STRAFUITVOERINGSBELEID
DEEL 1: strafrecht
INLEIDING: WAT IS STRAFRECHT?
In sommige gevallen gaan mensen elkaar bewust pijn doen (klein en subtiel of
zwaar -bv Oekraïene en rusland) normale reactie is de ander terug een slag te
geven.
Stafrecht georganiseerd als rem om menselijke impulsen terug te slaan. Maakt
het straffen beheersbaar en voorkomt dat we in een straal zitten van geweld.
Maar doet ook meer dan dat.
Belangrijke rol in gedragsbeheersing (normen in de sam. Vastleggen +
welk gedrag de grenzen overgaat)
Strafrecht = het geheel van rechtsregels die bepalen
a) welke handelingen of onthoudingen misdrijven uitmaken,
(diefstal, schuldig verzuim, onthouding (bewust niets doen, bv
iemand op straat is bewusteloos en je helpt die niet)
b) met welke sancties of maatregelen daarop kan gereageerd
worden en (
c) in welke omstandigheden (plaats, tijd … ) (slagen en
verwondingen/ wettelijke verdediging) (tijd: strafwet pas na de
feiten ingevoerd = dan kan je daar niet gestraft op worden)
d) ten aanzien van welke personen deze misdrijven kunnen
bestraft worden met de voorziene sancties. (koning kan geen
zware feiten plegen, minderjarigen worden anders gestraft dan
volwassenen)
Strafrecht gaat over 2 grote delen:
Materieel strafrecht Formeel strafrecht
Focust op de inhoudelijke kant van Focust op hoe de procedure rechtbank
strafrecht (wanneer wordt gedrag als verloopt (wetboek strafvordering)
misdrijf gezien in strafwetboek te = het geheel van de procedurele
vinden) spelregels volgens welke het
= het geheel van rechtsregels materieel strafrecht moet worden
waardoor bepaalde menselijke toegepast.
gedragingen strafbaar worden
gesteld en gesanctioneerd. De vorm waarin het materieel
strafrecht moet worden toegepast
De inhoud van het recht
Hoe het komt dat iets gebeurt, en wat
Wanneer is iets en misdrijf & welke je er daarna mee doet.
straffen?
KENMERKEN VAN HET STRAFRECHT
1) Publiek recht
, Want gaat over bestraffing van de aantasting van het algemeen belang
2) Openbare orde
bewaken kern van de maatschappelijke orde
dwingend karakter waarvan nooit mag afgeweken worden (toestemming
van het slachtoffer is niet geldig, ook niet via een contract (Vb. SM rechter
koen kreeg toestemming van zijn vrouw en werd toch veroordeeld voor
slagen en verwondingen)
3) Legaal recht
enkel wetgever kan gedrag strafbaar stellen
gewoonten of gebruiken kunnen niet leiden tot straf, want staan niet in
strafwet
rechter kan geen gedrag moreel afkeuren (legaliteitsbeginsel,
beschermen tegen willekeur)
4) Sanctierecht
→ preventieve functie (straf schrikt af om misdrijven te plegen)
→ repressieve functie (toepassing van de vooraf opgestelde straffen/wie
iets strafbaars doet, krijgt een straf volgens de regels, aangebrachte leed moet
vervolgd worden)
HOOFDSTUK 1: DE STRAFWET
HISTORIEK
1804: Code Napoléon (wortels van strafwetboek)
Begrijpbare taal voor burgers en juristen
Stelde duidelijke universele regels voor heel Frankrijk (later ook gebieden
dat België werden kreeg dit strafrecht)
1830: Code Pénal
Na Belgische onafhankelijkheid, behouden we het frans recht
Begon ook wel aan eigen recht te werken
1867: Belgisch Strafwetboek
1 mei ging dit in werking
Basis nog steeds Code Napoleon)
2026: Nieuw strafwetboek (alles opnieuw structureren en herformuleren -taal
wordt makkelijker)
Algemeen strafrecht:
• Op alle misdrijven toepasselijke regels zijn hier te vinden
• Boek I
Bijzonder strafrecht:
• Beschreven welk gedrag strafbaar is
• De misdrijven zelf
• Boek II
De 8 niveaus van het nieuwe Strafwetboek
1 Geen celstraf Laster, lichte vormen
vandalisme
2 Normaal geen celstraf, tenzij de rechter Gewone diefstaf,
, expliciet motiveert (dan 6maanden tot 3j) discriminatie, valsheid i
geschrifte
3 3 tot 5 jaar Diefstal met geweld,
oplichting, omkoperij
4 5 tot 10 jaar Ontvoering, foltering
5 10 tot 15 jaar Gewapende overval,
gijzeling
6 15 tot 20 jaar Verkrachting
minderjarige, leiden
terreurgroepen
7 20 tot 30 jaar Doodslag, seksueel
geweld met dood tot
gevolg
8 Levenslange celstraf Moord, genocide, intra
familiale doodslag
HET LEGALITEITSBEGINSEL
Zegt eigenlijk dat we wetgever eerst duidelijk op papier moet zetten wat
verboden is en welke straf daaraan is verbonden. Voor dat iemand daar gestraft
voor kan worden.
