WELZIJN EN JUSTITIE
HOOFDSTUK 1: DEFINIËRING
Beeldvorming van Forensisch sociaal werkers. FSW worden getypeerd als naïve
personen.
Beeldvorming van delictplegers binnen FSW: De meeste patiënten in de fictie zijn
veroordeeld voor zedendelicten of levensdelicten.
WAT IS FORENSISCH SOCIAAL WERK, GELINKT AAN HET OLOD
WELZIJN EN JUSTITIE?
VERSTAAN, op examen
Forensisch sociaal werk = gespecialiseerde tak binnen het SW : richt zich op
(verplichte) ondersteuning en begeleiding van daders, slachtoffers (en hun
contexten) die in aanraking zijn gekomen met het strafrecht. Forensisch
sociaal werkers opereren binnen verschillende schakels van het rechtssysteem,
variërend van straftoemeting tot strafuitvoering, en werken samen met
organisaties zoals politie, het openbaar ministerie, de rechterlijke macht,
strafinrichtingen/gevangenissen, maatschappelijke opvanginitiatieven en andere
ondersteunende diensten.
De interventies die FSW uitvoeren worden gestuurd vanuit het
mensenrechtenperspectief en zijn zowel preventief als curatief van aard.
o Doel van deze interventies is enerzijds het ondersteunen van de
belanghebbende en diens omgeving bij sociaal en psychologisch herstel +
bevorderen van re-integratie in de samenleving; dit allen vanuit een
nabije en verbindende houding.
Gericht op het voorkomen van recidive door de sociaal-maatschappelijke
omstandigheden van de betrokkenen te verbeteren
o Nabij = dicht en op maat van de belanghebbende + nabijheid in
samenwerking tussen professionals en vrijwilligers, SW’er is er betrokken
op gebruikers van hulp-en dienstverlening
o Verbindend = samenwerken met partners (ABC-model) kennen!
o Sociaal-maatschappelijke omstandigheden = de complexiteit aan
sociale problemen van belanghebbenden + belang van netwerking en
verbinden met andere diensten
WELKE ROLLEN MOET JE DAN OPNEMEN ?
Informateur: informeren organisaties over situatie en context
belanghebbende.
wat heeft de persoon nodig en hoe kunnen we dit koppelen aan
vervolgtrajecten?
Bemiddelaar bij conflicten tussen mensen en gespecialiseerde
organisaties
(bvb. verslavingszorg, schuldbemiddelaars, sociale huisvesting, ….).
, Exclusie en inclusie
Sleutelfiguur: behoudt overzicht van veelheid aan diensten en werkt
problem solved (OGW).
Coördinator tussen verschillende organisaties.
Overzicht houden en oplossingsgericht ipv adviserend
Netwerkanalyses
Holistisch denken
Vangnet bij wachtlijsten, uitsluitingscriteria, ….. (blijvend follow-up’en)
Onderhandelen met netwerken
Politiserend werken (samenwerken met beleid op alle niveaus)
Belangenbehartiger: hangt samen met vorige waarbij SW’er structurele
oplossingen probeer te zoeken (recht op….).
OVER WELKE KERNVAARDIGHEDEN MOET EEN SW’ER IN DE
FORENSISCH CONTEXT BESCHIKKEN?= ONDERZOEK NAAR
PRAKTIJKWERKERS VANUIT DE GEVANGENIS STERK SOCIAAL WERK
NABIJHEID EN LAAGDREMPELIG WERKEN
Praktijkwerkers benadrukken het belang van een vertrouwensrelatie met
gedetineerden, waarbij de mens centraal staat en niet de gepleegde
feiten.
Nabijheid wordt gerealiseerd door fysiek aanwezig te zijn en proactief
contact te onderhouden.
Holistisch denken
POLITISEREND WERKEN
Het waarborgen van toegang tot rechten als het collectiviseren van
maatschappelijke problemen.
Praktijkwerkers signaleren structurele problemen via overleg en
beleidscoördinatoren.
