FORENSISCH SOCIAAL WERK
1. WAT IS FORENSISCH SOCIAAL WERK?
= Sociaal werk binnen forensisch veld
(Het woord forensisch betekent 'gerechtelijk'.)
Maw: Domein waar sociaal werk & (straf)recht elkaar raken
1) Activiteiten en disciplines binnen social werk die linken hebben met
(straf)recht: politie, parket, strafuitvoering binnen en buiten
gevangenissen, reïntegratie
2) Algemene hulp-en dienstverlening aan justitiabelen (di mensen die
rechtstreeks of onrechtstreeks geconfronteerd worden met een
strafrechtelijke interventie of in aanraking dreigen te komen)
➔ hetzij als dader (verdachte / pleger van een delict),
➔ hetzij als slachtoffer,
➔ hetzij als naastbestaande van dader en/of slachtoffer,
justitiabelen (alle mensen die rechtstreeks of onrechtstreeks
geconfronteerd worden met een strafrechtelijke interventie (of er
mee dreigen in aanraking te komen).
weinig aandacht tot de jaren 2000
3) Kan voorkomen onder verschillende vormen:
➔ een methodisch aanbod ( je vertrekt vanuit bepaalde methodiek vb vanuit
systeemdenken, Ketenaanpak )
➔ aanbod t.a.v. welbepaalde doelgroepen (Gedetineerden, slachtoffers,
geradicaliseerden, geinterneerden…)
➔ een voorzieningenaanbod (« sector » vb onderwijs aan gedetineerden,
Hulp en dienstverlening aan gedetineerden )
Deze vormen lopen door elkaar of kunnen elkaar aanvullen of versterken
Gevolg:
Een zich steeds ontwikkelend concept. Steeds in verandering.
Vragen:
1) Hoe kunnen we het recht op maatschappelijke dienstverlening in
confrontatie met strafrechtsbedeling verzekeren?
2) Hoe kunnen we op een menswaardige manier omgaan met ervaringen van
criminaliteit, straffen en (on)veiligheid?
3) Wat is de rol van SW binnen forensische context? (Instrument of tegengas
geven?)
SPANNINGSVELD STARFRECHT – SOCIAAL WERK
Doelstellingen strafrecht en justitie:
Stelt grenzen: geeft aan wat in een bepaalde maatschappelijke context wel
of niet is toegelaten
Normerende functie: grens overtreden → sanctie of straf
Veiligheid als hoogste goed.
,MAAR dit is niet neutraal: regels worden bepaald door de heersende rechtsorde
en verbonden met sociaal-economische context!
Doelstellingen sociaal werk:
Stelt bevorderen van welzijn tot doel
MAAR Tegelijk steeds meer andere finaliteiten: Controlerende, corrigerende,
normerende, ….
ook SW is niet neutraal, verbonden met de historische en maatschappelijke
context!
Bovenstaande doelstellingen zorgen voor 3 grote spanningsvelden:
1) FSW werkt binnen de context van het strafrecht. Een aantal
krijtlijnen en het speelveld zijn reeds bepalend. Hierdoor is er
geen neutrale werkruimte.
2) Speelveld is steeds in conceptuele ontwikkeling ((Wat strafbaar is,
wat prioriteit krijgt … is maatschappelijk steeds in verandering)
3) Individuele benadering vanuit strafrecht vs. De structurele
benadering en interventies van het sociaal werk
Ex-gedetineerden mogen geen contact met elkaar. Stel dat dit toch
gebeurt, wat dan? SW zou keuze om melding te maken laten
afhangen van verschillende factoren, maar volgens het strafrecht
zou de melding meteen en zonder discussie moeten gebeuren.
BOTSENDE DOELEN = De doelstellingen verschillen van elkaar. Justitie
heeft als doel om veiligheid, orde en controle te handhaven. FSW om het
welzijn te verhogen en mensenrechten na te leven, collectieve
verantwoordelijkheid, empoweren, respect voor diversiteiten.
FSW IS NIET NEUTRAAL & IN ONTWIKKELING
Strafrecht en SW worden beiden beïnvloed door politieke en sociaal -
economische context en zijn steeds in ontwikkeling.
Het speelveld is steeds in conceptuele ontwikkeling!
Wat strafbaar is, wat prioriteit krijgt … is maatschappelijk steeds in
verandering
Ook de verhouding tussen strafrecht en SW worden beïnvloed door
de politieke en sociaal-economische context.
⇒Hierdoor is het belangrijk maatschappelijke en historische context te kennen
en te begrijpen.
Dutroux/ MeToo en de veranderende rol van slachtoffers binnen de
forensische context.
