Farmaceutische zorg bij
patiënten op een orale
antikanker therapie
Welke rol nemen jullie als apotheekteam op in de begeleiding van deze patiënten?
1. Uitleg over oraal antikanker geneesmiddel
2. Helpen met het plaatsen / verduidelijken van informatie gekregen in het ziekenhuis
3. Medicatieschema opstellen
4. Emotionele steun bieden
Welke rol zou jij zelf als apotheker nog willen / kunnen opnemen?
Rol van de apotheker bij de oncologische patiënt
- Voor welke vragen/ problemen / situaties komen oncologische patiënten in
de apotheek?
o Aflevering van oncologische geneesmiddelen
o Aflevering van oncologische co-medicatie
o Aflevering van supportieve geneesmiddelen
o Zelfzorgvragen: OTC-medicatie, dermo-cosmetische producten,
kruiden en voedingssupplementen
Rol
van de huisapotheker
- Educatie van de patiënt
- Opvolgen therapietrouw
- Up-to-date houden van medicatieschema
- Alertheid interacties (uitdaging: je levert zelf niet alles af + staat niet
allemaal in dossier)
- Zelfzorgadvies bij aanpak van nevenwerkingen
- Opvangen van alarmsignalen en hierbij doorverwijzen
- Psychosociale ondersteuning van patiënt én mantelzorger
Vooral vertrekken vanuit wat de patiënt al weet en daarop verder
bouwen Informatie vanuit ziekenhuis
versterken
1
,Medicatiebegeleiding bij orale antikanker therapie
Orale antikanker geneesmiddelen:
Medicatie afgeleverd in de officina-apotheek
Oncologische geneesmiddelen
Aflevering in officina-apotheek: waarom in ZH
afgeleverd? mag geen
overgebruik in ontstaan,
niet eender wie mag
voorschrijven, dure GM
ANTI-HORMONALE MIDDELEN IN DE
ONCOLOGIE
Tamoxifen (Nolvadex ® , Tamoplex 16 ® )
- Werkingsmechanisme:
o Selectieve oestrogeen receptormodulator (SERM)
Antagonist oestrogeenreceptoren in borstweefsel
(hormoongevoelige tumoren)
Agonist op oestrogeenreceptoren in skelet en lever ( AE)
Partieel agonist oestrogeenreceptoren in endometrium
(langdurig gebruik endomtriumCa)
- Indicaties:
o Hormonale behandeling van borstkanker:
Adjuvante behandeling na heelkunde, zowel voor als na de
menopauze
Palliatieve behandeling van gemetastaseerd borstcarcinoom
o Endometriumcarcinoom:
Indien andere geneesmiddelen niet gebruikt kunnen worden
- Gebruik: (19-21)
2
, o Gebruikelijke dosering: 20 mg eenmaal daags
o Gedurende 5 – 10 jaar
- Contra-indicaties:
o Zwangerschap(wens) of borstvoeding
o VTE, CVA, TIA in voorgeschiedenis
o Langdurige immobilisatie
- NW (zeer vaak voorkomende)
o Onregelmatige menstruatie
o Vaginaal bloedverlies en/of afscheiding
o Postmenopauzale klachten zoals transpireren, opvliegers
o Oedeem
- NW (vaak voorkomende)
o Trombo-embolie
o CVA
o Misselijkheid, braken
o Hoofdpijn, duizeligheid
o Endometriumhyperplasie
- Interacties Metabolieten zijn
o Geneesmiddelen met oestrogene effecten (vb. anticonceptie)actief
o Sterke CYP2D6 inhibitoren concentratie actieve metaboliet
endoxifen kan met 65% - 75% dalen!
Cave: SSRI’s, voriconazole
o Matige en sterke CYP3A4 inhibitoren en
inductoren
Cave: pompelmoessap
- Hoe schat je de therapietrouw in van 5 – 10 jaar
behandeling met tamoxifen?