“Nullum crimen sine lege” = Geen misdrijf zonder wet (Bv. Partner
bedriegen, is geen misdrijf is straf wettelijke zin)
“Nulla poena sine lege” = Geen straf zonder wet (rechter mag niet zelf een
straf verzinnen)
Ter info: Paul Johann Anselm von Feuerbach (1775-1833) formaliseerde het
legaliteitsbeginsel in de gekende Latijnse adagia.
Legaliteitsbeginsel In België in de grondwet gestoken
Art. 12 Grondwet: “De vrijheid van de persoon is gewaarborgd. Niemand kan
worden vervolgd dan in de gevallen die de wet bepaalt en in de vorm die zij
voorschrijft. Behalve bij ontdekking op heterdaad kan niemand worden
aangehouden dan krachtens een met redenen omkleed bevel van de rechter, dat
moet worden betekend bij de aanhouding of uiterlijk binnen vierentwintig uur.”
Art. 14 Grondwet: “Geen straf kan worden ingevoerd of toegepast dan
krachtens de wet.”
Ook internationaal is dit principe erkend
Art. 7 EVRM: “Niemand kan worden veroordeeld wegens een handelen of
nalaten dat geen strafbaar feit naar nationaal of internationaal recht uitmaakte
ten tijde dat het handelen of nalaten geschiede.”
GEVOLGEN
1. Elke handeling die een mens stelt en die op het ogenblik van de
uitvoering niet door een wet als misdrijf werd omschreven is, zal
nooit strafrechtelijk kunnen vervolgd worden. (overheid mag dit
achteraf ook niet aanpassen)
, 2. De wetgever moet heldere en duidelijke strafwetten maken die
zekerheid scheppen over de grens tussen strafbaar en niet-strafbaar
gedrag.
3. De strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden, dwz dat in geval van
twijfel over de strafbaarheid van een bepaalde gedraging, de
werkelijke zin en draagwijdte moet vastgesteld worden. (nagaan
wat de wetgever bedoelde)
SOORTEN INTERPRETATIE VAN DE STRAFWET
Is niet invullen wat niet in de wet staat, maar een manier om te begrijpen hoe
een bestaande strafwet moet worden toegepast op een bestaande situatie.
Letterlijke interpretatie van de strafwet (hoe een zin is opgebouwd,
wat het woord letterlijk betekent)
Teleologische interpretatie van de strafwet (rechter kijkt naar doel
van de wet, doel van de wetgever, maatschappelijke context)
Analogische interpretatie van de strafwet → verboden! (rechter een
vergelijking gaat maken tussen twee situaties bv. Gewone diefstal en
diefstal met geweld))
Evolutieve interpretatie van de strafwet (past de rechter een
bestaande strafrecht toe op nieuwe situaties die de wetgever niet kon
voorzien Bv. Elektronische kaart bv voor op hotel, oude sleutel, zelfde
functie)
TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE TIJD
Een gedraging mag slechts gestraft worden indien deze gedraging wettelijk
strafbaar was op het ogenblik dat zij plaatsvond.
→ gevolg: principe van de niet-terugwerkende kracht van de (strengere)
strafwet OF non retroactiviteit (burgers beschermen tegen willekeurige of
politieke ingrepen achteraf)
Uitzondering: het beginsel van de retroactiviteit van de mildere strafwetten.
Wanneer de nieuwe wet milder is dan de oude wet, werkt die mildere straf
wel terug in de tijd
Wanneer de straf op moment van de uitspraak milder is dan op het
moment van de feiten, is de rechter verplicht om de mildere straf toe te
passen
Enkel wanneer er nog geen definitieve uitspraak is
Genade verzoek indienen bij de Koning als er wel al een definitieve
uitspraak is
TOEPASSING VAN DE STRAFWET NAAR DE PERSOON
Belgisch strafrecht paar grote basisregels
Gelijkheidsbeginsel - art. 10 GW: “Er is in de Staat geen onderscheid van
standen. De Belgen zijn gelijk voor de wet; (…). De gelijkheid van vrouwen en
mannen is gewaarborgd.”
