STRAFRECHT EN
STRAFPROCESRECHT
ACADEMIEJAAR 2025-2026
1
,DEEL 1. ALGEMENE
ORIËNTATIE
HOOFDSTUK 1. WAT IS
STRAFRECHT?
AFDELING 1. HET VERSCHIJNSEL “STRAFRECHT”
- Een vd meest bekende rechtsgebieden
- Media-aandacht – heel populair
- Soms bij arbeidsongevallen ook strafrecht aanwezig
WAT IS STRAFRECHT VR JULLIE?
- Iets stigmatiseren?
- Iets pedagogisch?
- Iets praktisch (“kanaliseren vergeldingsbehoeftes”)
- Waarover gaat het
o Wat is strafbaar? Wat is een misdrijf
o Schending vd fundamentele waarden v onze samenleving? Hoe kunnen we
die waarden vaststellen?
o Legaliteitsbeginsel!!
STRAFRECHT GAAT OM…
- … Misdrijven
o Wat is een misdrijf?
Bedrieglijk opzet
- Politie, procureurs des Konings, (onderzoeks)rechters, rechtbanken en hoven
o Wat mogen zij doen om misdrijven en misdadigers op te sporen, te
ontdekken en te veroordelen?
- En slachtoffers
o Wat is hun rol?
o Rekening houden met verwachtingen v so – HVC
AFDELING 2. HET BEGRIP “STRAFRECHT”
- Materieel strafrecht
o Rechtsnormen die bepalen wie, waarvoor, wnr strafbaar is en wrm en
welke sancties opgelegd kunnen w
“Wat men niet mag” => let op: soms wat men niet mag weigeren
te doen
Soms zijn onthoudingen ook strafbaar; welke handeling valt binnen
of buiten het materieel strafrecht
- Formeel strafrecht (strafvordering/strafprocesrecht)
o De regels aangaande het verloop vh strafproces
o Strafprocedure, strafvordering, strafrechtspleging, tenuitvoerlegging,
rechtshulp
2
, “Wat er moet gedaan w als er een misdrijf is gepleegd”
Van belang aan welke staat/autoriteit we hulp gaan vragen
VERBAND TSS MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT
- Materieel strafrecht komt tot leven in een strafprocedure
o Impact strafrecht op strafprocesrecht
Vb. drempels vr voorlopige hechtenis, verjaringstermijnen
o Strafprocesrecht als kader vr de sanctionering v strafrechtelijk relevant
gedrag
o SR en SPR = beschermde functie
Vermijden onrechtmatig overheidsingrijpen
Vb. vrijheidsberoving of huiszoeking
Om te zorgen dat er basisregels zijn waar men recht op
heeft tijdens strafprocedure, bvb recht op advocaat, …
MATERIEEL STRAFRECHT
1) Wat is strafbaar? (wat w verboden?)
o Misdrijven
2) Wie moet gestraft w?
o Misdadigers (alleen mensen?)
o Kan AI-systeem/bedrijf/… vervolgd w?
o Wie kan een dader zijn dus eig
3) Wnr moet iemand gestraft w vr iets wat strafbaar is?
o Voorwaarden vr individuele aansprakelijkheid & strafrechtelijke sancties
o Vb rechtvaardigheidsgrond: wettelijke zelfverdediging
FORMEEL STRAFRECHT
- Misdadigers? – pas aan het einde
o En in geval v veroordeling
- Voordien: verdachten/beklaagden/beschuldigden
o Heeft belang bij de rechten, een verdachte heeft rechten
o Later nog een onderscheid tss soorten verdachten
o Bij strafonderzoek: in verdenking gestelde
o Ook de beklaagden w vermoed onschuldig te zijn
Vb. iemand in hechtenis, als die daar moet blijven moet er een
goede motivering zijn
Vb. niet “door de terroristische aanvallen die zijn gepleegd” maar
“die zouden zijn gepleegd” anders nr HVC => schending
vermoeden v onschuld
HvA: Pas als rechterlijke uitspraak definitief is, de schuld komt
definitief vast te staan, spreken we v een veroordeelde
Moeilijkste vraag: wat zou strafrecht moeten
doen?
IDEOLOGIEËN
3
, - Waarom strafrecht? Nuttig?