Afhankelijk van plaats en tijd bv Joint in Nederland mag, in België niet
Vb: aanslagen in Brussel hebben een grote invloed gehad: de wet is
veranderd. Het plannen van een misdrijf is niet strafbaar, enkel het
uitvoeren. Uitgezonderd bij terrorisme, het plannen van een aanslag is wel
strafbaar
,GESCHIEDENIS VAN FSW EN STRAFRECHTMODELLEN
WAT IS HET DOEL VAN EEN STRAF?
● Wraak/Vergelding
● Afschrikken (individueel en naar groep) om herhaling voorkomen
● Beschermen maatschappij
● Verbetering van het individu (Komt pas later in beeld)
De vorm van de straf is wel veel veranderd doorheen de tijd
STRAFRECHT TIJDENS MIDDELEEUWEN EN
VROEGMODERNE TIJD
● Wetgeving, rechtbanken en rechtspraak lokaal geregeld, klassenjustitie
● Geen beroep mogelijk
● Foltering ifv bekentenis
● Gevangenis is geen straf, voorlopige hechtenis maatregel in afwachting
proces (criminele gevangenen)
● Soms ook civiele gevangenen (gevangenis als dwangmiddel om schulden
of boetes te betalen)
● Welke straffen in de middeleeuwen en vroegmoderne tijd?
○ Geldstraf
○ Erestraf
○ Lijfstraf
○ Doodstraf
● Vanaf 16de en 17de eeuw; opsluiting als straf
○ Alternatief voor boete die niet kan worden betaald (enkele dagen of
weken)
○ Tuchthuizen ( tegen landloperij, dit creëert gevoel van onveiligheid
…) Later aangevuld met ter dood veroordeelden omzetting naar
dwangarbeid.
STARFRECHT NA ANCIEN REGIME
• Periode na het Ancien regime (1789)
• Reactie op de willekeur van de machthebbers (het recht op bestraffing
moest steunen op 3 principes)
Door verzet van verlichtingsfilosofen = ze pleiten voor een totale hervorming
het strafrechtssysteem)
1. Legaliteit = straffen op voorhand in de wet vastgelegd (geen misdrijf
zonder wet en geen straf zonder wet)
2. Proportionaliteit = straftoemeting, in verhouding tot ernst misdrijf
3. Subsidiariteit = strafrecht als laatste middel, als al de rest faalde
, KLASSIEK STRAFRECHT
Rationeel mensbeeld =
De dader overtrad de wet uit vrije wil = vrije wilskeuze & idee sociaal
contract
Wanneer een delinquent een straf onderging zou hij in de toekomst geen
nieuwe feiten plegen (indien nieuwe feiten = vergelding voor niet naleven
sociaal contract),
Schuld speelt een rol: geen straf zonder Schuld. Wie niet beschikt over vrije
wil, kan geen Schuld hebben en niet gestraft worden
Functies van Straf:
1. Vergeldende functie
2. Individueel preventieve functie
3. Algemeen preventieve functie
Veel ideeën van het klassieke strafrecht zijn opgenomen in ons strafrecht / de
wet
1810: Franse code Pénal = nog steeds de basis van ons Belgisch
strafwetboek
Bestraffing = niet langer een dreiging of repressie; maar zekerheid dat je
gestraft zou worden voor een misdrijf via een humaan geachte
gevangenisstraf
Individuele cellulaire gevangenisregime
ingevoerd door Edouard Ducpétiaux
individuele opsluiting de manier was om gevangenen moreel bij te
spijkeren. (geen contact met elkaar)
Via Panopticon; alziend. (= centrum met allerlei gangen, vanuit het
centrum kon je alles zien)
Duspétiaux principes: individuele opsluiting; panopticon; geen contact
tussen gedetineerden - Als ze buiten mochten: wandeling in individuele
kotjes
Bezinning, arbeid, scholing, godsdienst.
Uitgangspunt; opsluiting = humane straf. Was oa gekant tegen doodstraf.
Zelf in de gevangenis ten tijde van de Belgische revolutie.
Toen 'zijn' nieuwe Leuvense gevangenis in 1860 geopend was, werd die door
de internationale humanitaire gemeenschap geprezen als triomf van
menselijke vernieuwing.
30 gevangenissen gebouwd in België naar dit model tussen 1840 en
1919 (velen zijn nog in gebruik; Gent, Antwerpen, Mechelen vierde
onlangs zijn 150ste verjaardag, Leuven …)
SOCIAAL VERWEER OF DE SOCIALE GEVAARLIJKHEID
VAN DE DADER
Tegenbeweging tegen strafrecht.
