VERBINTENISSENRECHT
1
, INLEIDING: De (vermogensrechtelijke verbintenis)
I. DEFINITIE EN ANALYSE
Verbintenissenrecht zijn afdwingbare verplichtingen tussen personen die door de
wet erkend zijn.
Art. 5.1 BW: Verbintenis is een rechtsband op grond waarvan de schuldeiser van
een schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen.
Art. 5.2 BW: Natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet
kan worden afgedwongen. Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis
die zonder vergissing of dwang werd nagekomen. De erkenning, zonder vergissing of
dwang, van een natuurlijke verbintenis doet een verbintenis ontstaan.
1. KENMERK 1: Rechtsband tussen personen
Een verbintenis is
Schuldeiser en schuldenaar
een rechtsband
Bij een verbintenis zijn er altijd 2 partijen:
tussen 2 of meer
- Schuldeiser (SE): Dit is de persoon die iets mag
personen (1) door
eisen, hij heeft een schuldvordering: een recht of
de wet erkend die
claim.
ontstaat uit een
- Schuldenaar (SA): Dit is de persoon die iets moet
menselijk
doen of geven. Hij heeft een schuld.
handelen (2) of uit
Voorbeeld: Je leent 50 euro aan een vriend, SE mag 50
de wet die in
euro eisen, SA moet 50 euro terugbetalen.
geldwaardeerbaar
2. Verschil met zakelijke rechten
zijn en die juridisch
KENMERK VERBINTENIS / ZAKELIJK RECHT
en, zo nodig in VORDERINGSRECHT
rechte,
RELATIE Tussen personen (SE ↔ SA) Tussen persoon en goed
afdwingbaar is (3).
RECHTSWERKZAAM Relatief: alleen SE kan SA Erga omnes: iedereen moet
HEID aanspreken, werkt intern respecteren, werkt extern Art.
Een derden moet 3.3 BW
verbintenis respecteren als
feit
VOORBEELD Huurprijs eisen van Eigendom van een huis, recht op
huurder vruchtgebruik
SYSTEEM Open systeem: Kan Gesloten systeem: Alleen wat in
evolueren via rechtspraak de wet staat
Voorbeeldsituat ie: Rechtsband tussen personen.
A (brouwerij) en B (cafébaas) hebben een alleenafnamecontract. Dus B mag alleen bier van
A verkopen. C (andere brouwerij) weet dat dat contract bestaat maar vraagt toch aan B om
ook zijn bier te verkopen. Dit mag C niet doen. C als derde het bestaan van het contract
moet respecteren. Dit is de tegenwerpelijkheid van een verbintenis aan derden. Er
zouden 2 fouten ontstaan.
1. B Schendt zijn contract met A, en is dus contractueel aansprakelijk en moet mogelijk
een schadevergoeding betalen aan A.
2. Een onrechtmatige daad van C door derde-medeplichtigheid. C handelt niet als
een normaal voorzichtig en redelijk persoon omdat die weet dat er een contract is en
toch B aanzet om die te schenden. C kan ook buitencontractueel aansprakelijk zijn
tegenover A door de derde-medeplichtigheid aan contractbreuk.
2
, 2. KENMERK 2: Bronnen van verbintenissen
Een verbintenis ontstaat dus door een menselijke handeling, dat kan op 4
manieren
- Rechtshandeling: Dit doe je bewust om rechtsgevolgen te creëren, je wil
dus zelf een verbintenis doen ontstaan. Voorbeeld: als je een contract tekent om
een telefoon te kopen, ga je bewust de verplichting aan om te betalen.
Voorbeelden:
o Contract
o Eenzijdige rechtshandeling: Hier is maar 1 partij die een verplichting
heeft, er wordt geen tegenprestatie gevraagd. Vb.: Schenking.
- Onrechtmatige daad, buitencontractuele aansprakelijkheid: Dit ontstaat
wanneer iemand een fout maakt en schade veroorzaakt, de wet verplicht die
persoon om de schade te vergoeden. Hier is geen wederkerigheid. Een
schadevergoeding is meestal in geld, maar kan ook in natura zijn.
Voorbeeld: Je veroorzaakt een ongeval dus je moet schadevergoeding betalen.
- Verbintenis uit de wet zelf: Een verbintenis ontstaat soms rechtstreeks uit de
wet, zonder fout of contract.
