2025-2026 Arbeidsrecht
HoGent
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. WAT IS ARBEIDSRECHT?
1.1 ARBEIDSRECHT ALS ONDERDEEL VAN ‘SOCIALE WETGEVING’
- Sociale wetgeving omvat
o Arbeidsrecht
o Sociale zekerheidsrecht
- Bijzonder doel van sociale wetgeving
o Bescherming van belangen van de werknemers
o Bevorderen van hun welzijn
▪ Arbeidsrecht: bescherming bieden tegen werkgever
▪ Sociale zekerheidsrecht: menswaardig bestaan verzekeren (gewaarborgd
inkomen, werkloosheidsuitkering, pensioenen …)
1.2 HISTORISCH KADER SOCIAAL RECHT EN ARBEIDSRECHT
- 19de eeuw: industrialisering komt op gang in steden
- Oorsprong: manuele vervaardiging van vlas en linnen (in de huiskamer met een klassiek
spinnenwiel) werd vervangen door textiel machines > fabrieken > fabriekarbeiders
1.2.1 EERSTE SOCIALE WETTEN
- 1886: eerste grote arbeidersopstanden in mijnen Luik en Henegouwen
- Sociale spanningen niet langer houdbaar, eerste sociale wetten ter bescherming werknemer
vanaf 1887 (welke?)
- Algemeen meervoudig mannenstemrecht in 1893
1.2.2 HET SAMENSCHOLINGSVERBOD
- 1795: samenscholingsverbod
o Verbood vereniging van arbeiders
o Kwam neer op verbod op vakbonden en stakingen
o Art. 415 Strafwetboek koppelde hieraan strafsanctie (gevangenisstraf)
- 1866: afschaffing coalitieverbod en daaraan gekoppelde art. 415 Sw. (maar stakingen nog steeds
trafbaar in nieuw art. 310 Sw.)
- 1921: vrijheid van vereniging + takingen niet langer strafbaar (art. 310 Sw. werd afgeschaft)
1
,1.2.3 ARBEIDSRECHT NIET RELEVANT VOOR ALLE STATUTEN
2
, 2. BRONNEN VAN HET ARBEIDSRECHT
2.1 INTERNATIONAAL
- Bilaterale verdragen (België – ander land)
- Multilaterale verdragen (België – andere landen)
o De internationale Arbeidsorganisatie (I.A.O.)
▪ 190 conventies/verdragen: belangrijke invloed op Belgisch arbeidsrecht (want
bindend indien geratificeerd)
▪ Drieledig overleg: werkgevers, werknemers en regeringen van 187 lidstaten
2.1.1 ILO
- Voorbeelden van fundamentele conventies
o Conventie 182 (C182) tegen de ergste vormen van kinderarbeid is globaal aangenomen
o Conventie 155 (C155) met betrekking tot veiligheid en gezondheid op het werk
2.1.2 MULTILATERALE VERDRAGEN
- Raad van Europa (°1949)
o Europees Verdrag voor de Rechten v/d Mens (EVRM 1950)
▪ Waarborgt fundamentele vrijheden (zoals vakbondsvrijheid, recht op
privéleven,…)
▪ Kan rechtstreeks ingeroepen worden voor Belgische rechtbanken
o Europees Sociaal Handvest (ESH)
▪ Omvat een aantal bindende fundamentele sociale rechten, waaronder het recht
op arbeid, recht op vrijheid van organisatie, recht op collectief onderhandelen.
- Europese Unie > gedeelde bevoegdheid op sociaalrechtelijk vlak (voorrang aan LS’en)
- Rechtsinstantie: Hof van Justitie van de EU
Primaire EU-verdragen <> secundaire EU-recht
2.1.2.1 HUIDIGE EU VERDRAGEN (“PRIMAIR EU-RECHT”)
3
HoGent
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. WAT IS ARBEIDSRECHT?
1.1 ARBEIDSRECHT ALS ONDERDEEL VAN ‘SOCIALE WETGEVING’
- Sociale wetgeving omvat
o Arbeidsrecht
o Sociale zekerheidsrecht
- Bijzonder doel van sociale wetgeving
o Bescherming van belangen van de werknemers
o Bevorderen van hun welzijn
▪ Arbeidsrecht: bescherming bieden tegen werkgever
▪ Sociale zekerheidsrecht: menswaardig bestaan verzekeren (gewaarborgd
inkomen, werkloosheidsuitkering, pensioenen …)
1.2 HISTORISCH KADER SOCIAAL RECHT EN ARBEIDSRECHT
- 19de eeuw: industrialisering komt op gang in steden
- Oorsprong: manuele vervaardiging van vlas en linnen (in de huiskamer met een klassiek
spinnenwiel) werd vervangen door textiel machines > fabrieken > fabriekarbeiders
1.2.1 EERSTE SOCIALE WETTEN
- 1886: eerste grote arbeidersopstanden in mijnen Luik en Henegouwen
- Sociale spanningen niet langer houdbaar, eerste sociale wetten ter bescherming werknemer
vanaf 1887 (welke?)
- Algemeen meervoudig mannenstemrecht in 1893
1.2.2 HET SAMENSCHOLINGSVERBOD
- 1795: samenscholingsverbod
o Verbood vereniging van arbeiders
o Kwam neer op verbod op vakbonden en stakingen
o Art. 415 Strafwetboek koppelde hieraan strafsanctie (gevangenisstraf)
- 1866: afschaffing coalitieverbod en daaraan gekoppelde art. 415 Sw. (maar stakingen nog steeds
trafbaar in nieuw art. 310 Sw.)
- 1921: vrijheid van vereniging + takingen niet langer strafbaar (art. 310 Sw. werd afgeschaft)
1
,1.2.3 ARBEIDSRECHT NIET RELEVANT VOOR ALLE STATUTEN
2
, 2. BRONNEN VAN HET ARBEIDSRECHT
2.1 INTERNATIONAAL
- Bilaterale verdragen (België – ander land)
- Multilaterale verdragen (België – andere landen)
o De internationale Arbeidsorganisatie (I.A.O.)
▪ 190 conventies/verdragen: belangrijke invloed op Belgisch arbeidsrecht (want
bindend indien geratificeerd)
▪ Drieledig overleg: werkgevers, werknemers en regeringen van 187 lidstaten
2.1.1 ILO
- Voorbeelden van fundamentele conventies
o Conventie 182 (C182) tegen de ergste vormen van kinderarbeid is globaal aangenomen
o Conventie 155 (C155) met betrekking tot veiligheid en gezondheid op het werk
2.1.2 MULTILATERALE VERDRAGEN
- Raad van Europa (°1949)
o Europees Verdrag voor de Rechten v/d Mens (EVRM 1950)
▪ Waarborgt fundamentele vrijheden (zoals vakbondsvrijheid, recht op
privéleven,…)
▪ Kan rechtstreeks ingeroepen worden voor Belgische rechtbanken
o Europees Sociaal Handvest (ESH)
▪ Omvat een aantal bindende fundamentele sociale rechten, waaronder het recht
op arbeid, recht op vrijheid van organisatie, recht op collectief onderhandelen.
- Europese Unie > gedeelde bevoegdheid op sociaalrechtelijk vlak (voorrang aan LS’en)
- Rechtsinstantie: Hof van Justitie van de EU
Primaire EU-verdragen <> secundaire EU-recht
2.1.2.1 HUIDIGE EU VERDRAGEN (“PRIMAIR EU-RECHT”)
3