- Wat is het doel v Strafrecht?
o Straffen (?!)
o Strafrecht als beleidsinstrument
o Normconform gedrag afdwingen
o In tal v domeinen
Vb. seksueel strafrecht, fiscaal strafrecht, milieustrafrecht, sociaal
strafrecht,…
o Reactie tegen/vergelding vr laakbare gedragingen
Vb. taliowet: ‘oog om oog, tand om tand’ (twaalftafelenwet)
Strafrecht als beteugeld recht tot straffen
o Preventie v laakbare gedragingen
Positieve: voorkomen dat daders/ criminelen wederom in fout
gaan
Negatieve: voorkomen dat mensen (alle burgers) in de fout gaan
o Resocialisatie v misdadigers
o Andere?: maatschappij reguleren, moraliteit beschermen
- Strafdoelen anno 2026
o Art. 27 NSw.
Strafdoelen wettelijk bepaald
Uiting geven aan maatschappelijke afkeuring t.a.v. de
overtreding vd strafwet
Bevorderen vh herstel vh maatschappelijk evenwicht en vh
herstel vd dr het misdrijf veroorzaakte schade
o Vb. iemand die veel geld heeft verdiend met illegale
drugshandel, moet zijn buit afgeven, we willen dat
dat uit het maatschappelijk verkeer geraakt
Bevorderen vd maatschappelijke rehabilitatie en re-
integratie vd dader
Beschermen vd maatschappij
HOOFDSTUK 2. CODIFICATIE
WORTELS V HUIDIG MATERIEEL STRAFRECHT
- Modern strafrecht – verlichting
o Montesquieu, Voltaire, Bentham, Feuerbach, Beccaria,…
o Rationaliseren
Wat is grondslag vh recht op straffen?
o Humaniseren
o Vermijd willekeur
- Oorsprong v ‘klassieke school’ v strafrechtsdenken
o Homo economicus met vrije wil
o Strafrecht als ultima ratio (het laatste middel) – utilitarisme
Repressieve functie – beperkt tot schending v essentiële goederen
(vb. leven, eigendom, …)
o Aandacht vr “criminele feiten” (meer dan vr daders)
FRANSE WETBOEK NA REVOLUTIE
- Napoleontische tijd
4
STRAFPROCESRECHT
ACADEMIEJAAR 2025-2026
1
,DEEL 1. ALGEMENE
ORIËNTATIE
HOOFDSTUK 1. WAT IS
STRAFRECHT?
AFDELING 1. HET VERSCHIJNSEL “STRAFRECHT”
- Een vd meest bekende rechtsgebieden
- Media-aandacht – heel populair
- Soms bij arbeidsongevallen ook strafrecht aanwezig
WAT IS STRAFRECHT VR JULLIE?
- Iets stigmatiseren?
- Iets pedagogisch?
- Iets praktisch (“kanaliseren vergeldingsbehoeftes”)
- Waarover gaat het
o Wat is strafbaar? Wat is een misdrijf
o Schending vd fundamentele waarden v onze samenleving? Hoe kunnen we
die waarden vaststellen?
o Legaliteitsbeginsel!!
STRAFRECHT GAAT OM…
- … Misdrijven
o Wat is een misdrijf?
Bedrieglijk opzet
- Politie, procureurs des Konings, (onderzoeks)rechters, rechtbanken en hoven
o Wat mogen zij doen om misdrijven en misdadigers op te sporen, te
ontdekken en te veroordelen?
- En slachtoffers
o Wat is hun rol?
o Rekening houden met verwachtingen v so – HVC
AFDELING 2. HET BEGRIP “STRAFRECHT”
- Materieel strafrecht
o Rechtsnormen die bepalen wie, waarvoor, wnr strafbaar is en wrm en
welke sancties opgelegd kunnen w
“Wat men niet mag” => let op: soms wat men niet mag weigeren
te doen
Soms zijn onthoudingen ook strafbaar; welke handeling valt binnen
of buiten het materieel strafrecht
- Formeel strafrecht (strafvordering/strafprocesrecht)
o De regels aangaande het verloop vh strafproces
o Strafprocedure, strafvordering, strafrechtspleging, tenuitvoerlegging,
rechtshulp
2
, “Wat er moet gedaan w als er een misdrijf is gepleegd”
Van belang aan welke staat/autoriteit we hulp gaan vragen
VERBAND TSS MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT
- Materieel strafrecht komt tot leven in een strafprocedure
o Impact strafrecht op strafprocesrecht
Vb. drempels vr voorlopige hechtenis, verjaringstermijnen
o Strafprocesrecht als kader vr de sanctionering v strafrechtelijk relevant
gedrag
o SR en SPR = beschermde functie
Vermijden onrechtmatig overheidsingrijpen
Vb. vrijheidsberoving of huiszoeking
Om te zorgen dat er basisregels zijn waar men recht op
heeft tijdens strafprocedure, bvb recht op advocaat, …
MATERIEEL STRAFRECHT
1) Wat is strafbaar? (wat w verboden?)