o 1. Heel goed, het zijn immers kankerpatiënten
o 2. Niet goed, Tamoxifen wordt slecht verdragen
o 3. Niet goed, patiënten stoppen vaak na een aantal jaar omdat ze
denken dat verder innemen van de medicatie weinig meerwaarde
heeft
o Antw:
Therapietrouw varieert tussen 79,6% op 1 jaar en 68,3% op 5
jaar
Non-persistence na 1 jaar: 13,6%; na 5 jaar: 47,1% (door AE,
noodzaak niet zien)
Aromatase-inhibitoren (Anastrozol (Arimidex ® ), Exemestan (Aromasin
®),Letrozol (Femara ® ))
- Werkingsmechanisme:
o Rol in aanmaak estradiol
- Indicaties: (enkel
postmenopauzaal)
3
, - Gebruik:
o Anastrozol: 1 mg eenmaal daags
o Exemestan: 25 mg eenmaal daags, bij voorkeur na maaltijd
o Letrozol: 2,5 mg eenmaal daags
o Gedurende 5 jaar
- Contra-indicaties:
o Zwangerschap of borstvoeding
o Pre-menopauzale status
- Nevenwerkingen:
o Postmenopauzale klachten: opvliegers, transpireren
o Slapeloosheid
o Hypercholesterolemie (letrozol, anastrozol)
o Spier-en gewrichtspijn
o Vermoeidheid
o Depressie
o Hoofdpijn, duizeligheid
o Oedeem (en gewichtstoename)
o Osteoporose Belang van Ca/Vit D supplement!
(vorming oestrogenen blokkeren (<-> tamoxifen, is een
agonist thv skelet))
Anti-androgenen (Abiraterone (Zytiga ® ) H.G., Apalutamide
(Erleada ® ) H.G., Bicalutamide (Casodex ), Darolutamide
(Nubeqa ® ) H.G., Enzalutamide (Xtandi) H.G., Flutamide ®)
- Werkingsmechanisme:
- Abirateron in combinatie met prednison/prednisolon?
o ACTH -> cholesterol en pregnenolone-> -> DHEA -> testosteron
zijweg -> cortisol zijweg -> MC aldosteron
o negatieve feedbackloop op ACTH en uiteindelijk ook testosteron
o omzetting blokkeren dus aantal testosteron daalt -> aanmaak
cortisol daalt -> neg feedback valt weg -> meer ACTH maar wordt
geblokkeerd dus meer omzetting naar MC -> oedemen
o extra cortisol innemen zodat ACTH productie niet op gang wordt
gebracht
- Androgeendeprivatietherapie / hormoontherapie bij prostaatkanker :
4
patiënten op een orale
antikanker therapie
Welke rol nemen jullie als apotheekteam op in de begeleiding van deze patiënten?
1. Uitleg over oraal antikanker geneesmiddel
2. Helpen met het plaatsen / verduidelijken van informatie gekregen in het ziekenhuis
3. Medicatieschema opstellen
4. Emotionele steun bieden
Welke rol zou jij zelf als apotheker nog willen / kunnen opnemen?
Rol van de apotheker bij de oncologische patiënt
- Voor welke vragen/ problemen / situaties komen oncologische patiënten in
de apotheek?
o Aflevering van oncologische geneesmiddelen
o Aflevering van oncologische co-medicatie
o Aflevering van supportieve geneesmiddelen
o Zelfzorgvragen: OTC-medicatie, dermo-cosmetische producten,
kruiden en voedingssupplementen
Rol
van de huisapotheker
- Educatie van de patiënt
- Opvolgen therapietrouw
- Up-to-date houden van medicatieschema
- Alertheid interacties (uitdaging: je levert zelf niet alles af + staat niet
allemaal in dossier)
- Zelfzorgadvies bij aanpak van nevenwerkingen
- Opvangen van alarmsignalen en hierbij doorverwijzen
- Psychosociale ondersteuning van patiënt én mantelzorger
Vooral vertrekken vanuit wat de patiënt al weet en daarop verder
bouwen Informatie vanuit ziekenhuis
versterken
1
,Medicatiebegeleiding bij orale antikanker therapie
Orale antikanker geneesmiddelen:
Medicatie afgeleverd in de officina-apotheek
Oncologische geneesmiddelen
Aflevering in officina-apotheek: waarom in ZH
afgeleverd? mag geen
overgebruik in ontstaan,
niet eender wie mag
voorschrijven, dure GM