GENERALISTISCH WERKEN
Praktijkwerkers hebben aandacht voor alle levensdomeinen van gedetineerden
en fungeren als brugfiguren tussen verschillende diensten.
Breed opentrekken
VERBINDEND WERKEN
Het versterken van individuen (op niveau van het individu) als het leggen
van verbindingen met maatschappelijke instituties (op niveau van de
SL).
Initiatieven zoals “sociaal bezoek” en “samenwerking met externe organisaties”
bevorderen de verbinding tussen binnen en buiten de gevangenis.
PROCESMATIG WERKEN
Hulpverlening/begeleiding wordt afgestemd op de noden en behoeften van
gedetineerden (tempo van belanghebbende met zijn ups en downs,
contextueel, …..)
Inspraak en participatie centraal staan.
,Flexibiliteit = essentieel om in te spelen op onverwachte gebeurtenissen.
DE 7 COMPETENTIES VAN EEN FORENSISCH SOCIAAL
PROFESSIONAL
WERKRELATIE OPBOUWEN
Is vasthoudend in het nastreven van een effectieve werkalliantie met een cliënt
die gedwongen is een maatregel of vorm van behandeling of begeleiding te
accepteren.
RISICO-TAXATIE= WERKEN AAN GEDRAGVERANDERING
Combineert het beheersen van risicovol gedrag met het ondersteunen van
gedragsverandering, en treedt hierin zelfstandig en weloverwogen op.
STUREND OPTREDEN
Is in samenwerking met (netwerk)partners sturend en richtinggevend wanneer
het juridisch kader daartoe aanleiding geeft.
MENTAAL STABIEL BLIJVEN IN STRESSVOLLE SITUATIES
Blijft mentaal stabiel handelen, vooral tijdens spanningsvolle situaties
VERANTWOORDING AFLEGGEN
Legt verantwoording af aan de cliënt, de samenleving en de rechtstaat
ZELFBESCHIKKING BEVORDEREN
Komt binnen het gedwongen kader zoveel mogelijk tegemoet aan de
zelfbeschikking van een cliënt
GEDEELDE NORMEN, ETHISCH HANDELEN
Handelt op basis van gedeelde normen, ethische standaarden en gezamenlijke
professionele verantwoordelijkheid
EXAMEN: competenties halen uit bv vacatureteksten
FSW INTERNATIONAAL (invulling en erkenning FSW verschilt sterk
per land)
Verschilt per land afhankelijk van juridisch kader, onderwijslandschap en de mate
van specialisatie binnen sociaal werk. Wat andere takeninvullingen en opleiding
met zich meebrengt.
In veel landen is FSW geen afstudeerrichting binnen bachelor en master
opleidingen uiteenlopende competentieprofielen
USA – DADERBEGELEIDING + GEZONDHEIDSZORG
vaak uitgevoerd door sociaal werkers die gespecialiseerd zijn in het werken met
justitiële cliënten. Deze sociaal werkers werken in gevangenissen,
reclasseringsdiensten, en andere justitiële instellingen. Ze bieden
ondersteuning op het gebied van mentale gezondheid, verslavingszorg,
en re-integratie in de samenleving.
