Samenvatting leerdoelen hoofdstuk 2 ZIEN

Leerdoelen – hoofdstuk 2: ZIEN
1. Je herkent de zorgcompetentie zien als deelcompetentie van de
zorgethiek.

De zorgethische deelcompetentie ‘zien’ is veel meer dan louter visuele waarneming;
het is een betrokken waarnemen waarin de zorgverlener zichzelf als persoon laat
betrekken bij wat of wie er gezien wordt. Het vormt de basis van de zorgethische
relatie.

Hieronder worden de kernaspecten van deze deelcompetentie toegelicht op basis van
de powerpoint:

1. De ander werkelijk ‘zien staan’

Zien als deelcompetentie houdt in dat men met erkenning reageert op de
aanwezigheid van de ander.

 Mens achter de patiënt: Men beseft dat de persoon meer is dan een 'object
van professioneel handelen' of een verzameling symptomen. De ander is een
mens met een geschiedenis, relaties, verlangens, kracht en kwetsbaarheid.
 Het relationele web: Zien beperkt zich niet tot de zorgontvanger alleen, maar
omvat ook diens relationele web van betekenis (zoals familie en naasten). Ook
zij moeten gezien worden in hun leed en betrokkenheid.

2. Kenmerken van zorgethisch kijken

Deze manier van kijken vraagt om een specifieke houding van de zorgverlener:

 Onbevooroordeeldheid: Het vraagt om een onbevangenheid waarbij
interpretaties en veronderstellingen achterwege blijven.
 Open aandacht: Alle zintuigen staan op scherp om de werkelijkheid van de
ander te ontdekken. De centrale vraag hierbij is: “Wat kan ik voor jou
betekenen?” in plaats van enkel “Wat is er met jou aan de hand?”.
 Objectiverende blik ‘on hold’: Hoewel medisch-technisch kijken nodig blijft,
wordt dit in de zorgethiek tijdelijk geparkeerd of overstegen om de relationele
blik voorrang te geven.

3. De link met presentie en ‘exposure’

Binnen de presentietheorie van Andries Baart is zien een kernbegrip.

 Exposure: Dit is de voorwaarde waarbij de zorgverlener zich aandachtig
onderdompelt in de leefwereld van de ander. Het is het zich blootstellen aan
de werkelijkheid van de zorgontvanger om deze van binnenuit te ‘ont-dekken’.
 Zien wat er op het spel staat: Door toegewijde aandacht leert de
zorgverlener zien wat er voor de ander werkelijk toe doet, van diepe verlangens
tot angsten.



1

, 4. Zien als startpunt voor afstemming

Pas als je de ander werkelijk ziet, kun je kiezen om je met diegene te verbinden en de
zorg af te stemmen.

 Dialoog en observatie: Via gesprek en scherpe observatie (responsieve zorg)
probeert de zorgverlener te ontcijferen wat de ander vooruit helpt en wat
vermeden moet worden.
 Perspectief inname: Het vermogen om het perspectief van de ander in te
nemen is essentieel om te begrijpen wat er in een specifieke situatie nodig is.

5. Integratie van kennis en gevoel

Zorgethisch kijken is geen losstaande vaardigheid, maar een integratie van drie
elementen:

1. Ontwikkelde gevoeligheid: Het vermogen om signalen op te vangen.
2. Wetenschappelijke kennis: Medische en verpleegkundige expertise.
3. Reflectie: Kennis die voortkomt uit het kritisch nadenken over eigen
ervaringen.

Metafoor: Je kunt zorgethisch zien vergelijken met het kijken naar een diep meer.
Een oppervlakkige voorbijganger ziet alleen de rimpelingen op het oppervlak en de
weerspiegeling van de wolken (de technische diagnose). De zorgethische kijker neemt
echter de tijd om stil te staan, de schittering te negeren en dieper in het water te
turen om de verborgen stromingen en de bodem te zien. Pas als je de diepte van het
water herkent, weet je hoe je er veilig in kunt varen zonder de ander te verstoren.


2. leg uit wat zorgethisch kijken inhoudt.

Zorgethisch kijken is een vorm van betrokken waarnemen, waarbij de zorgverlener
zichzelf als persoon laat betrekken bij de ander of de situatie. Het gaat veel verder
dan alleen het observeren van symptomen; het is een manier van kijken die de basis
legt voor de zorgethische relatie.

Dit zijn de belangrijkste aspecten van wat zorgethisch kijken inhoudt:

1. De ander werkelijk ‘zien staan’

Zorgethisch kijken betekent dat je met erkenning reageert op de aanwezigheid van
de ander.

 De gehele persoon: Je beseft dat de zorgontvanger meer is dan een 'geval' of
een 'object van professioneel handelen'. De ander is een mens met een eigen
geschiedenis, relaties, verlangens en behoeften, en een unieke mix van kracht
en kwetsbaarheid.
 Het relationele web: Je kijkt niet alleen naar de zorgontvanger als individu,
maar ook naar diens relationele web van betekenis. Dit houdt in dat je ook
erkenning geeft aan de naasten en het leed dat zij met de zorgontvanger delen.


2