Hoofdstuk 4: Kritiek op het
waarheidsdenken
Doel van hoofdstuk: kritiseren van het waarheidsdenken vanaf het begin v/d filosofie.
Wat doen Nietzsche en Arendt? Aandacht voor moderne rationaliteit liefde voor het
onzekere
Nietzsche: Duitse filosoof/filoloog in de 19de eeuw
Waarom zien we deze filosoof? bekritiseerd het volledige waarheidsdenken van begin
tot eind. Hij ontkent het leven. Hij vindt dat alle platoons, christelijk en metafysisch
waarheidsdenken moeten ontmaskerd worden als een leugen (=zijn uitgangspunt).
Kritiek in de ogen van Plato= Hoe zijn de dingen nu eigenlijk echt?
Kritiek van Nietzsche= Hinterwelter
hinter= achter & welter=wereld, verband met de 2-wereldtheorie van Plato.
1. We gaan kritiek eerst proberen geven op basis van kennis.
2. Daarna op het moraal waar Nietzsche bekend om staat.
Nietzsche heeft een positieve kritiek op het noodlot, concreet: het noodlot heeft
betrekking op het leven, dat zegt dat niets vast is en dat er plotse veranderingen kunnen
gebeuren in ons leven waar we niet op voorbereid waren, dus iets dat onzekerheden
biedt. Hij brengt in de 19de eeuw het belang van het noodlot terug binnen. Precies wat de
filosofie al wou wegdrukken sinds het bestaan.
Nietzsche beschreef de werkelijkheid als een gegeven dat permanent in verandering was
door realiteit gebonden- werkzame, fundamentele en conflicterende krachten.
Cultuurkritiek
Nietzsches cultuurkritiek heeft tot op de dag van vandaag betekenis en laat ons
nadenken over welke gevaren het met zich kan meebrengen.
Bv.: Luther gaf kritiek op de toenmalige pausen en Nietzsche bekritiseerde degene die
ZELF bekritiseerde (= Luther) en niet degene die bekritiseerd werd (= de pausen). Luther
is in zijn ogen hier decadent (=moreel vervallend, in de negatieve zin).
Concreet is Nietzsche zeer conservatief, hij houdt niet van veranderingen en bekritiseert
veranderingen die van derden komen.
Kritiek op basis van kennis
Hoe begreep de mens waarheid voor Plato?
De waarheid werd begrepen op basis van een synthese van 2 tegengestelde krachten=
rationele en irrationele krachten.
Rationele krachten= Apollo
1
,Irrationele krachten= Dionysos (2 goden) Apollinische en dionysische krachten
Dit was voor Plato en Socrates de werkelijkheid (bij de antieke Grieken), een constante
verandering tussen rationele en irrationele krachten. Plato plaatste tussen een hiërarchie
in deze 2 krachten
Verband met tragedie= rationele structuur in een toneelstuk die verband legt met de
werkelijkheid met een duidelijk verband met de politiek.
Platos doel was: apollinische krachten boven de dionysische krachten plaatsen. Hij
scheidt 2 werelden, een ware en een onware wereld.
Kritiek van Nietzsche: “Dit is een schande/decadent, het verdubbelen van een wereld
waardoor de realiteit slechts een afgeschaduwde wereld is”! Als die ideeënwereld de ware
wereld is, leven we in een leugen.
Plato heeft de mensen hoop en laat ze denken dat ze rationeel zijn terwijl dit slechts een
illusie is, hij maakt van de mens een kudde schapen en krijgt zo een denkbare macht over
de wereld die volgens Nietzsche slechts ‘schijn’ is.
Nietzsche gaat dus uit van een ‘waarheidwereld van Plato’ en een ‘afgeschaduwde
wereld’.
Hij vindt dat de waarheidwereld die Plato zelf gecreëerd heeft een leugen is doordat het
de echte realiteit in bedwang brengt. Door de dynamiek en diversiteit van de wereld stil
te leggen kunnen we met stabiele begrippen fungeren door vaste objecten te
benoemen. Alleen zo creëren we werkelijkheid.
Metafysica (=filosofie) ontkent het leven volgens Nietzsche (door het een vast
fundament te geven)
Plato vindt zijn eigen wereld stabiel en vast en dat zijn gecreëerde wereld structuur
brengt in de werkelijkheid.