Re-integratie = einddoel forensisch sociaal werk
, VERERENDIGD KONINKRIJK
vaak betrokken bij de reclassering en werken ze nauw samen met de
Probation Service. Ze helpen bij het opstellen van risicobeoordelingen, bieden
ondersteuning aan gedetineerden en ex-gedetineerden, en werken aan de re-
integratie van deze personen in de samenleving. Forensisch sociaal werkers in
het VK hebben vaak een achtergrond in sociaal werk of psychologie en zijn
geregistreerd bij de Health and Care Professions Council (HCPC)
CANADA – DADER + SLO’ER
Werken binnen een breed scala aan instellingen, waaronder
gevangenissen, psychiatrische ziekenhuizen, en
gemeenschapsorganisaties. Ze bieden ondersteuning aan zowel daders als
slachtoffers en werken aan de re-integratie van gedetineerden. In sommige
gevallen werken ze ook samen met politie en justitie om preventieve
maatregelen te ontwikkelen. De meeste forensisch sociaal werkers in Canada
hebben een diploma in sociaal werk en zijn geregistreerd bij een provinciale of
territoriale beroepsorganisatie
AUSTRALIE
Werken binnen het strafrechtelijk systeem en bieden ze ondersteuning aan
gedetineerden, ex-gedetineerden, en hun families. Ze werken samen met andere
professionals zoals psychologen, psychiaters, en juridische experts om een
holistische benadering van zorg te bieden. Forensisch sociaal werkers in Australië
hebben vaak een achtergrond in sociaal werk en zijn geregistreerd bij de
Australian Association of Social Workers (AASW)
GESCHIEDENIS VAN FORENSISCH SOCIAAL WERK
INTERNATIONAAL IN BEWEGING
NA WOII: kritiek op klassieke repressieve sociale reclassering met te veel
nadruk op vergelding (straf evenredig als de ernst van de misdaad) en straffen +
te grote afstand tussen de dader en justitie.
= Invloed van de interdisciplinaire Utrechtse school vanaf 1948: Zij pleitten
ervoor dat reclasseringsmedewerkers, rechters, officieren van justitie en
advocaten, ieder vanuit hun eigen positie, zich zouden inleven in de positie
en de belevingswereld van de justitiabele (verdachte). In de
strafrechtspleging moest de delinquent als een gelijkwaardig medemens
worden behandeld. (en niet als een object van het SR)
Oproep om mens achter het delict te zien = criminaliteit is geen louter
juridisch feit maar een vorm van menselijk handelen in een context.
Vanaf hier zien we een scheiding tussen daad en persoon, aandacht naar
betekenisgeving door dader
KRITIEK OP SCHOOL = te weinig aandacht voor slachtoffer, te subjectief, te
soft, spanning tussen begrijpen en handhaven door SR-systeem.
werd nieuw evenwicht gezocht naar balans tussen zorg en controle,
dader-slachtofferperspectief, professioneel grenzen stellen.
HOOFDSTUK 1: DEFINIËRING
Beeldvorming van Forensisch sociaal werkers. FSW worden getypeerd als naïve
personen.
Beeldvorming van delictplegers binnen FSW: De meeste patiënten in de fictie zijn
veroordeeld voor zedendelicten of levensdelicten.
WAT IS FORENSISCH SOCIAAL WERK, GELINKT AAN HET OLOD
WELZIJN EN JUSTITIE?
VERSTAAN, op examen
Forensisch sociaal werk = gespecialiseerde tak binnen het SW : richt zich op
(verplichte) ondersteuning en begeleiding van daders, slachtoffers (en hun
contexten) die in aanraking zijn gekomen met het strafrecht. Forensisch
sociaal werkers opereren binnen verschillende schakels van het rechtssysteem,
variërend van straftoemeting tot strafuitvoering, en werken samen met
organisaties zoals politie, het openbaar ministerie, de rechterlijke macht,
strafinrichtingen/gevangenissen, maatschappelijke opvanginitiatieven en andere
ondersteunende diensten.
De interventies die FSW uitvoeren worden gestuurd vanuit het
mensenrechtenperspectief en zijn zowel preventief als curatief van aard.
o Doel van deze interventies is enerzijds het ondersteunen van de
belanghebbende en diens omgeving bij sociaal en psychologisch herstel +
bevorderen van re-integratie in de samenleving; dit allen vanuit een
nabije en verbindende houding.
Gericht op het voorkomen van recidive door de sociaal-maatschappelijke
omstandigheden van de betrokkenen te verbeteren
o Nabij = dicht en op maat van de belanghebbende + nabijheid in
samenwerking tussen professionals en vrijwilligers, SW’er is er betrokken
op gebruikers van hulp-en dienstverlening
o Verbindend = samenwerken met partners (ABC-model) kennen!
o Sociaal-maatschappelijke omstandigheden = de complexiteit aan
sociale problemen van belanghebbenden + belang van netwerking en
verbinden met andere diensten
WELKE ROLLEN MOET JE DAN OPNEMEN ?
