Politieke geschiedenis van België
1 INHOUDSOPGAVE
2 Franse Revolutie van 1830 .......................................................................................................... 4
2.1 reacties.............................................................................................................................. 4
3 Het Koninkrijk der Nederlanden ................................................................................................... 4
3.1 Ontstaan............................................................................................................................ 4
4 Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden onder Willem I .............................................................. 5
4.1 Een moderne monarchie .................................................................................................... 5
4.2 Een verdeeld koninkrijk ....................................................................................................... 6
4.3 De Belgische Revolutie – augustus 1830 .............................................................................. 6
4.4 Na de Revolutie .................................................................................................................. 7
4.5 Leopold I ............................................................................................................................ 8
5 Het Voorlopig bewind.................................................................................................................. 9
5.1 vrijheid ............................................................................................................................... 9
5.2 Parlementaire monarchie ................................................................................................. 10
6 De koning en de grondwet ......................................................................................................... 11
6.1 Leopold I .......................................................................................................................... 11
7 Unitaire staatsdenken ............................................................................................................... 12
7.1 het Unionisme van kerk en Koning ..................................................................................... 13
8 taalpolitiek ............................................................................................................................... 13
9 Liberale tegenbeweging ............................................................................................................ 14
9.1 Vrijmetselarij .................................................................................................................... 14
9.2 Liberale georganiseerde politieke partij ............................................................................. 14
9.3 Machtswissel ................................................................................................................... 15
10 Revolutiejaar 1848 ............................................................................................................... 16
10.1 machtsverhoudingen 1831-1915....................................................................................... 16
11 Drie politieke breuklijnen ...................................................................................................... 17
11.1 Levensbeschouwelijke breuklijn ....................................................................................... 17
11.2 De doorbraak van het socialisme – 1894............................................................................ 18
11.3 Het gewicht van de Vlaamse beweging op de besluitvorming ............................................. 20
11.4 aanloop van WOI .............................................................................................................. 22
12 het succes van de katholieke partij ....................................................................................... 23
12.1 beheerste democratisering ............................................................................................... 23
1
, 12.2 Sociaal beleid, taal- en onderwijs politiek.......................................................................... 24
12.3 Begin van sociale wetgeving.............................................................................................. 25
12.4 Bescheiden vernederlandsing ........................................................................................... 26
12.5 Oorlogsdreiging: Schlieffen ............................................................................................... 27
12.6 politieke reactie in België .................................................................................................. 28
12.7 politieke kracht: Koning Albert I ......................................................................................... 29
12.8 België als oorlogsbuit ....................................................................................................... 29
13 het einde van de oorlog......................................................................................................... 31
13.1 Regering van Nationale Unie ............................................................................................. 31
13.2 Nieuwe politieke realiteit na 1919 ..................................................................................... 32
14 Socialistische invloeden ....................................................................................................... 33
14.1 Socialistische deelname regering 1918-1921..................................................................... 33
14.2 Socialisten terug in oppositie ............................................................................................ 33
14.3 Grenzen aan de democratie .............................................................................................. 33
15 Reorganisatie van katholieke partij in Vlaanderen .................................................................. 35
15.1 Richting standenpartij ...................................................................................................... 35
15.2 Minimumprogramma ........................................................................................................ 36
16 effecten van democratisering ............................................................................................... 36
16.1 Senaat ............................................................................................................................. 36
16.2 regering............................................................................................................................ 37
17 Taalpolitiek: Frontpartij ........................................................................................................ 37
18 Crisis van de democratie – verkiezingen 1936 ........................................................................ 38
18.1 Contextualisering ............................................................................................................. 38
18.2 Nieuwe uitdagers ............................................................................................................. 40
