Samenvatting Palliatieve Zorg | Farmacotherapie 2 | KU Leuven

Palliatieve zorg
Doelstellingen:
- Inzicht in de mogelijkheden en het
belang van palliatieve zorg
- Inzicht in de rol van de apotheker in
palliatieve zorg
- Kennis maken met specifieke behandelprincipes
- Patiënten en mantelzorgers kunnen begeleiden (bij het gebruik van
specifieke geneesmiddelen) in de palliatieve fase
Casus1:
- Paulette, 86 jaar
- Uitgezaaid borstcarcinoom
- Minimale creatinineklaring
- Veel pijn; neemt nu Dafalgan 1 g
- Palliatieve situatie
Maxipleister mag je
- Behandelplan: knippen
o Radiotherapie
o Durogesic pleisters

- Wat bedoelen we met palliatieve zorg? Niet meer genezen van de ziekte
=/= terminale situatie
Def (WHO)
- Een benadering die de kwaliteit van het leven verbetert
o voor patiënten en hun naasten
o bij patiënten met een levensbedreigende aandoening
- Voorkomen en verlichten van lijden d.m.v.:
o vroegtijdige signalering
o zorgvuldige beoordeling
o behandeling van pijn
o aandacht voor lichamelijke, psychosociale en spirituele problemen
- Dit betekent dat palliatieve zorg:
o Verlichting biedt voor pijnklachten en lijden door andere
symptomen.
o Het leven eerbiedigt en de dood ziet als een normaal proces.
o Deintentie heeft de dood noch te bespoedigen noch uit te stellen.
o Depsychologische en spirituele aspecten van de zorg voor patiënten
integreert.
o Een ondersteuningssysteem biedt aan patiënten om een zo actief
mogelijk leven te kunnen leiden tot aan hun dood.
o Een ondersteuningssysteem biedt aan de familie tijdens de ziekte
van de patiënt en hun eigen rouwproces.
o Gebruik maakt van een teamaanpak om te voorzien in de behoeften
van patiënten en hun families, inclusief rouwverwerking (indien
nodig).


1

, o Waar nodig de kwaliteit van leven zal verhogen en zo mogelijk het
ziekteverloop positief zal beïnvloeden.
Wanneer palliatieve zorg?
- Na falen van een curatieve therapie
o Verschuiving van curatieve behandeling naar comfort (vb. kanker).
- Vanaf het moment van de diagnose
o Bij ongeneeslijke aandoeningen (vb. ALS)
- In een verder gevorderd stadium van een chronische aandoening
o Onderscheid tussen curatief en palliatief soms moeilijk te maken
(vb. COPD, nierfalen)
- Bij twijfel:
o ‘Zou je verrast zijn mocht deze patiënt binnen het jaar overlijden?’
o ‘Zou je verrast zijn mocht deze patiënt binnen het jaar nog leven?’
- Belangrijk: palliatieve zorg is niet ‘het einde’, niet ‘erg’, maar kan er net
voor zorgen dat de laatste levensfase op een mooie en haalbare manier
kan verlopen – (geen eindpunt, maar ruime fase)


- Ziektegerichte palliatie: de kwaliteit
van leven verbeteren door de
onderliggende ziekte te behandelen
(vb. anti-hormonale therapie tegen
pijn door botmetastasen). Grote
aandacht is nodig voor het
voorkomen en verlichten van de
bijwerkingen van dergelijke therapie.

- Symptoomgerichte palliatie: enkel gericht op het behouden of verbeteren
van de kwaliteit van leven. Er dient ook aandacht te zijn voor anticiperende
rouw van patiënt en naasten.

- Palliatie in de stervensfase: streven naar een zo goed mogelijke kwaliteit
van sterven. Symptomen controleren zonder altijd het bewustzijn te
bewaren (vb. palliatieve sedatie).

- Nazorg: de zorg voor de nabestaanden na het overlijden.
Casus1:
- Wat denk je van dit voorschrift?
- Hoe zou je de patiënt / mantelzorger begeleiden bij de aflevering?
- Wat is er verder belangrijk om na te vragen?
- Vertellen waar pleister moetkomen en hoe wisselen
- Hoe is de thuis context? Ondersteuning nodig thuis? ZH bed nodig?
- waarom beginnen met een halve pleister (er zijn ook pleisters van halve sterkte)?
waarom een pleister? is er geen alternatief?
- hoe vaak neemt ze paracetamol? lukt dat om te slikken? slechte nieren -> mss
niet meer ideaal
- pijnpleister zorgt voor continue onderdrukking van de pijn, we gaan maximaal
voor comfort


2

, - hoe vaak neemt ze paracetamol? lukt dat om te slikken? slechte nieren -> mss
niet meer ideaal
- pijnpleister zorgt voor continue onderdrukking van de pijn, we gaan maximaal
voor comfort



- Paulette heeft eerder ook al eens Durogesic pleisters gebruikt. Ze aarzelt
om deze pleisters opnieuw te gebruiken, omdat ze de vorige keer erg
misselijk was. Ze heeft sowieso al weinig eetlust. Er komt elke dag een
thuisverpleegkundige langs. Paulette vindt sommige van hen echt
behulpzaam, maar met andere verpleegkundigen van het team heeft ze
het soms wat moeilijk. Ze vindt dat alles veel te snel moet gaan.
(verzorging zou geen pijn mogen doen  vertellen)


Symptomen in de palliatieve fase
- MEEST VOORKOMENDE SYMPTOMEN
o Pijn
o Verwardheid
o Misselijkheid en braken
o Doodsreutel
o Angststoornis
 Voor de behandelrichtlijnen bij ALLE SYMPTOMEN in de palliatieve
fase verwijzen wij naar pallialine.nl. Daar kan je zoeken per specifiek
symptoom.
Pijn:
Algemeen:
- Totale pijn: psychische, sociale, spirituele en lichamelijke component
- MEDICAMENTEUZE BEHANDELING
o Analgetica volgens de WHO pijnladder
o Co-analgetica: ook iets voor doorbraakpijn
 Corticosteroïden (durogesic enkel continu) +
 Bifosfonaten laxativum moet geassocieerd
worden
 Antidepressiva
 Anti-epileptica
o Adjuvante medicatie: geen effect op de analgesie
 Anti-emetica
 Laxativa
o Oorzakelijke pijnbehandeling bij kankerpatiënten
 Chemo- en hormonale therapie
 Radiotherapie
 Heelkunde
 Invasieve behandelingstechnieken (vb.: plexusblock)
 Kinesitherapie
Paracetamol:




3