Voorbeeld: Onderhoudsplicht van ouders tegenover kinderen.
- Oneigenlijk contract/Quasi-contracten: Een situatie zonder contract maar
de wet doet alsof er een verbintenis is, omdat dat eerlijk is.
Voorbeeld: iemand betaalt per ongeluk jouw factuur, jij moet dat terugbetalen
= ongerechtvaardigde verrijking
- Vertrouwensleer: Omdat VR een opensysteem is, is het verwekken en het
nadien beschadigen van rechtmatig vertrouwen nog een autonome bron.
Voorbeelden:
o Schijnmandaat bij driepartijenrelatie: Dat is een situatie waarin een
persoon de schijn creëert dat iemand anders de LH is, waardoor een derde
hierop rechtmatig vertrouwt, en de zogenaamde LG toch gebonden is
zonder dat hij echte toestemming heeft gegeven.
Lastgever → persoon die zogezegd vertegenwoordigd wordt
Schijnlasthebber → persoon die lijkt bevoegd te zijn
Derde → persoon die contract sluit in vertrouwen
Voorwaarden Schijnmandaat
Er is een schijn van vertegenwoordigingsbevoegdheid
De derde is te goeder trouw
De derde heeft een rechtmatig vertrouwen
Dat vertrouwen is toerekenbaar aan de lastgever
o Rechtsmisbruik bij tweepartijenrelatie: Iemand oefent zijn recht uit
op een manier die de grenzen van de normale, voorzichtige redelijke
uitoefening van dat recht overschrijdt. Je hebt dus wel een recht, maar:
Je gebruikt het om iemand onredelijk te schaden: Vb. Je bouwt
een 3m hoge muur, niet voor jezelf, maar alleen om je buur te
pesten.
De belangen zijn niet in verhouding, jouw voordeel is klein maar
het nadeel voor de andere is groot.
Een normaal voorzichtig persoon zou dat niet doen
3
, Je beschaamt het rechtmatig vertrouwen vb. je belooft iemand
iets, maar trekt het plots terug terwijl die persoon erop vertrouwde.
Staat allemaal in boek 5 maar dit is van aanvullend recht!!
Dat betekent dat partijen hiervan mogen afwijken tenzij de wet zegt dat het
verplicht is.
Verschil aanvullend recht en dwingend recht
KENMERK AANVULLEND DWINGEND RECHT OPENBARE ORDE
RECHT
DEFINITIE Regels die gelden Regels waarvan je niet Regels die de
tenzij partijen iets mag afwijken om de fundamentele belangen
anders afspreken zwakkere partij te van de samenleving
beschermen beschermen
AFWIJKEN Ja Nee Nee, absoluut niet
MOGELIJK?
DOEL Aanvullen wat Bescherming van een Bescherming van de
partijen niet partij maatschappij
geregeld hebben
CONTRACT IN Geldig contract blijft Contract is Contract is absoluut
STRIJD meestal geldig (gedeeltelijk) nietig nietig
WIE Geen specifieke Zwakkere partij (bv. Algemeen belang
BESCHERMD? bescherming huurder, werknemer)
RECHTER MOET Nee Soms Ja, verplicht
ZELF
INGRIJPEN?
VOORBEELD Plaats van betaling Arbeidsrecht: Verbod op
als niets is minimumloon drugscontracten
afgesproken
is de SA van de betalingsverbintenis en de SE van de leveringsverbintenis.
3. KENMERK3: Het voorwerp van de verbintenis
Dat is de prestatie die de SA moet leveren aan de SE, soorten:
- Iets doen (facere), een handeling uitvoeren vb. aannemer bouwt het huis
- Iets niet doen (non-facere), iets niet mogen doen vb. beroepsgeheim
respecteren
- Iets geven, een recht overdragen (dare) vb. eigendom overdragen bij koop
Wanneer gaat eigendom over?
o Specifieke zaak: bij een overeenkomst, risico wordt ook overgedragen.
Eigendom is overgedragen zelfs al heb je de auto nog niet ontvangen, het
risico dat de auto wordt gestolen wordt ook overgedragen.
o Soortzaak: Bij levering/afzondering
- Iets garanderen =een aanvulling, beloven dat iets zal gebeuren vb.
verzekeraar betaalt bij overlijden
Soorten verbintenissen
4
1
, INLEIDING: De (vermogensrechtelijke verbintenis)
I. DEFINITIE EN ANALYSE
Verbintenissenrecht zijn afdwingbare verplichtingen tussen personen die door de
wet erkend zijn.
