Samenvatting media-economie
1ste bachelor 2de semester communicatiewetenschappen UGent
Gemaakt dr Mona Bonte
, Wat is media-economie? (H1, Les 1)
AFBAKENING: MEDIA
Media: nt enkel tastbare zaken, ook diensten & eco principes achter content
1ste CW studies = effectstudies: mensen als spons
Eco studies pas jaren 1970 in VS dr ontstaan commerciële media
AFBAKENING: ECONOMIE
Economie: spel tss vraag & aanbod, prijsmechanisme dr interactie
WETENSCHAP V DE SCHAARSTE (Economie)
• Hoe zetten mediabedrijven hun schaarse middelen op efficiënte wijze in om aan de vraag nr
mediaproducten tegemoet te komen?
• Gebruik v productiefactoren (middelen om doelstellingen mee te realiseren)
o Arbeid: creatief & zakelijk talent (‘people business’)
o Grondstoffen: materieel of immaterieel
▪ In media vaak geld (nt onuitputtelijk, schaars) & immateriële dingen (bv: video,
data) → Rechten, intellectueel eigendom nodig → Media = kostelijk affaire
o Kapitaal: via eigenaars, investeerders of beursgang
CONTRADICTIE: SCHAARSTE IN TIJDEN V OVERVLOED
• Media-economie ook gekenmerkt dr overvloed
• Gigantische toename v aanbod (content & platformen), veel beschikbaar, inflatie v content & aanbod
• Toch: creëert schaarste economische waarde, nt overvloed
• Nt langer technologische schaarste, wel kunstmatige schaarste: gecreerd dr mediabedrijven om
waarde op te drijven (bv: “limited edition”, exclusiviteit)
o Strategieën om schaarste te creëren
• Maar: tijd consument blijft schaars. Mediabedrijven moeten aandacht (& tijd) v de consument
winnen om economische waarde te creëren
o Grote uitdaging vr mediabedrijven: kijk nr mij, deel mij, …
o Beste content zonder kijkers, interactie = 0 economische waarde
AFBAKENING: MEDIA-ECONOMIE
• Combinatie v mediastudies & economie
• Toepassen v economische theorieën, concepten & principes om werking media-
industrie/bedrijven/producten te verklaren
• Begrijpen welke invloed financieel-economische krachten/structuren op media-
industrie/bedrijven/producten uitoefenen
• Sterk gelinkt aan politieke economie v de communicatie
o Media als ruilwaarde: nt altijd met geld, ook met aandacht betalen (bv: gratis YouTube)
1
,MACRO VS. MICRO-ECONOMIE
2 delen v economie:
• Macro: gehele eco omgeving
• Micro: specifieke relaties tss individuele actoren, vraag & aanbod tss gezinnen, …
Poging tot verklaren hoe media-industrie gestructureerd is.
THEORIEËN OVER DE ONDERNEMING
• Verschillende types ondernemingen in functie v de rol die ze spelen
o Functies (rollen):
▪ Producent: maakt content
▪ Aggregator: structureren content (bv: in welke plaats in het journaal, in de krant?)