o Misdrijven
2) Wie moet gestraft w?
o Misdadigers (alleen mensen?)
o Kan AI-systeem/bedrijf/… vervolgd w?
o Wie kan een dader zijn dus eig
3) Wnr moet iemand gestraft w vr iets wat strafbaar is?
o Voorwaarden vr individuele aansprakelijkheid & strafrechtelijke sancties
o Vb rechtvaardigheidsgrond: wettelijke zelfverdediging
FORMEEL STRAFRECHT
- Misdadigers? – pas aan het einde
o En in geval v veroordeling
- Voordien: verdachten/beklaagden/beschuldigden
o Heeft belang bij de rechten, een verdachte heeft rechten
o Later nog een onderscheid tss soorten verdachten
o Bij strafonderzoek: in verdenking gestelde
o Ook de beklaagden w vermoed onschuldig te zijn
Vb. iemand in hechtenis, als die daar moet blijven moet er een
goede motivering zijn
Vb. niet “door de terroristische aanvallen die zijn gepleegd” maar
“die zouden zijn gepleegd” anders nr HVC => schending
vermoeden v onschuld
HvA: Pas als rechterlijke uitspraak definitief is, de schuld komt
definitief vast te staan, spreken we v een veroordeelde
Moeilijkste vraag: wat zou strafrecht moeten
doen?
IDEOLOGIEËN
3
, - Waarom strafrecht? Nuttig?
- Wat is het doel v Strafrecht?
o Straffen (?!)
o Strafrecht als beleidsinstrument
o Normconform gedrag afdwingen
o In tal v domeinen
Vb. seksueel strafrecht, fiscaal strafrecht, milieustrafrecht, sociaal
strafrecht,…
o Reactie tegen/vergelding vr laakbare gedragingen
Vb. taliowet: ‘oog om oog, tand om tand’ (twaalftafelenwet)
Strafrecht als beteugeld recht tot straffen
o Preventie v laakbare gedragingen
Positieve: voorkomen dat daders/ criminelen wederom in fout
gaan
Negatieve: voorkomen dat mensen (alle burgers) in de fout gaan
o Resocialisatie v misdadigers
o Andere?: maatschappij reguleren, moraliteit beschermen
- Strafdoelen anno 2026
o Art. 27 NSw.
Strafdoelen wettelijk bepaald
Uiting geven aan maatschappelijke afkeuring t.a.v. de
overtreding vd strafwet
Bevorderen vh herstel vh maatschappelijk evenwicht en vh
herstel vd dr het misdrijf veroorzaakte schade
o Vb. iemand die veel geld heeft verdiend met illegale
drugshandel, moet zijn buit afgeven, we willen dat
dat uit het maatschappelijk verkeer geraakt
Bevorderen vd maatschappelijke rehabilitatie en re-
integratie vd dader
Beschermen vd maatschappij
HOOFDSTUK 2. CODIFICATIE
WORTELS V HUIDIG MATERIEEL STRAFRECHT
- Modern strafrecht – verlichting
o Montesquieu, Voltaire, Bentham, Feuerbach, Beccaria,…
o Rationaliseren
Wat is grondslag vh recht op straffen?
o Humaniseren
o Vermijd willekeur
- Oorsprong v ‘klassieke school’ v strafrechtsdenken
o Homo economicus met vrije wil
o Strafrecht als ultima ratio (het laatste middel) – utilitarisme
Repressieve functie – beperkt tot schending v essentiële goederen
(vb. leven, eigendom, …)
o Aandacht vr “criminele feiten” (meer dan vr daders)
FRANSE WETBOEK NA REVOLUTIE
- Napoleontische tijd
4