Art. 5.1 BW: Verbintenis is een rechtsband op grond waarvan de schuldeiser van
een schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen.
Art. 5.2 BW: Natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet
kan worden afgedwongen. Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis
die zonder vergissing of dwang werd nagekomen. De erkenning, zonder vergissing of
dwang, van een natuurlijke verbintenis doet een verbintenis ontstaan.
1. KENMERK 1: Rechtsband tussen personen
Een verbintenis is
Schuldeiser en schuldenaar
een rechtsband
Bij een verbintenis zijn er altijd 2 partijen:
tussen 2 of meer
- Schuldeiser (SE): Dit is de persoon die iets mag
personen (1) door
eisen, hij heeft een schuldvordering: een recht of
de wet erkend die
claim.
ontstaat uit een
- Schuldenaar (SA): Dit is de persoon die iets moet
menselijk
doen of geven. Hij heeft een schuld.
handelen (2) of uit
Voorbeeld: Je leent 50 euro aan een vriend, SE mag 50
de wet die in
euro eisen, SA moet 50 euro terugbetalen.
geldwaardeerbaar
2. Verschil met zakelijke rechten
zijn en die juridisch
KENMERK VERBINTENIS / ZAKELIJK RECHT
en, zo nodig in VORDERINGSRECHT
rechte,
RELATIE Tussen personen (SE ↔ SA) Tussen persoon en goed
afdwingbaar is (3).
RECHTSWERKZAAM Relatief: alleen SE kan SA Erga omnes: iedereen moet
HEID aanspreken, werkt intern respecteren, werkt extern Art.
Een derden moet 3.3 BW
verbintenis respecteren als
feit
VOORBEELD Huurprijs eisen van Eigendom van een huis, recht op
huurder vruchtgebruik
SYSTEEM Open systeem: Kan Gesloten systeem: Alleen wat in
evolueren via rechtspraak de wet staat
Voorbeeldsituat ie: Rechtsband tussen personen.
A (brouwerij) en B (cafébaas) hebben een alleenafnamecontract. Dus B mag alleen bier van
A verkopen. C (andere brouwerij) weet dat dat contract bestaat maar vraagt toch aan B om
ook zijn bier te verkopen. Dit mag C niet doen. C als derde het bestaan van het contract
moet respecteren. Dit is de tegenwerpelijkheid van een verbintenis aan derden. Er
zouden 2 fouten ontstaan.
1. B Schendt zijn contract met A, en is dus contractueel aansprakelijk en moet mogelijk
een schadevergoeding betalen aan A.
2. Een onrechtmatige daad van C door derde-medeplichtigheid. C handelt niet als
een normaal voorzichtig en redelijk persoon omdat die weet dat er een contract is en
toch B aanzet om die te schenden. C kan ook buitencontractueel aansprakelijk zijn
tegenover A door de derde-medeplichtigheid aan contractbreuk.
2
, 2. KENMERK 2: Bronnen van verbintenissen
Een verbintenis ontstaat dus door een menselijke handeling, dat kan op 4
manieren
- Rechtshandeling: Dit doe je bewust om rechtsgevolgen te creëren, je wil
dus zelf een verbintenis doen ontstaan. Voorbeeld: als je een contract tekent om
een telefoon te kopen, ga je bewust de verplichting aan om te betalen.
Voorbeelden:
o Contract
o Eenzijdige rechtshandeling: Hier is maar 1 partij die een verplichting
heeft, er wordt geen tegenprestatie gevraagd. Vb.: Schenking.
- Onrechtmatige daad, buitencontractuele aansprakelijkheid: Dit ontstaat
wanneer iemand een fout maakt en schade veroorzaakt, de wet verplicht die
persoon om de schade te vergoeden. Hier is geen wederkerigheid. Een
schadevergoeding is meestal in geld, maar kan ook in natura zijn.
Voorbeeld: Je veroorzaakt een ongeval dus je moet schadevergoeding betalen.
- Verbintenis uit de wet zelf: Een verbintenis ontstaat soms rechtstreeks uit de
wet, zonder fout of contract.