▪ Distributeur: fysieke netwerk apparatuur vr verspreiden v aanbod
o Omvang:
▪ Groot vs klein
▪ Lokaal vs internationaal
o Eigendom:
▪ Beursgenoteerd
▪ Familie-eigendom
▪ Overheid
→ Verbinden: allemaal mediabedrijven
• Theories of the firm: theorieën over bestaan & functioneren v (media)bedrijven
o Neoklassieke theorie: winstmaximalisatie
o Transactiekostentheorie: transactiekosten
o Agencytheorie: tegengestelde belangen
NEOKLASSIEKE THEORIE
• Bedrijf streeft winstmaximalisatie na, gn maatschappelijke doelen, puur commercieel
• Bedrijf zet (financiële) middelen efficiënt in vr zoveel mogelijk opbrengst (kosten-batenanalyse)
o Rationele keuzes → Opportuniteitskost → Bepaalde dingen wel/nt kunnen realiseren
Bv: 5 euro vr 3 koffiekoeken of 2 pintjes → Keuze: koffiekoeken = winst, pintjes = verlies
→ Opportuniteitskost: beste gemiste kans, kiezen is verliezen
• Markt creëert beste uitkomst, nt de overheid,
o Overheid enkel bemoeien bij marktfalen wanneer markt onvoldoende ‘werkt’
• Kritiek op neoklassiek perspectief:
o Nt elk mediabedrijf streeft zoveel mogelijk winst na (bv: VRT: maatschappelijke opdracht)
o Overheid om negatieve uitkomst markt te remediëren → In geval v media noodzakelijk dat
overheid tss komt (bv: Vlaamse films nt succesvol zonder steun, regels rond # minuten reclame)
Huidig Mediaminister: Cieltje v Achter
2
, TRANSACTIEKOSTENTHEORIE
• Bedrijven als alternatief vr de markt
• Marktcontracten productie per productie (eenmalige producties)
o Losse arbeidscontracten vr specifieke opdracht
o Impliceert transactiekosten: kosten verbonden met onderhandeling
Bv: film: specifieke actrice, regisseur → Onderhandeling per productie = los arbeidscontract
• Centrale organisatie als substituut vr markt (seriële producties)
o Langdurige arbeidscontracten in hiërarchisch verband
o Impliceert coördinatiekosten (management)
Bv: dagelijkse nieuwszender → Gn onderhandeling per productie = langdurig arbeidscontract
• Bedrijf als coördinatiekosten < transactiekosten
o Speelt vaak rol bij overnames in media
AGENCYTHEORIE
• Relatie tss eigenaars & managers → Kans op tegengestelde belangen & conflict = principaal-agent
probleem
o Eigenaars: winstmaximalisatie, langdurig
o Manager: eigen agenda, loon, aanzien, eigen voordelen behalen, kortere duur
→ Incentives om belangen te verdedigen & gelijk te schakelen (prestatiecontract)
• Verschuiving eigendomsstructuur in media
o Familiale bedrijven (eigenaar = manager) → Samenvallende rollen
o Beursgenoteerd (eigenaar ≠ manager) → rollen v elkaar losgetrokken
Huidig CEO VRT: Frederik Delaplace
NO BUSINESS LIKE MEDIA BUSINESS → 10 kenmerken
1) Cultureel goed: cultureel & democratische functie
• Maatschappelijke, creatieve waarde, nt altijd enkel commercieel (bv: herinneringen bij jeugdprogramma
uit kindertijd, cultureel erfgoed FC de Kampioenen
• 4de macht media: toekijken op werking v andere 3
2) Publiek belang: nt noodzakelijk winstmaximalisatie
• Nt enkel winstmaximalisatie (bv: VTM enige commerciële zender met nieuws zodat kijkers op hun
zender blijven (gn opbrengst dr gebrek aan reclame tijdens uitzending nieuws), terzake op tv, radio 1
als nieuwszender, Klara met klein doelpubliek, radio 2 met vooral ouder doelpubliek → nt rendabel)
• Enkel eco logica: enkel hollywood blockbusters in cinema → nt het geval, ook films met kleiner doelpubliek
3) Publiek GOED: NT-rivaliserend & NT-uitsluitbaar
• 2 kenmerken publiek goed
o Nt-rivaliserend: consumptie media dr ene persoon gn invloed op mogelijke consumptie
media dr andere persoon, consumptie dr ene ontneemt consumptie vr andere nt (Bv: lucht:
iedereen kan ademen, koekje ene persoon kan eten, andere nt)
o Nt-uitsluitbaar: mensen die nt kunnen betalen zijn nt meer uitgesloten, vroeger wel met tv
kabel of radioantenne, nu antenne vr iedereen
▪ Erodeert → clubgoed: nt-rivaliserend, wel uitsluitbaar dr prijs (Bv: Netflix abonnement)
4) Minder concurrentie: monopolie of oligopolie
• Monopolie
• Oligopolie: marktstructuur met paar aanbieders, meer concentratie dr belang schaaleffecten
3
1ste bachelor 2de semester communicatiewetenschappen UGent
Gemaakt dr Mona Bonte
, Wat is media-economie? (H1, Les 1)
AFBAKENING: MEDIA
Media: nt enkel tastbare zaken, ook diensten & eco principes achter content
1ste CW studies = effectstudies: mensen als spons
Eco studies pas jaren 1970 in VS dr ontstaan commerciële media
AFBAKENING: ECONOMIE
Economie: spel tss vraag & aanbod, prijsmechanisme dr interactie
WETENSCHAP V DE SCHAARSTE (Economie)
• Hoe zetten mediabedrijven hun schaarse middelen op efficiënte wijze in om aan de vraag nr
mediaproducten tegemoet te komen?