Nietzsche vindt dat de waarheid niet bestaat; het is slechts een creatie van de mens. Het
zijn interpretaties v/d werkelijkheid. Deze interpretaties worden gebaseerd op wat de
mens zelf wil wat het is.
In plaats van Plato’s opvatting dat de fysieke wereld slechts een schaduw is van een
hogere realiteit, draait Nietzsche dit om: hoe verder iets verwijderd is van de tastbare
werkelijkheid, hoe minder waarde het heeft. Doen heeft immers bij hem meer belang dan
denken.
Daarom wordt er bij wijze van spreken gesproken over dat Nietzsche van een
‘omgekeerde-Platoonse werkelijkheidstheorie’.
Gefundeerde waarheid: vorige filosofen vonden dat het los van de mens staat en
gebaseerd werd op een bepaald fundament namelijk God. (in elk tijdperk t.e.m.
Nietzsche)
Kritiek op de categorie ‘substantie’= “De categorie substantie heeft eigenlijk een vast
fundament nodig, andere filosofen geven dit verschillende namen maar het effect blijft
hetzelfde Ontkennen v/h leven.
MAAR bij Nietzsche is waarheid wat de mens zelf wil. Zijn kritiek gaat er dus over dat de
mens zijn eigen werkelijkheid ontkent.
2
, Hij noemt dus mensen die in de metafysica geloven zwak en krankzinnig. Mensen die
metafysica begrijpen en daar daadwerkelijk in geloven hebben volgens hem slechts een
illusie van macht.
Volgens Nietzsche is er geen waarheid, enkel interpretaties, en vindt hij het hele
Platonisme slechts een motief om tot ‘denken’ te komen i.p.v. het lichamelijke
prioritair te stellen. Door te metafysica trekt Nietzsche dus ook de rationaliteit van de
mens in vraag. Wij, rationele wezens, willen een verstaanbare, geïdealiseerde
werkelijkheid, terwijl het eigenlijk enkel strijd en chaos is en er niks te neutraliseren valt.
Kritiek vanuit het moraal
De kritiek v/h moraal gaat SAMEN met de kritiek op basis van kennis.
Verband met tragedies: bijvoorbeeld misdaadfilm waar de hoofdpersonage een
politieagent is. Zijn moraal is dat hij hem zeker moet aan de wetten houden. Maar in de
werkelijkheid willen we films zien waar personages spelen waar er net afwijkend gedrag
getoond wordt, bv: een politieagent die drugs verkoopt.
In de werkelijkheid vinden we dit wel verwerpend gedrag, maar in de tragedies is dit net
fascinerend.
Link met Nietzsche, we vinden iets fascinerend en verwerpend tegelijkertijd.
We hebben een begrip over wat goed en fout is, op basis van eigenschappen te
definiëren.
De antieke en moderne tijd verschillen zoveel op het vlak van normen en waarden maar
alsnog koesteren we deze tijd en bouwen we de filosofie op, op basis van het verleden.
Nietzsche stelt zich 2 vragen:
1. Hoe kunnen we ons verantwoorden naar een moreel van vroeger die haaks slaat
op het hedendaagse?
2. Hoe komt het dat we de antieke tijd dan zo koesteren en in onze cultuur
integreren?
Nietzsche stelt zich de vraag: ‘Wat is de herkomst van het onderscheid tussen goed en
kwaad, en van waar komt nu opeens deze herkomst?’
Hij zoekt dus geen oorsprong van goed en kwaad, omdat dit een vast punt is voor
waarheid en hij dit net bekritiseerde in zijn theorieën. Hij gaat op zoek naar genealogie=
herkomst
Nietzsche vindt dat er bij de antieke Grieken 2 morele codes bestonden. M.a.w. hoe je in
die tijd tegenover het leven stond en hoe je je gedraagt.
We moeten zoeken naar wat leven is, en Waar vinden we dit? Bij de grens van leven en
dood, door het creëren van een angstgevoel. Met dit angstgevoel kan je op 2 manieren
omgaan:
Vluchten, je wilt het leven bewaren (+)
Doodsangst, kiezen om het noodlot te ondergaan en er liefde voor te geven, in
deze context hebben we nog steeds angst voor de dood maar vinden we dit net
positief aan het leven. (=amor fati) (+)
3
waarheidsdenken
Doel van hoofdstuk: kritiseren van het waarheidsdenken vanaf het begin v/d filosofie.