1. WAT IS FORENSISCH SOCIAAL WERK?
= Sociaal werk binnen forensisch veld
(Het woord forensisch betekent 'gerechtelijk'.)
Maw: Domein waar sociaal werk & (straf)recht elkaar raken
1) Activiteiten en disciplines binnen social werk die linken hebben met
(straf)recht: politie, parket, strafuitvoering binnen en buiten
gevangenissen, reïntegratie
2) Algemene hulp-en dienstverlening aan justitiabelen (di mensen die
rechtstreeks of onrechtstreeks geconfronteerd worden met een
strafrechtelijke interventie of in aanraking dreigen te komen)
➔ hetzij als dader (verdachte / pleger van een delict),
➔ hetzij als slachtoffer,
➔ hetzij als naastbestaande van dader en/of slachtoffer,
justitiabelen (alle mensen die rechtstreeks of onrechtstreeks
geconfronteerd worden met een strafrechtelijke interventie (of er
mee dreigen in aanraking te komen).
weinig aandacht tot de jaren 2000
3) Kan voorkomen onder verschillende vormen:
➔ een methodisch aanbod ( je vertrekt vanuit bepaalde methodiek vb vanuit
systeemdenken, Ketenaanpak )
➔ aanbod t.a.v. welbepaalde doelgroepen (Gedetineerden, slachtoffers,
geradicaliseerden, geinterneerden…)
➔ een voorzieningenaanbod (« sector » vb onderwijs aan gedetineerden,
Hulp en dienstverlening aan gedetineerden )
Deze vormen lopen door elkaar of kunnen elkaar aanvullen of versterken
Gevolg:
Een zich steeds ontwikkelend concept. Steeds in verandering.
Vragen:
1) Hoe kunnen we het recht op maatschappelijke dienstverlening in
confrontatie met strafrechtsbedeling verzekeren?
2) Hoe kunnen we op een menswaardige manier omgaan met ervaringen van
criminaliteit, straffen en (on)veiligheid?
3) Wat is de rol van SW binnen forensische context? (Instrument of tegengas
geven?)
SPANNINGSVELD STARFRECHT – SOCIAAL WERK
Doelstellingen strafrecht en justitie:
Stelt grenzen: geeft aan wat in een bepaalde maatschappelijke context wel
of niet is toegelaten
Normerende functie: grens overtreden → sanctie of straf
Veiligheid als hoogste goed.
,MAAR dit is niet neutraal: regels worden bepaald door de heersende rechtsorde
en verbonden met sociaal-economische context!
Doelstellingen sociaal werk:
Stelt bevorderen van welzijn tot doel
MAAR Tegelijk steeds meer andere finaliteiten: Controlerende, corrigerende,
normerende, ….
ook SW is niet neutraal, verbonden met de historische en maatschappelijke
context!
Bovenstaande doelstellingen zorgen voor 3 grote spanningsvelden:
1) FSW werkt binnen de context van het strafrecht. Een aantal
krijtlijnen en het speelveld zijn reeds bepalend. Hierdoor is er
geen neutrale werkruimte.
2) Speelveld is steeds in conceptuele ontwikkeling ((Wat strafbaar is,
wat prioriteit krijgt … is maatschappelijk steeds in verandering)
3) Individuele benadering vanuit strafrecht vs. De structurele
benadering en interventies van het sociaal werk
Ex-gedetineerden mogen geen contact met elkaar. Stel dat dit toch
gebeurt, wat dan? SW zou keuze om melding te maken laten
afhangen van verschillende factoren, maar volgens het strafrecht
zou de melding meteen en zonder discussie moeten gebeuren.
BOTSENDE DOELEN = De doelstellingen verschillen van elkaar. Justitie
heeft als doel om veiligheid, orde en controle te handhaven. FSW om het
welzijn te verhogen en mensenrechten na te leven, collectieve
verantwoordelijkheid, empoweren, respect voor diversiteiten.
FSW IS NIET NEUTRAAL & IN ONTWIKKELING
Strafrecht en SW worden beiden beïnvloed door politieke en sociaal -
economische context en zijn steeds in ontwikkeling.
Het speelveld is steeds in conceptuele ontwikkeling!
Wat strafbaar is, wat prioriteit krijgt … is maatschappelijk steeds in
verandering
Ook de verhouding tussen strafrecht en SW worden beïnvloed door
de politieke en sociaal-economische context.
⇒Hierdoor is het belangrijk maatschappelijke en historische context te kennen
en te begrijpen.
Dutroux/ MeToo en de veranderende rol van slachtoffers binnen de
forensische context.