• Gebruik v productiefactoren (middelen om doelstellingen mee te realiseren)
o Arbeid: creatief & zakelijk talent (‘people business’)
o Grondstoffen: materieel of immaterieel
▪ In media vaak geld (nt onuitputtelijk, schaars) & immateriële dingen (bv: video,
data) → Rechten, intellectueel eigendom nodig → Media = kostelijk affaire
o Kapitaal: via eigenaars, investeerders of beursgang
CONTRADICTIE: SCHAARSTE IN TIJDEN V OVERVLOED
• Media-economie ook gekenmerkt dr overvloed
• Gigantische toename v aanbod (content & platformen), veel beschikbaar, inflatie v content & aanbod
• Toch: creëert schaarste economische waarde, nt overvloed
• Nt langer technologische schaarste, wel kunstmatige schaarste: gecreerd dr mediabedrijven om
waarde op te drijven (bv: “limited edition”, exclusiviteit)
o Strategieën om schaarste te creëren
• Maar: tijd consument blijft schaars. Mediabedrijven moeten aandacht (& tijd) v de consument
winnen om economische waarde te creëren
o Grote uitdaging vr mediabedrijven: kijk nr mij, deel mij, …
o Beste content zonder kijkers, interactie = 0 economische waarde
AFBAKENING: MEDIA-ECONOMIE
• Combinatie v mediastudies & economie
• Toepassen v economische theorieën, concepten & principes om werking media-
industrie/bedrijven/producten te verklaren
• Begrijpen welke invloed financieel-economische krachten/structuren op media-
industrie/bedrijven/producten uitoefenen
• Sterk gelinkt aan politieke economie v de communicatie
o Media als ruilwaarde: nt altijd met geld, ook met aandacht betalen (bv: gratis YouTube)
1
,MACRO VS. MICRO-ECONOMIE
2 delen v economie:
• Macro: gehele eco omgeving
• Micro: specifieke relaties tss individuele actoren, vraag & aanbod tss gezinnen, …
Poging tot verklaren hoe media-industrie gestructureerd is.
THEORIEËN OVER DE ONDERNEMING
• Verschillende types ondernemingen in functie v de rol die ze spelen
o Functies (rollen):
▪ Producent: maakt content
▪ Aggregator: structureren content (bv: in welke plaats in het journaal, in de krant?)