Wat doen Nietzsche en Arendt? Aandacht voor moderne rationaliteit liefde voor het
onzekere
Nietzsche: Duitse filosoof/filoloog in de 19de eeuw
Waarom zien we deze filosoof? bekritiseerd het volledige waarheidsdenken van begin
tot eind. Hij ontkent het leven. Hij vindt dat alle platoons, christelijk en metafysisch
waarheidsdenken moeten ontmaskerd worden als een leugen (=zijn uitgangspunt).
Kritiek in de ogen van Plato= Hoe zijn de dingen nu eigenlijk echt?
Kritiek van Nietzsche= Hinterwelter
hinter= achter & welter=wereld, verband met de 2-wereldtheorie van Plato.
1. We gaan kritiek eerst proberen geven op basis van kennis.
2. Daarna op het moraal waar Nietzsche bekend om staat.
Nietzsche heeft een positieve kritiek op het noodlot, concreet: het noodlot heeft
betrekking op het leven, dat zegt dat niets vast is en dat er plotse veranderingen kunnen
gebeuren in ons leven waar we niet op voorbereid waren, dus iets dat onzekerheden
biedt. Hij brengt in de 19de eeuw het belang van het noodlot terug binnen. Precies wat de
filosofie al wou wegdrukken sinds het bestaan.
Nietzsche beschreef de werkelijkheid als een gegeven dat permanent in verandering was
door realiteit gebonden- werkzame, fundamentele en conflicterende krachten.
Cultuurkritiek
Nietzsches cultuurkritiek heeft tot op de dag van vandaag betekenis en laat ons
nadenken over welke gevaren het met zich kan meebrengen.
Bv.: Luther gaf kritiek op de toenmalige pausen en Nietzsche bekritiseerde degene die
ZELF bekritiseerde (= Luther) en niet degene die bekritiseerd werd (= de pausen). Luther
is in zijn ogen hier decadent (=moreel vervallend, in de negatieve zin).
Concreet is Nietzsche zeer conservatief, hij houdt niet van veranderingen en bekritiseert
veranderingen die van derden komen.
Kritiek op basis van kennis
Hoe begreep de mens waarheid voor Plato?
De waarheid werd begrepen op basis van een synthese van 2 tegengestelde krachten=
rationele en irrationele krachten.
Rationele krachten= Apollo
1
,Irrationele krachten= Dionysos (2 goden) Apollinische en dionysische krachten
Dit was voor Plato en Socrates de werkelijkheid (bij de antieke Grieken), een constante
verandering tussen rationele en irrationele krachten. Plato plaatste tussen een hiërarchie
in deze 2 krachten
Verband met tragedie= rationele structuur in een toneelstuk die verband legt met de
werkelijkheid met een duidelijk verband met de politiek.
Platos doel was: apollinische krachten boven de dionysische krachten plaatsen. Hij
scheidt 2 werelden, een ware en een onware wereld.
Kritiek van Nietzsche: “Dit is een schande/decadent, het verdubbelen van een wereld
waardoor de realiteit slechts een afgeschaduwde wereld is”! Als die ideeënwereld de ware
wereld is, leven we in een leugen.
Plato heeft de mensen hoop en laat ze denken dat ze rationeel zijn terwijl dit slechts een
illusie is, hij maakt van de mens een kudde schapen en krijgt zo een denkbare macht over
de wereld die volgens Nietzsche slechts ‘schijn’ is.
Nietzsche gaat dus uit van een ‘waarheidwereld van Plato’ en een ‘afgeschaduwde
wereld’.
Hij vindt dat de waarheidwereld die Plato zelf gecreëerd heeft een leugen is doordat het
de echte realiteit in bedwang brengt. Door de dynamiek en diversiteit van de wereld stil
te leggen kunnen we met stabiele begrippen fungeren door vaste objecten te
benoemen. Alleen zo creëren we werkelijkheid.
Metafysica (=filosofie) ontkent het leven volgens Nietzsche (door het een vast
fundament te geven)
Plato vindt zijn eigen wereld stabiel en vast en dat zijn gecreëerde wereld structuur
brengt in de werkelijkheid.