Afhankelijk van plaats en tijd bv Joint in Nederland mag, in België niet
Vb: aanslagen in Brussel hebben een grote invloed gehad: de wet is
veranderd. Het plannen van een misdrijf is niet strafbaar, enkel het
uitvoeren. Uitgezonderd bij terrorisme, het plannen van een aanslag is wel
strafbaar
,GESCHIEDENIS VAN FSW EN STRAFRECHTMODELLEN
WAT IS HET DOEL VAN EEN STRAF?
● Wraak/Vergelding
● Afschrikken (individueel en naar groep) om herhaling voorkomen
● Beschermen maatschappij
● Verbetering van het individu (Komt pas later in beeld)
De vorm van de straf is wel veel veranderd doorheen de tijd
STRAFRECHT TIJDENS MIDDELEEUWEN EN
VROEGMODERNE TIJD
● Wetgeving, rechtbanken en rechtspraak lokaal geregeld, klassenjustitie
● Geen beroep mogelijk
● Foltering ifv bekentenis
● Gevangenis is geen straf, voorlopige hechtenis maatregel in afwachting
proces (criminele gevangenen)
● Soms ook civiele gevangenen (gevangenis als dwangmiddel om schulden
of boetes te betalen)
● Welke straffen in de middeleeuwen en vroegmoderne tijd?
○ Geldstraf
○ Erestraf
○ Lijfstraf
○ Doodstraf
● Vanaf 16de en 17de eeuw; opsluiting als straf
○ Alternatief voor boete die niet kan worden betaald (enkele dagen of
weken)
○ Tuchthuizen ( tegen landloperij, dit creëert gevoel van onveiligheid
…) Later aangevuld met ter dood veroordeelden omzetting naar
dwangarbeid.
STARFRECHT NA ANCIEN REGIME
• Periode na het Ancien regime (1789)
• Reactie op de willekeur van de machthebbers (het recht op bestraffing
moest steunen op 3 principes)
Door verzet van verlichtingsfilosofen = ze pleiten voor een totale hervorming
het strafrechtssysteem)
1. Legaliteit = straffen op voorhand in de wet vastgelegd (geen misdrijf
zonder wet en geen straf zonder wet)
2. Proportionaliteit = straftoemeting, in verhouding tot ernst misdrijf
3. Subsidiariteit = strafrecht als laatste middel, als al de rest faalde
, KLASSIEK STRAFRECHT
Rationeel mensbeeld =
De dader overtrad de wet uit vrije wil = vrije wilskeuze & idee sociaal
contract
Wanneer een delinquent een straf onderging zou hij in de toekomst geen
nieuwe feiten plegen (indien nieuwe feiten = vergelding voor niet naleven
sociaal contract),
Schuld speelt een rol: geen straf zonder Schuld. Wie niet beschikt over vrije
wil, kan geen Schuld hebben en niet gestraft worden
Functies van Straf:
1. Vergeldende functie
2. Individueel preventieve functie
3. Algemeen preventieve functie
Veel ideeën van het klassieke strafrecht zijn opgenomen in ons strafrecht / de
wet
1810: Franse code Pénal = nog steeds de basis van ons Belgisch
strafwetboek
Bestraffing = niet langer een dreiging of repressie; maar zekerheid dat je
gestraft zou worden voor een misdrijf via een humaan geachte
gevangenisstraf
Individuele cellulaire gevangenisregime
ingevoerd door Edouard Ducpétiaux
individuele opsluiting de manier was om gevangenen moreel bij te
spijkeren. (geen contact met elkaar)
Via Panopticon; alziend. (= centrum met allerlei gangen, vanuit het
centrum kon je alles zien)
Duspétiaux principes: individuele opsluiting; panopticon; geen contact
tussen gedetineerden - Als ze buiten mochten: wandeling in individuele
kotjes
Bezinning, arbeid, scholing, godsdienst.
Uitgangspunt; opsluiting = humane straf. Was oa gekant tegen doodstraf.
Zelf in de gevangenis ten tijde van de Belgische revolutie.
Toen 'zijn' nieuwe Leuvense gevangenis in 1860 geopend was, werd die door
de internationale humanitaire gemeenschap geprezen als triomf van
menselijke vernieuwing.
30 gevangenissen gebouwd in België naar dit model tussen 1840 en
1919 (velen zijn nog in gebruik; Gent, Antwerpen, Mechelen vierde
onlangs zijn 150ste verjaardag, Leuven …)
SOCIAAL VERWEER OF DE SOCIALE GEVAARLIJKHEID
VAN DE DADER
Tegenbeweging tegen strafrecht.