18.3 De traditionele partijen/ orde ............................................................................................ 41
19 De koning als opperbevelhebber ........................................................................................... 42
19.1 De capitulatie van België .................................................................................................. 42
19.2 Regering Pierlot ................................................................................................................ 42
20 Belgische collaboratie .......................................................................................................... 43
20.1 Politieke macht in België................................................................................................... 43
20.2 Politieke elite zoek toenadering......................................................................................... 44
20.3 het Verzet......................................................................................................................... 44
20.4 Koningskwestie ................................................................................................................ 44
21 de bevrijding – September 1944 ............................................................................................ 45
21.1 De collaboratie................................................................................................................. 45
21.2 Regering Pierlot ................................................................................................................ 45
2
,22 Aanpassing/verandering bij partijen ...................................................................................... 45
23 Links versus rechts............................................................................................................... 47
23.1 CVP ................................................................................................................................. 47
23.2 Links Kartel ...................................................................................................................... 47
24 3 grote hervormingen............................................................................................................ 48
24.1 Sociaal Pact – 1944 .......................................................................................................... 48
24.2 Koningkwestie 1945.......................................................................................................... 49
24.3 Schoolstrijd jaren 1950 ..................................................................................................... 50
25 Staking van de eeuw: Waals ongenoegen – 1960.................................................................... 53
25.1 Regering Eyskens ............................................................................................................. 53
25.2 Waals regionalisme .......................................................................................................... 53
25.3 Nieuwe realiteit ................................................................................................................ 54
26 Nieuwe volkstelling – Vlaams ongenoegen ............................................................................ 54
26.1 Talentelling ...................................................................................................................... 54
26.2 Nieuwe taalwetgeving....................................................................................................... 55
26.3 Gevolgen voor het politieke landschap .............................................................................. 55
27 Staathervormingen ............................................................................................................... 57
27.1 Eerste staatshervorming ................................................................................................... 57
27.2 Tweede staatshervorming – 1980 ...................................................................................... 58
27.3 Derde staatshervorming – 1988......................................................................................... 59
27.4 Het Sint-Michielsakkoord (1992) ....................................................................................... 59
27.5 Latere staatshervormingen (1993 – 2001 – 2014)................................................................ 60
28 Van Golden Sixties naar herstelbeleid ................................................................................... 60
28.1 naoorlogse welvaart ......................................................................................................... 60
28.2 Jaren ’70: economische crisis ........................................................................................... 61
28.3 Neoliberale aanpak .......................................................................................................... 62
28.4 Herstelbeleid van CVP/ CD&V ........................................................................................... 63
29 Migratie ............................................................................................................................... 64
29.1 Migratiestop ..................................................................................................................... 64
30 politieke herverkaveling ........................................................................................................ 65
30.1 Paars (-groene) regering .................................................................................................... 65
30.2 Gevolgen op Vlaams partijlandschap ................................................................................ 67
30.3 Dossier: Brussel-Halle-Vilvoorde ...................................................................................... 67
3
, H1. De Belgische revolutie
2 FRANSE REVOLUTIE VAN 1830
Het jaar 1830 is het begin van een golf van revoluties in Europa
➔ Het begin van politieke moderniteit en van 25 jaar oorlog
omtrent de dominantie van het Europese vasteland
Autoritaire regime van Koning Karel X zorgt voor opstand bij de
middenklasse
• 27-29 juli is er revolutie in Parijs → er komt een gematigde parlementaire democratie aan de
macht
2.1 REACTIES
2.1.1 Conservatieven
• Hele basis van Franse staat wordt onderuitgehaald voor moderniteit => drama
• Naast Franse conservatieven ook impact op conservatieve grootmachten: alles wat uit Franse
richting kwam ging men afwijzen
2.1.2 Katholieke kerk
• Een van machtigste actoren van Ancien Régime verliest plots al haar macht en voorrechten:
o Kerken worden gesloten
o Er wordt gelachen met kunst over de Kerk
• Katholieke kerk was dus negatief naar alles wat neigde naar politieke vernieuwing
2.1.3 Liberalen
• Waarden als vrijheid en gelijkheid moeten basis van nieuwe politieke discours worden
• Ze willen juist wel
o Politieke vernieuwing zien
o Een grondwet
o Gelijke rechten voor iedereen,…
=> Er ontstaat dus een politieke breuklijn
3 HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN
= Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden + prinsenbisdom Luik
3.1 ONTSTAAN
• 1794: de regio wordt bezet door de Fransen en gehecht bij de
Franse Republiek
• 1799-1804: Franse Republiek wordt het Franse Keizerrijk onder