Informateur: informeren organisaties over situatie en context
belanghebbende.
wat heeft de persoon nodig en hoe kunnen we dit koppelen aan
vervolgtrajecten?
Bemiddelaar bij conflicten tussen mensen en gespecialiseerde
organisaties
(bvb. verslavingszorg, schuldbemiddelaars, sociale huisvesting, ….).
, Exclusie en inclusie
Sleutelfiguur: behoudt overzicht van veelheid aan diensten en werkt
problem solved (OGW).
Coördinator tussen verschillende organisaties.
Overzicht houden en oplossingsgericht ipv adviserend
Netwerkanalyses
Holistisch denken
Vangnet bij wachtlijsten, uitsluitingscriteria, ….. (blijvend follow-up’en)
Onderhandelen met netwerken
Politiserend werken (samenwerken met beleid op alle niveaus)
Belangenbehartiger: hangt samen met vorige waarbij SW’er structurele
oplossingen probeer te zoeken (recht op….).
OVER WELKE KERNVAARDIGHEDEN MOET EEN SW’ER IN DE
FORENSISCH CONTEXT BESCHIKKEN?= ONDERZOEK NAAR
PRAKTIJKWERKERS VANUIT DE GEVANGENIS STERK SOCIAAL WERK
NABIJHEID EN LAAGDREMPELIG WERKEN
Praktijkwerkers benadrukken het belang van een vertrouwensrelatie met
gedetineerden, waarbij de mens centraal staat en niet de gepleegde
feiten.
Nabijheid wordt gerealiseerd door fysiek aanwezig te zijn en proactief
contact te onderhouden.
Holistisch denken
POLITISEREND WERKEN
Het waarborgen van toegang tot rechten als het collectiviseren van
maatschappelijke problemen.
Praktijkwerkers signaleren structurele problemen via overleg en
beleidscoördinatoren.
GENERALISTISCH WERKEN
Praktijkwerkers hebben aandacht voor alle levensdomeinen van gedetineerden
en fungeren als brugfiguren tussen verschillende diensten.
Breed opentrekken
VERBINDEND WERKEN
Het versterken van individuen (op niveau van het individu) als het leggen
van verbindingen met maatschappelijke instituties (op niveau van de
SL).
Initiatieven zoals “sociaal bezoek” en “samenwerking met externe organisaties”
bevorderen de verbinding tussen binnen en buiten de gevangenis.
PROCESMATIG WERKEN
Hulpverlening/begeleiding wordt afgestemd op de noden en behoeften van
gedetineerden (tempo van belanghebbende met zijn ups en downs,
contextueel, …..)
Inspraak en participatie centraal staan.
,Flexibiliteit = essentieel om in te spelen op onverwachte gebeurtenissen.
DE 7 COMPETENTIES VAN EEN FORENSISCH SOCIAAL
PROFESSIONAL
WERKRELATIE OPBOUWEN
Is vasthoudend in het nastreven van een effectieve werkalliantie met een cliënt
die gedwongen is een maatregel of vorm van behandeling of begeleiding te
accepteren.
RISICO-TAXATIE= WERKEN AAN GEDRAGVERANDERING
Combineert het beheersen van risicovol gedrag met het ondersteunen van
gedragsverandering, en treedt hierin zelfstandig en weloverwogen op.
STUREND OPTREDEN
Is in samenwerking met (netwerk)partners sturend en richtinggevend wanneer
het juridisch kader daartoe aanleiding geeft.