Voorbeeld: Onderhoudsplicht van ouders tegenover kinderen.
- Oneigenlijk contract/Quasi-contracten: Een situatie zonder contract maar
de wet doet alsof er een verbintenis is, omdat dat eerlijk is.
Voorbeeld: iemand betaalt per ongeluk jouw factuur, jij moet dat terugbetalen
= ongerechtvaardigde verrijking
- Vertrouwensleer: Omdat VR een opensysteem is, is het verwekken en het
nadien beschadigen van rechtmatig vertrouwen nog een autonome bron.
Voorbeelden:
o Schijnmandaat bij driepartijenrelatie: Dat is een situatie waarin een
persoon de schijn creëert dat iemand anders de LH is, waardoor een derde
hierop rechtmatig vertrouwt, en de zogenaamde LG toch gebonden is
zonder dat hij echte toestemming heeft gegeven.
Lastgever → persoon die zogezegd vertegenwoordigd wordt
Schijnlasthebber → persoon die lijkt bevoegd te zijn
Derde → persoon die contract sluit in vertrouwen
Voorwaarden Schijnmandaat
Er is een schijn van vertegenwoordigingsbevoegdheid
De derde is te goeder trouw
De derde heeft een rechtmatig vertrouwen
Dat vertrouwen is toerekenbaar aan de lastgever
o Rechtsmisbruik bij tweepartijenrelatie: Iemand oefent zijn recht uit
op een manier die de grenzen van de normale, voorzichtige redelijke
uitoefening van dat recht overschrijdt. Je hebt dus wel een recht, maar:
Je gebruikt het om iemand onredelijk te schaden: Vb. Je bouwt
een 3m hoge muur, niet voor jezelf, maar alleen om je buur te
pesten.
De belangen zijn niet in verhouding, jouw voordeel is klein maar
het nadeel voor de andere is groot.
Een normaal voorzichtig persoon zou dat niet doen
3
, Je beschaamt het rechtmatig vertrouwen vb. je belooft iemand
iets, maar trekt het plots terug terwijl die persoon erop vertrouwde.
Staat allemaal in boek 5 maar dit is van aanvullend recht!!
Dat betekent dat partijen hiervan mogen afwijken tenzij de wet zegt dat het
verplicht is.
Verschil aanvullend recht en dwingend recht
KENMERK AANVULLEND DWINGEND RECHT OPENBARE ORDE
RECHT
DEFINITIE Regels die gelden Regels waarvan je niet Regels die de
tenzij partijen iets mag afwijken om de fundamentele belangen
anders afspreken zwakkere partij te van de samenleving
beschermen beschermen
AFWIJKEN Ja Nee Nee, absoluut niet
MOGELIJK?
DOEL Aanvullen wat Bescherming van een Bescherming van de
partijen niet partij maatschappij
geregeld hebben
CONTRACT IN Geldig contract blijft Contract is Contract is absoluut
STRIJD meestal geldig (gedeeltelijk) nietig nietig
WIE Geen specifieke Zwakkere partij (bv. Algemeen belang
BESCHERMD? bescherming huurder, werknemer)
RECHTER MOET Nee Soms Ja, verplicht
ZELF
INGRIJPEN?
VOORBEELD Plaats van betaling Arbeidsrecht: Verbod op
als niets is minimumloon drugscontracten
afgesproken
is de SA van de betalingsverbintenis en de SE van de leveringsverbintenis.
3. KENMERK3: Het voorwerp van de verbintenis
Dat is de prestatie die de SA moet leveren aan de SE, soorten:
- Iets doen (facere), een handeling uitvoeren vb. aannemer bouwt het huis
- Iets niet doen (non-facere), iets niet mogen doen vb. beroepsgeheim
respecteren
- Iets geven, een recht overdragen (dare) vb. eigendom overdragen bij koop
Wanneer gaat eigendom over?
o Specifieke zaak: bij een overeenkomst, risico wordt ook overgedragen.
Eigendom is overgedragen zelfs al heb je de auto nog niet ontvangen, het
risico dat de auto wordt gestolen wordt ook overgedragen.
o Soortzaak: Bij levering/afzondering
- Iets garanderen =een aanvulling, beloven dat iets zal gebeuren vb.
verzekeraar betaalt bij overlijden
Soorten verbintenissen
4
