder levenspad uniek is.
Invloed van determinanten gedurende de levensloop
De drie soorten determinanten zijn niet in elke levensfase even belangrijk. Leeftijdsgebonden
biologische invloeden hebben vooral veel invloed tijdens de kinderjaren en de ouderdom.
Leeftijdsgebonden sociale invloeden spelen vooral tijdens de adolescentie een grote rol.
Normatief historische invloeden zijn vooral zichtbaar tijdens de adolescentie en
jongvolwassenheid. Niet-normatieve invloeden nemen toe met de leeftijd en stagneren tijdens
de ouderdom.
De levenslooppsycholoog probeert inzicht te krijgen in de factoren die de ontwikkeling van een
individu beïnvloeden. Daarbij wordt rekening gehouden met de drie soorten determinanten. De
nadruk ligt vooral op factoren die door psychologische begeleiding beïnvloed kunnen worden en
die voor de cliënt een aanknopingspunt vormen om verandering te bereiken.
2. Overeenkomsten en verschillen met klinische diagnostiek
Klinische diagnostiek is gericht op het identificeren van klinische problematiek en het kiezen van
een passende interventie. Hierbij wordt gebruikgemaakt van een hypothesetoetsend model.
Hypothesen over gedrag, cognities en emoties of motivaties worden systematisch onderzocht.
Binnen de klinische diagnostiek wordt onderzocht of er sprake is van een klinische stoornis.
Hierbij wordt gekeken of iemand voldoet aan gestandaardiseerde diagnostische criteria,
bijvoorbeeld uit de DSM of ICD.
Op basis van het diagnostisch onderzoek wordt een indicatie gesteld voor passende
hulpverlening. De behandeling is gericht op het verminderen van psychische symptomen zodat
de cliënt weer voldoende kan functioneren in het dagelijks leven.
,Klinische diagnostiek richt zich vooral op de positie van de cliënt op de as van psychopathologie.
Wanneer iemand zich aan de klinische kant van deze as bevindt, is het doel een verschuiving
richting subklinisch of optimaal functioneren.
De levenslooppsycholoog kijkt vooral naar de positie van iemand op de as van welbevinden. Net
als de klinisch psycholoog gebruikt de levenslooppsycholoog een hypothesetoetsend model.
De levenslooppsycholoog richt zich vooral op de normale, functionele ontwikkeling en kijkt naar
de ontwikkeling op lichamelijk/biologisch, cognitief, sociaal en emotioneel terrein. Het
algemene welbevinden van de cliënt staat centraal.
Mensen met een hoog emotioneel, psychologisch en sociaal welbevinden worden florerend
genoemd. Zij beschikken volgens de reader over een goede psychische en fysieke gezondheid en
zijn in staat zich aan te passen en regie te voeren bij de uitdagingen van het leven.
Levensloopdiagnostiek is ook gericht op factoren die de ontwikkeling beïnvloeden. Vooral
veranderbare factoren zijn belangrijk, omdat deze gebruikt kunnen worden als aanknopingspunt
voor begeleiding of coaching. De levenslooppsycholoog probeert de cliënt te begeleiden richting
optimaal psychisch functioneren, zelfactualisatie en zelfontplooiing.
Verschil klinische diagnostiek en levensloopdiagnostiek
Klinische diagnostiek Levensloopdiagnostiek
Richt zich op psychopathologie Richt zich op welbevinden
Onderzoekt klinische problematiek Onderzoekt normale, functionele ontwikkeling
Kijkt naar aanwezigheid van een
Kijkt naar ontwikkeling en functioneren
stoornis
Werkt onder andere met DSM en Kijkt naar lichamelijke, cognitieve, sociale en emotionele
ICD ontwikkeling
Doel is vermindering van klachten Doel is optimaal functioneren
Vaak gericht op behandeling Vaak gericht op begeleiding of coaching
3. Veelgebruikte diagnostische instrumenten
Er bestaat geen algemeen geaccepteerde indeling van psychodiagnostische instrumenten. Het
Nederlands Instituut van Psychologen onderscheidt drie basismethoden:
Prestatietaken
Zelfrapportage
Beoordeling, observatie en interpretatie
Prestatietaken
Intelligentietests
Intelligentietests brengen cognitieve capaciteiten in kaart die belangrijk kunnen zijn bij
schoolkeuze, beroepskeuze en loopbaan. Hierbij kan gekeken worden naar redeneren,
informatie verwerken, informatie opslaan en reproduceren, plannen, problemen oplossen en
leren uit ervaring.