Napoleon
4
1 INHOUDSOPGAVE
2 Franse Revolutie van 1830 .......................................................................................................... 4
2.1 reacties.............................................................................................................................. 4
3 Het Koninkrijk der Nederlanden ................................................................................................... 4
3.1 Ontstaan............................................................................................................................ 4
4 Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden onder Willem I .............................................................. 5
4.1 Een moderne monarchie .................................................................................................... 5
4.2 Een verdeeld koninkrijk ....................................................................................................... 6
4.3 De Belgische Revolutie – augustus 1830 .............................................................................. 6
4.4 Na de Revolutie .................................................................................................................. 7
4.5 Leopold I ............................................................................................................................ 8
5 Het Voorlopig bewind.................................................................................................................. 9
5.1 vrijheid ............................................................................................................................... 9
5.2 Parlementaire monarchie ................................................................................................. 10
6 De koning en de grondwet ......................................................................................................... 11
6.1 Leopold I .......................................................................................................................... 11
7 Unitaire staatsdenken ............................................................................................................... 12
7.1 het Unionisme van kerk en Koning ..................................................................................... 13
8 taalpolitiek ............................................................................................................................... 13
9 Liberale tegenbeweging ............................................................................................................ 14
9.1 Vrijmetselarij .................................................................................................................... 14
9.2 Liberale georganiseerde politieke partij ............................................................................. 14
9.3 Machtswissel ................................................................................................................... 15
10 Revolutiejaar 1848 ............................................................................................................... 16
10.1 machtsverhoudingen 1831-1915....................................................................................... 16
11 Drie politieke breuklijnen ...................................................................................................... 17
11.1 Levensbeschouwelijke breuklijn ....................................................................................... 17
11.2 De doorbraak van het socialisme – 1894............................................................................ 18
11.3 Het gewicht van de Vlaamse beweging op de besluitvorming ............................................. 20
11.4 aanloop van WOI .............................................................................................................. 22
12 het succes van de katholieke partij ....................................................................................... 23
12.1 beheerste democratisering ............................................................................................... 23
1
, 12.2 Sociaal beleid, taal- en onderwijs politiek.......................................................................... 24
12.3 Begin van sociale wetgeving.............................................................................................. 25
12.4 Bescheiden vernederlandsing ........................................................................................... 26
12.5 Oorlogsdreiging: Schlieffen ............................................................................................... 27
12.6 politieke reactie in België .................................................................................................. 28
12.7 politieke kracht: Koning Albert I ......................................................................................... 29
12.8 België als oorlogsbuit ....................................................................................................... 29
13 het einde van de oorlog......................................................................................................... 31
13.1 Regering van Nationale Unie ............................................................................................. 31
13.2 Nieuwe politieke realiteit na 1919 ..................................................................................... 32
14 Socialistische invloeden ....................................................................................................... 33
14.1 Socialistische deelname regering 1918-1921..................................................................... 33
14.2 Socialisten terug in oppositie ............................................................................................ 33
14.3 Grenzen aan de democratie .............................................................................................. 33
15 Reorganisatie van katholieke partij in Vlaanderen .................................................................. 35
15.1 Richting standenpartij ...................................................................................................... 35
15.2 Minimumprogramma ........................................................................................................ 36
16 effecten van democratisering ............................................................................................... 36
16.1 Senaat ............................................................................................................................. 36
16.2 regering............................................................................................................................ 37
17 Taalpolitiek: Frontpartij ........................................................................................................ 37
18 Crisis van de democratie – verkiezingen 1936 ........................................................................ 38
18.1 Contextualisering ............................................................................................................. 38
18.2 Nieuwe uitdagers ............................................................................................................. 40