ANTI-HORMONALE MIDDELEN IN DE
ONCOLOGIE
Tamoxifen (Nolvadex ® , Tamoplex 16 ® )
- Werkingsmechanisme:
o Selectieve oestrogeen receptormodulator (SERM)
Antagonist oestrogeenreceptoren in borstweefsel
(hormoongevoelige tumoren)
Agonist op oestrogeenreceptoren in skelet en lever ( AE)
Partieel agonist oestrogeenreceptoren in endometrium
(langdurig gebruik endomtriumCa)
- Indicaties:
o Hormonale behandeling van borstkanker:
Adjuvante behandeling na heelkunde, zowel voor als na de
menopauze
Palliatieve behandeling van gemetastaseerd borstcarcinoom
o Endometriumcarcinoom:
Indien andere geneesmiddelen niet gebruikt kunnen worden
- Gebruik: (19-21)
2
, o Gebruikelijke dosering: 20 mg eenmaal daags
o Gedurende 5 – 10 jaar
- Contra-indicaties:
o Zwangerschap(wens) of borstvoeding
o VTE, CVA, TIA in voorgeschiedenis
o Langdurige immobilisatie
- NW (zeer vaak voorkomende)
o Onregelmatige menstruatie
o Vaginaal bloedverlies en/of afscheiding
o Postmenopauzale klachten zoals transpireren, opvliegers
o Oedeem
- NW (vaak voorkomende)
o Trombo-embolie
o CVA
o Misselijkheid, braken
o Hoofdpijn, duizeligheid
o Endometriumhyperplasie
- Interacties Metabolieten zijn
o Geneesmiddelen met oestrogene effecten (vb. anticonceptie)actief
o Sterke CYP2D6 inhibitoren concentratie actieve metaboliet
endoxifen kan met 65% - 75% dalen!
Cave: SSRI’s, voriconazole
o Matige en sterke CYP3A4 inhibitoren en
inductoren
Cave: pompelmoessap
- Hoe schat je de therapietrouw in van 5 – 10 jaar
behandeling met tamoxifen?
o 1. Heel goed, het zijn immers kankerpatiënten
o 2. Niet goed, Tamoxifen wordt slecht verdragen
o 3. Niet goed, patiënten stoppen vaak na een aantal jaar omdat ze
denken dat verder innemen van de medicatie weinig meerwaarde
heeft
o Antw:
Therapietrouw varieert tussen 79,6% op 1 jaar en 68,3% op 5
jaar
Non-persistence na 1 jaar: 13,6%; na 5 jaar: 47,1% (door AE,
noodzaak niet zien)
Aromatase-inhibitoren (Anastrozol (Arimidex ® ), Exemestan (Aromasin
®),Letrozol (Femara ® ))
- Werkingsmechanisme:
o Rol in aanmaak estradiol
- Indicaties: (enkel
postmenopauzaal)
3
, - Gebruik:
o Anastrozol: 1 mg eenmaal daags
o Exemestan: 25 mg eenmaal daags, bij voorkeur na maaltijd
o Letrozol: 2,5 mg eenmaal daags
o Gedurende 5 jaar
- Contra-indicaties:
o Zwangerschap of borstvoeding
o Pre-menopauzale status
- Nevenwerkingen:
o Postmenopauzale klachten: opvliegers, transpireren
o Slapeloosheid
o Hypercholesterolemie (letrozol, anastrozol)
o Spier-en gewrichtspijn
o Vermoeidheid
o Depressie
o Hoofdpijn, duizeligheid
o Oedeem (en gewichtstoename)
o Osteoporose Belang van Ca/Vit D supplement!
(vorming oestrogenen blokkeren (<-> tamoxifen, is een
agonist thv skelet))
Anti-androgenen (Abiraterone (Zytiga ® ) H.G., Apalutamide
(Erleada ® ) H.G., Bicalutamide (Casodex ), Darolutamide
(Nubeqa ® ) H.G., Enzalutamide (Xtandi) H.G., Flutamide ®)
- Werkingsmechanisme:
- Abirateron in combinatie met prednison/prednisolon?
o ACTH -> cholesterol en pregnenolone-> -> DHEA -> testosteron
zijweg -> cortisol zijweg -> MC aldosteron
o negatieve feedbackloop op ACTH en uiteindelijk ook testosteron
o omzetting blokkeren dus aantal testosteron daalt -> aanmaak
cortisol daalt -> neg feedback valt weg -> meer ACTH maar wordt
geblokkeerd dus meer omzetting naar MC -> oedemen
o extra cortisol innemen zodat ACTH productie niet op gang wordt
gebracht
- Androgeendeprivatietherapie / hormoontherapie bij prostaatkanker :
4