DEEL 1: strafrecht
INLEIDING: WAT IS STRAFRECHT?
In sommige gevallen gaan mensen elkaar bewust pijn doen (klein en subtiel of
zwaar -bv Oekraïene en rusland) normale reactie is de ander terug een slag te
geven.
Stafrecht georganiseerd als rem om menselijke impulsen terug te slaan. Maakt
het straffen beheersbaar en voorkomt dat we in een straal zitten van geweld.
Maar doet ook meer dan dat.
Belangrijke rol in gedragsbeheersing (normen in de sam. Vastleggen +
welk gedrag de grenzen overgaat)
Strafrecht = het geheel van rechtsregels die bepalen
a) welke handelingen of onthoudingen misdrijven uitmaken,
(diefstal, schuldig verzuim, onthouding (bewust niets doen, bv
iemand op straat is bewusteloos en je helpt die niet)
b) met welke sancties of maatregelen daarop kan gereageerd
worden en (
c) in welke omstandigheden (plaats, tijd … ) (slagen en
verwondingen/ wettelijke verdediging) (tijd: strafwet pas na de
feiten ingevoerd = dan kan je daar niet gestraft op worden)
d) ten aanzien van welke personen deze misdrijven kunnen
bestraft worden met de voorziene sancties. (koning kan geen
zware feiten plegen, minderjarigen worden anders gestraft dan
volwassenen)
Strafrecht gaat over 2 grote delen:
Materieel strafrecht Formeel strafrecht
Focust op de inhoudelijke kant van Focust op hoe de procedure rechtbank
strafrecht (wanneer wordt gedrag als verloopt (wetboek strafvordering)
misdrijf gezien in strafwetboek te = het geheel van de procedurele
vinden) spelregels volgens welke het
= het geheel van rechtsregels materieel strafrecht moet worden
waardoor bepaalde menselijke toegepast.
gedragingen strafbaar worden
gesteld en gesanctioneerd. De vorm waarin het materieel
strafrecht moet worden toegepast
De inhoud van het recht
Hoe het komt dat iets gebeurt, en wat
Wanneer is iets en misdrijf & welke je er daarna mee doet.
straffen?
KENMERKEN VAN HET STRAFRECHT
1) Publiek recht
, Want gaat over bestraffing van de aantasting van het algemeen belang
2) Openbare orde
bewaken kern van de maatschappelijke orde
dwingend karakter waarvan nooit mag afgeweken worden (toestemming
van het slachtoffer is niet geldig, ook niet via een contract (Vb. SM rechter
koen kreeg toestemming van zijn vrouw en werd toch veroordeeld voor
slagen en verwondingen)
3) Legaal recht
enkel wetgever kan gedrag strafbaar stellen
gewoonten of gebruiken kunnen niet leiden tot straf, want staan niet in
strafwet
rechter kan geen gedrag moreel afkeuren (legaliteitsbeginsel,
beschermen tegen willekeur)
4) Sanctierecht
→ preventieve functie (straf schrikt af om misdrijven te plegen)
→ repressieve functie (toepassing van de vooraf opgestelde straffen/wie
iets strafbaars doet, krijgt een straf volgens de regels, aangebrachte leed moet
vervolgd worden)
HOOFDSTUK 1: DE STRAFWET
HISTORIEK
1804: Code Napoléon (wortels van strafwetboek)
Begrijpbare taal voor burgers en juristen
Stelde duidelijke universele regels voor heel Frankrijk (later ook gebieden
dat België werden kreeg dit strafrecht)
1830: Code Pénal
Na Belgische onafhankelijkheid, behouden we het frans recht
Begon ook wel aan eigen recht te werken
1867: Belgisch Strafwetboek
1 mei ging dit in werking
Basis nog steeds Code Napoleon)
2026: Nieuw strafwetboek (alles opnieuw structureren en herformuleren -taal
wordt makkelijker)
Algemeen strafrecht:
• Op alle misdrijven toepasselijke regels zijn hier te vinden
• Boek I
Bijzonder strafrecht:
• Beschreven welk gedrag strafbaar is
• De misdrijven zelf
• Boek II
De 8 niveaus van het nieuwe Strafwetboek
1 Geen celstraf Laster, lichte vormen
vandalisme
2 Normaal geen celstraf, tenzij de rechter Gewone diefstaf,
, expliciet motiveert (dan 6maanden tot 3j) discriminatie, valsheid i
geschrifte
3 3 tot 5 jaar Diefstal met geweld,
oplichting, omkoperij
4 5 tot 10 jaar Ontvoering, foltering
5 10 tot 15 jaar Gewapende overval,
gijzeling
6 15 tot 20 jaar Verkrachting
minderjarige, leiden
terreurgroepen
7 20 tot 30 jaar Doodslag, seksueel
geweld met dood tot
gevolg
8 Levenslange celstraf Moord, genocide, intra
familiale doodslag
HET LEGALITEITSBEGINSEL
Zegt eigenlijk dat we wetgever eerst duidelijk op papier moet zetten wat
verboden is en welke straf daaraan is verbonden. Voor dat iemand daar gestraft
voor kan worden.