18.3 De traditionele partijen/ orde ............................................................................................ 41
19 De koning als opperbevelhebber ........................................................................................... 42
19.1 De capitulatie van België .................................................................................................. 42
19.2 Regering Pierlot ................................................................................................................ 42
20 Belgische collaboratie .......................................................................................................... 43
20.1 Politieke macht in België................................................................................................... 43
20.2 Politieke elite zoek toenadering......................................................................................... 44
20.3 het Verzet......................................................................................................................... 44
20.4 Koningskwestie ................................................................................................................ 44
21 de bevrijding – September 1944 ............................................................................................ 45
21.1 De collaboratie................................................................................................................. 45
21.2 Regering Pierlot ................................................................................................................ 45
2
,22 Aanpassing/verandering bij partijen ...................................................................................... 45
23 Links versus rechts............................................................................................................... 47
23.1 CVP ................................................................................................................................. 47
23.2 Links Kartel ...................................................................................................................... 47
24 3 grote hervormingen............................................................................................................ 48
24.1 Sociaal Pact – 1944 .......................................................................................................... 48
24.2 Koningkwestie 1945.......................................................................................................... 49
24.3 Schoolstrijd jaren 1950 ..................................................................................................... 50
25 Staking van de eeuw: Waals ongenoegen – 1960.................................................................... 53
25.1 Regering Eyskens ............................................................................................................. 53
25.2 Waals regionalisme .......................................................................................................... 53
25.3 Nieuwe realiteit ................................................................................................................ 54
26 Nieuwe volkstelling – Vlaams ongenoegen ............................................................................ 54
26.1 Talentelling ...................................................................................................................... 54
26.2 Nieuwe taalwetgeving....................................................................................................... 55
26.3 Gevolgen voor het politieke landschap .............................................................................. 55
27 Staathervormingen ............................................................................................................... 57
27.1 Eerste staatshervorming ................................................................................................... 57
27.2 Tweede staatshervorming – 1980 ...................................................................................... 58
27.3 Derde staatshervorming – 1988......................................................................................... 59
27.4 Het Sint-Michielsakkoord (1992) ....................................................................................... 59
27.5 Latere staatshervormingen (1993 – 2001 – 2014)................................................................ 60
28 Van Golden Sixties naar herstelbeleid ................................................................................... 60
28.1 naoorlogse welvaart ......................................................................................................... 60
28.2 Jaren ’70: economische crisis ........................................................................................... 61
28.3 Neoliberale aanpak .......................................................................................................... 62
28.4 Herstelbeleid van CVP/ CD&V ........................................................................................... 63
29 Migratie ............................................................................................................................... 64
29.1 Migratiestop ..................................................................................................................... 64
30 politieke herverkaveling ........................................................................................................ 65
30.1 Paars (-groene) regering .................................................................................................... 65
30.2 Gevolgen op Vlaams partijlandschap ................................................................................ 67
30.3 Dossier: Brussel-Halle-Vilvoorde ...................................................................................... 67
3
, H1. De Belgische revolutie
2 FRANSE REVOLUTIE VAN 1830
Het jaar 1830 is het begin van een golf van revoluties in Europa
➔ Het begin van politieke moderniteit en van 25 jaar oorlog
omtrent de dominantie van het Europese vasteland
Autoritaire regime van Koning Karel X zorgt voor opstand bij de
middenklasse
• 27-29 juli is er revolutie in Parijs → er komt een gematigde parlementaire democratie aan de
macht
2.1 REACTIES
2.1.1 Conservatieven
• Hele basis van Franse staat wordt onderuitgehaald voor moderniteit => drama
• Naast Franse conservatieven ook impact op conservatieve grootmachten: alles wat uit Franse
richting kwam ging men afwijzen
2.1.2 Katholieke kerk
• Een van machtigste actoren van Ancien Régime verliest plots al haar macht en voorrechten:
o Kerken worden gesloten
o Er wordt gelachen met kunst over de Kerk
• Katholieke kerk was dus negatief naar alles wat neigde naar politieke vernieuwing
2.1.3 Liberalen
• Waarden als vrijheid en gelijkheid moeten basis van nieuwe politieke discours worden
• Ze willen juist wel
o Politieke vernieuwing zien
o Een grondwet
o Gelijke rechten voor iedereen,…
=> Er ontstaat dus een politieke breuklijn
3 HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN
= Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden + prinsenbisdom Luik
3.1 ONTSTAAN
• 1794: de regio wordt bezet door de Fransen en gehecht bij de
Franse Republiek
• 1799-1804: Franse Republiek wordt het Franse Keizerrijk onder
Napoleon
4