Voorbeelden van intelligentietests zijn de WAIS, WISC, Drenth-serie, DAT en Raven.
Neuropsychologische tests
Neuropsychologisch onderzoek brengt cognitieve functies in kaart zoals aandacht, geheugen,
planning en cognitieve flexibiliteit.
, Dit kan bijvoorbeeld relevant zijn bij de vraag of iemand nog zelfstandig kan blijven wonen.
Wanneer er vermoedens zijn van beperkingen in het cognitief functioneren, verwijst een
levenslooppsycholoog meestal door naar een neuropsycholoog.
Zelfrapportage
Persoonlijkheidsvragenlijsten
Persoonlijkheid bestaat uit eigenschappen waarin mensen onderling verschillen maar die
binnen één persoon relatief stabiel zijn. Persoonlijkheidsonderzoek kan helpen bij belangrijke
levenskeuzes of bij het begrijpen van terugkerende problemen.
Wanneer ernstige persoonlijkheidsproblematiek wordt vermoed, is doorverwijzing naar een
klinisch psycholoog aangewezen.
Probleemgerichte vragenlijsten
Cliënten van een levenslooppsycholoog kunnen subklinische symptomen hebben. Deze
verschillen volgens de reader niet kwalitatief maar kwantitatief van klinische symptomen.
Probleemgerichte vragenlijsten kunnen gebruikt worden om klachten verder te onderzoeken of
om te screenen op andere klachten die nog niet aan bod zijn gekomen.
Gezin en systeem
Een individu kan niet los worden gezien van zijn sociale omgeving. Mensen maken deel uit van
systemen zoals een gezin of een organisatie.
Vragenlijsten binnen het domein gezin en systeem kunnen gebruikt worden om het functioneren
van een gezin en gezinsproblemen in kaart te brengen.
Gecontextualiseerde diagnostiek en ESM
Bij gecontextualiseerde diagnostiek wordt de omgeving meegenomen in het diagnostisch
onderzoek.
Een voorbeeld is de Experience Sampling Method, ESM. Hiermee kan worden onderzocht waar
iemand is, met wie iemand is, welke activiteit iemand uitvoert en hoe deze omstandigheden
samenhangen met het welzijn van die persoon.
Interessetests
Interessetests brengen persoonlijke interesses en affiniteiten in kaart. Dit is vooral van belang bij
studie- en loopbaankeuzes.
Voorbeelden van interessetests zijn de HZO en ABIV.
Waarden en attituden
Waarden en normen beïnvloeden hoe mensen beslissingen nemen over hun eigen gedrag en hoe
zij het gedrag van anderen beoordelen.
Vragenlijsten over waarden en attituden kunnen gebruikt worden om een cliënt te begeleiden bij
het stellen van persoonlijke doelen.
Beoordeling
Projectieve tests
Projectief onderzoek probeert informatie over een cliënt te verkrijgen die niet goed via
zelfrapportage of gedragsobservatie naar voren komt.
De taak is meestal relatief ongestructureerd en het doel van de taak is voor de cliënt niet volledig
duidelijk. Daardoor kan de cliënt de uitkomst minder bewust beïnvloeden. De onderzoeker kijkt
naar de inhoud van de antwoorden en naar de manier waarop iemand antwoordt.
Een levenslooppsycholoog kan ook andere methoden gebruiken, zoals gedragsobservaties,
simulaties en rollenspellen. Deze worden in deze cursus niet verder behandeld.