MENTAAL STABIEL BLIJVEN IN STRESSVOLLE SITUATIES
Blijft mentaal stabiel handelen, vooral tijdens spanningsvolle situaties
VERANTWOORDING AFLEGGEN
Legt verantwoording af aan de cliënt, de samenleving en de rechtstaat
ZELFBESCHIKKING BEVORDEREN
Komt binnen het gedwongen kader zoveel mogelijk tegemoet aan de
zelfbeschikking van een cliënt
GEDEELDE NORMEN, ETHISCH HANDELEN
Handelt op basis van gedeelde normen, ethische standaarden en gezamenlijke
professionele verantwoordelijkheid
EXAMEN: competenties halen uit bv vacatureteksten
FSW INTERNATIONAAL (invulling en erkenning FSW verschilt sterk
per land)
Verschilt per land afhankelijk van juridisch kader, onderwijslandschap en de mate
van specialisatie binnen sociaal werk. Wat andere takeninvullingen en opleiding
met zich meebrengt.
In veel landen is FSW geen afstudeerrichting binnen bachelor en master
opleidingen uiteenlopende competentieprofielen
USA – DADERBEGELEIDING + GEZONDHEIDSZORG
vaak uitgevoerd door sociaal werkers die gespecialiseerd zijn in het werken met
justitiële cliënten. Deze sociaal werkers werken in gevangenissen,
reclasseringsdiensten, en andere justitiële instellingen. Ze bieden
ondersteuning op het gebied van mentale gezondheid, verslavingszorg,
en re-integratie in de samenleving.
Re-integratie = einddoel forensisch sociaal werk
, VERERENDIGD KONINKRIJK
vaak betrokken bij de reclassering en werken ze nauw samen met de
Probation Service. Ze helpen bij het opstellen van risicobeoordelingen, bieden
ondersteuning aan gedetineerden en ex-gedetineerden, en werken aan de re-
integratie van deze personen in de samenleving. Forensisch sociaal werkers in
het VK hebben vaak een achtergrond in sociaal werk of psychologie en zijn
geregistreerd bij de Health and Care Professions Council (HCPC)
CANADA – DADER + SLO’ER
Werken binnen een breed scala aan instellingen, waaronder
gevangenissen, psychiatrische ziekenhuizen, en
gemeenschapsorganisaties. Ze bieden ondersteuning aan zowel daders als
slachtoffers en werken aan de re-integratie van gedetineerden. In sommige
gevallen werken ze ook samen met politie en justitie om preventieve
maatregelen te ontwikkelen. De meeste forensisch sociaal werkers in Canada
hebben een diploma in sociaal werk en zijn geregistreerd bij een provinciale of
territoriale beroepsorganisatie
AUSTRALIE
Werken binnen het strafrechtelijk systeem en bieden ze ondersteuning aan
gedetineerden, ex-gedetineerden, en hun families. Ze werken samen met andere
professionals zoals psychologen, psychiaters, en juridische experts om een
holistische benadering van zorg te bieden. Forensisch sociaal werkers in Australië
hebben vaak een achtergrond in sociaal werk en zijn geregistreerd bij de
Australian Association of Social Workers (AASW)
GESCHIEDENIS VAN FORENSISCH SOCIAAL WERK
INTERNATIONAAL IN BEWEGING
NA WOII: kritiek op klassieke repressieve sociale reclassering met te veel
nadruk op vergelding (straf evenredig als de ernst van de misdaad) en straffen +
te grote afstand tussen de dader en justitie.
= Invloed van de interdisciplinaire Utrechtse school vanaf 1948: Zij pleitten
ervoor dat reclasseringsmedewerkers, rechters, officieren van justitie en
advocaten, ieder vanuit hun eigen positie, zich zouden inleven in de positie
en de belevingswereld van de justitiabele (verdachte). In de
strafrechtspleging moest de delinquent als een gelijkwaardig medemens
worden behandeld. (en niet als een object van het SR)
Oproep om mens achter het delict te zien = criminaliteit is geen louter
juridisch feit maar een vorm van menselijk handelen in een context.
Vanaf hier zien we een scheiding tussen daad en persoon, aandacht naar
betekenisgeving door dader
KRITIEK OP SCHOOL = te weinig aandacht voor slachtoffer, te subjectief, te
soft, spanning tussen begrijpen en handhaven door SR-systeem.
werd nieuw evenwicht gezocht naar balans tussen zorg en controle,
dader-slachtofferperspectief, professioneel grenzen stellen.