“Nullum crimen sine lege” = Geen misdrijf zonder wet (Bv. Partner
bedriegen, is geen misdrijf is straf wettelijke zin)
“Nulla poena sine lege” = Geen straf zonder wet (rechter mag niet zelf een
straf verzinnen)
Ter info: Paul Johann Anselm von Feuerbach (1775-1833) formaliseerde het
legaliteitsbeginsel in de gekende Latijnse adagia.
Legaliteitsbeginsel In België in de grondwet gestoken
Art. 12 Grondwet: “De vrijheid van de persoon is gewaarborgd. Niemand kan
worden vervolgd dan in de gevallen die de wet bepaalt en in de vorm die zij
voorschrijft. Behalve bij ontdekking op heterdaad kan niemand worden
aangehouden dan krachtens een met redenen omkleed bevel van de rechter, dat
moet worden betekend bij de aanhouding of uiterlijk binnen vierentwintig uur.”
Art. 14 Grondwet: “Geen straf kan worden ingevoerd of toegepast dan
krachtens de wet.”
Ook internationaal is dit principe erkend
Art. 7 EVRM: “Niemand kan worden veroordeeld wegens een handelen of
nalaten dat geen strafbaar feit naar nationaal of internationaal recht uitmaakte
ten tijde dat het handelen of nalaten geschiede.”
GEVOLGEN
1. Elke handeling die een mens stelt en die op het ogenblik van de
uitvoering niet door een wet als misdrijf werd omschreven is, zal
nooit strafrechtelijk kunnen vervolgd worden. (overheid mag dit
achteraf ook niet aanpassen)
, 2. De wetgever moet heldere en duidelijke strafwetten maken die
zekerheid scheppen over de grens tussen strafbaar en niet-strafbaar
gedrag.
3. De strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden, dwz dat in geval van
twijfel over de strafbaarheid van een bepaalde gedraging, de
werkelijke zin en draagwijdte moet vastgesteld worden. (nagaan
wat de wetgever bedoelde)
SOORTEN INTERPRETATIE VAN DE STRAFWET
Is niet invullen wat niet in de wet staat, maar een manier om te begrijpen hoe
een bestaande strafwet moet worden toegepast op een bestaande situatie.
Letterlijke interpretatie van de strafwet (hoe een zin is opgebouwd,
wat het woord letterlijk betekent)
Teleologische interpretatie van de strafwet (rechter kijkt naar doel
van de wet, doel van de wetgever, maatschappelijke context)
Analogische interpretatie van de strafwet → verboden! (rechter een
vergelijking gaat maken tussen twee situaties bv. Gewone diefstal en
diefstal met geweld))
Evolutieve interpretatie van de strafwet (past de rechter een
bestaande strafrecht toe op nieuwe situaties die de wetgever niet kon
voorzien Bv. Elektronische kaart bv voor op hotel, oude sleutel, zelfde
functie)
TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE TIJD
Een gedraging mag slechts gestraft worden indien deze gedraging wettelijk
strafbaar was op het ogenblik dat zij plaatsvond.
→ gevolg: principe van de niet-terugwerkende kracht van de (strengere)
strafwet OF non retroactiviteit (burgers beschermen tegen willekeurige of
politieke ingrepen achteraf)
Uitzondering: het beginsel van de retroactiviteit van de mildere strafwetten.
Wanneer de nieuwe wet milder is dan de oude wet, werkt die mildere straf
wel terug in de tijd
Wanneer de straf op moment van de uitspraak milder is dan op het
moment van de feiten, is de rechter verplicht om de mildere straf toe te
passen
Enkel wanneer er nog geen definitieve uitspraak is
Genade verzoek indienen bij de Koning als er wel al een definitieve
uitspraak is
TOEPASSING VAN DE STRAFWET NAAR DE PERSOON
Belgisch strafrecht paar grote basisregels
Gelijkheidsbeginsel - art. 10 GW: “Er is in de Staat geen onderscheid van
standen. De Belgen zijn gelijk voor de wet; (…). De gelijkheid van vrouwen en
mannen is gewaarborgd.”