▪ Distributeur: fysieke netwerk apparatuur vr verspreiden v aanbod
o Omvang:
▪ Groot vs klein
▪ Lokaal vs internationaal
o Eigendom:
▪ Beursgenoteerd
▪ Familie-eigendom
▪ Overheid
→ Verbinden: allemaal mediabedrijven
• Theories of the firm: theorieën over bestaan & functioneren v (media)bedrijven
o Neoklassieke theorie: winstmaximalisatie
o Transactiekostentheorie: transactiekosten
o Agencytheorie: tegengestelde belangen
NEOKLASSIEKE THEORIE
• Bedrijf streeft winstmaximalisatie na, gn maatschappelijke doelen, puur commercieel
• Bedrijf zet (financiële) middelen efficiënt in vr zoveel mogelijk opbrengst (kosten-batenanalyse)
o Rationele keuzes → Opportuniteitskost → Bepaalde dingen wel/nt kunnen realiseren
Bv: 5 euro vr 3 koffiekoeken of 2 pintjes → Keuze: koffiekoeken = winst, pintjes = verlies
→ Opportuniteitskost: beste gemiste kans, kiezen is verliezen
• Markt creëert beste uitkomst, nt de overheid,
o Overheid enkel bemoeien bij marktfalen wanneer markt onvoldoende ‘werkt’
• Kritiek op neoklassiek perspectief:
o Nt elk mediabedrijf streeft zoveel mogelijk winst na (bv: VRT: maatschappelijke opdracht)
o Overheid om negatieve uitkomst markt te remediëren → In geval v media noodzakelijk dat
overheid tss komt (bv: Vlaamse films nt succesvol zonder steun, regels rond # minuten reclame)
Huidig Mediaminister: Cieltje v Achter
2
, TRANSACTIEKOSTENTHEORIE
• Bedrijven als alternatief vr de markt
• Marktcontracten productie per productie (eenmalige producties)
o Losse arbeidscontracten vr specifieke opdracht
o Impliceert transactiekosten: kosten verbonden met onderhandeling
Bv: film: specifieke actrice, regisseur → Onderhandeling per productie = los arbeidscontract
• Centrale organisatie als substituut vr markt (seriële producties)
o Langdurige arbeidscontracten in hiërarchisch verband
o Impliceert coördinatiekosten (management)
Bv: dagelijkse nieuwszender → Gn onderhandeling per productie = langdurig arbeidscontract
• Bedrijf als coördinatiekosten < transactiekosten
o Speelt vaak rol bij overnames in media
AGENCYTHEORIE
• Relatie tss eigenaars & managers → Kans op tegengestelde belangen & conflict = principaal-agent
probleem
o Eigenaars: winstmaximalisatie, langdurig
o Manager: eigen agenda, loon, aanzien, eigen voordelen behalen, kortere duur
→ Incentives om belangen te verdedigen & gelijk te schakelen (prestatiecontract)
• Verschuiving eigendomsstructuur in media
o Familiale bedrijven (eigenaar = manager) → Samenvallende rollen
o Beursgenoteerd (eigenaar ≠ manager) → rollen v elkaar losgetrokken
Huidig CEO VRT: Frederik Delaplace
NO BUSINESS LIKE MEDIA BUSINESS → 10 kenmerken
1) Cultureel goed: cultureel & democratische functie
• Maatschappelijke, creatieve waarde, nt altijd enkel commercieel (bv: herinneringen bij jeugdprogramma
uit kindertijd, cultureel erfgoed FC de Kampioenen
• 4de macht media: toekijken op werking v andere 3
2) Publiek belang: nt noodzakelijk winstmaximalisatie
• Nt enkel winstmaximalisatie (bv: VTM enige commerciële zender met nieuws zodat kijkers op hun
zender blijven (gn opbrengst dr gebrek aan reclame tijdens uitzending nieuws), terzake op tv, radio 1
als nieuwszender, Klara met klein doelpubliek, radio 2 met vooral ouder doelpubliek → nt rendabel)
• Enkel eco logica: enkel hollywood blockbusters in cinema → nt het geval, ook films met kleiner doelpubliek
3) Publiek GOED: NT-rivaliserend & NT-uitsluitbaar
• 2 kenmerken publiek goed
o Nt-rivaliserend: consumptie media dr ene persoon gn invloed op mogelijke consumptie
media dr andere persoon, consumptie dr ene ontneemt consumptie vr andere nt (Bv: lucht:
iedereen kan ademen, koekje ene persoon kan eten, andere nt)
o Nt-uitsluitbaar: mensen die nt kunnen betalen zijn nt meer uitgesloten, vroeger wel met tv
kabel of radioantenne, nu antenne vr iedereen
▪ Erodeert → clubgoed: nt-rivaliserend, wel uitsluitbaar dr prijs (Bv: Netflix abonnement)
4) Minder concurrentie: monopolie of oligopolie
• Monopolie
• Oligopolie: marktstructuur met paar aanbieders, meer concentratie dr belang schaaleffecten
3