Nietzsche vindt dat de waarheid niet bestaat; het is slechts een creatie van de mens. Het
zijn interpretaties v/d werkelijkheid. Deze interpretaties worden gebaseerd op wat de
mens zelf wil wat het is.
In plaats van Plato’s opvatting dat de fysieke wereld slechts een schaduw is van een
hogere realiteit, draait Nietzsche dit om: hoe verder iets verwijderd is van de tastbare
werkelijkheid, hoe minder waarde het heeft. Doen heeft immers bij hem meer belang dan
denken.
Daarom wordt er bij wijze van spreken gesproken over dat Nietzsche van een
‘omgekeerde-Platoonse werkelijkheidstheorie’.
Gefundeerde waarheid: vorige filosofen vonden dat het los van de mens staat en
gebaseerd werd op een bepaald fundament namelijk God. (in elk tijdperk t.e.m.
Nietzsche)
Kritiek op de categorie ‘substantie’= “De categorie substantie heeft eigenlijk een vast
fundament nodig, andere filosofen geven dit verschillende namen maar het effect blijft
hetzelfde Ontkennen v/h leven.
MAAR bij Nietzsche is waarheid wat de mens zelf wil. Zijn kritiek gaat er dus over dat de
mens zijn eigen werkelijkheid ontkent.
2
, Hij noemt dus mensen die in de metafysica geloven zwak en krankzinnig. Mensen die
metafysica begrijpen en daar daadwerkelijk in geloven hebben volgens hem slechts een
illusie van macht.
Volgens Nietzsche is er geen waarheid, enkel interpretaties, en vindt hij het hele
Platonisme slechts een motief om tot ‘denken’ te komen i.p.v. het lichamelijke
prioritair te stellen. Door te metafysica trekt Nietzsche dus ook de rationaliteit van de
mens in vraag. Wij, rationele wezens, willen een verstaanbare, geïdealiseerde
werkelijkheid, terwijl het eigenlijk enkel strijd en chaos is en er niks te neutraliseren valt.
Kritiek vanuit het moraal
De kritiek v/h moraal gaat SAMEN met de kritiek op basis van kennis.
Verband met tragedies: bijvoorbeeld misdaadfilm waar de hoofdpersonage een
politieagent is. Zijn moraal is dat hij hem zeker moet aan de wetten houden. Maar in de
werkelijkheid willen we films zien waar personages spelen waar er net afwijkend gedrag
getoond wordt, bv: een politieagent die drugs verkoopt.
In de werkelijkheid vinden we dit wel verwerpend gedrag, maar in de tragedies is dit net
fascinerend.
Link met Nietzsche, we vinden iets fascinerend en verwerpend tegelijkertijd.
We hebben een begrip over wat goed en fout is, op basis van eigenschappen te
definiëren.
De antieke en moderne tijd verschillen zoveel op het vlak van normen en waarden maar
alsnog koesteren we deze tijd en bouwen we de filosofie op, op basis van het verleden.
Nietzsche stelt zich 2 vragen:
1. Hoe kunnen we ons verantwoorden naar een moreel van vroeger die haaks slaat
op het hedendaagse?
2. Hoe komt het dat we de antieke tijd dan zo koesteren en in onze cultuur
integreren?
Nietzsche stelt zich de vraag: ‘Wat is de herkomst van het onderscheid tussen goed en
kwaad, en van waar komt nu opeens deze herkomst?’
Hij zoekt dus geen oorsprong van goed en kwaad, omdat dit een vast punt is voor
waarheid en hij dit net bekritiseerde in zijn theorieën. Hij gaat op zoek naar genealogie=
herkomst
Nietzsche vindt dat er bij de antieke Grieken 2 morele codes bestonden. M.a.w. hoe je in
die tijd tegenover het leven stond en hoe je je gedraagt.
We moeten zoeken naar wat leven is, en Waar vinden we dit? Bij de grens van leven en
dood, door het creëren van een angstgevoel. Met dit angstgevoel kan je op 2 manieren
omgaan:
Vluchten, je wilt het leven bewaren (+)
Doodsangst, kiezen om het noodlot te ondergaan en er liefde voor te geven, in
deze context hebben we nog steeds angst voor de dood maar vinden we dit net
positief aan het leven. (=amor fati) (+)
3
