D1: De interne markt: context > 1. Geschiedenis
DEEL 1: DE INTERNE MARKT: CONTEXT
• Wat is een ‘interne markt’?
o = ruimte zonder binnengrenzen waarin vrije verkeer v goederen, diensten en kapitaal
is gewaarborgd + omvat regime dat verzekert dat de mededinging niet w verstoord
o -> goederen, diensten, kapitaal en personen kunnen vrij bewegen
1. Geschiedenis
• WOII ging vooraf aan interne markt:
o Verwoeste Europa en deelde het op in winnaars en verliezers
o Voorkomen dat elk land zijn eigen economie opnieuw ging opbouwen, wat wss zou
leiden tot nieuwe spanningen en oorlogen
è Daarom bedenken founding fathers de EU
o Jean Monnet
§ nt-poliLcus met belangrijke rol: ciderbedrijf met veel internaLonale klanten
§ Kon in VK banden sluiten met de geallieerden
o Robert Schuman
§ PoliLcus
• Die 2 personen maken de Schumanverklaring 9 mei 1950: Frankrijk en Duitsland gaan
producLe van staal en kool samenbrengen (EGKS)
o Eerste stap naar Europese FederaLe
o Idee achter interne markt: door verstrengelen vd economie w een oorlog moeilijk,
want zo zijn de landen aYankelijk v elkaar (Je gaat niet deel van eigen economie
bombarderen)
o Maar we hebben iets te hard vertrouwd hierop: eigen defensie sterk onderschat!
§ Leger niet samen opgebouwd
§ Dat is dom, hadden we ook moeten doen
o Conclusie: interne markt hee] goed gewerkt, want amper oorlog, maar toch gaten in
• Eerste resultaat? Klein clubje aan landen: goederen, diensten en arbeid
o Nog geen kapitaal, geen betalingen!
ó Vandaag de dag: 27 lidstaten, daarnaast nog EER, vrijhandelsakkoorden…
= Dus interne markt traag geëvolueerd
2. Van vrijhandel tot de interne markt (en verder)
2.1. Algemeen
• Vrijhandel als eerste onderdeel van de interne markt, waar komt dit vandaan? Verschillende
stappen: Intensiteit qua economische samenwerking schui] steeds op
• Stel je hebt niets, geen specifieke handelsrelaLe?
o Dan wilde westen van internaLonale handelsgebied: je kan quota’s opleggen,
douaneverplichLngen opleggen…
o Maar gelukkig komt dit nog maar weinig voor, want goed idee hoe we willen omgaan
met elkaar binnen de internaLonale economie
à Dit door WTO, opgericht in 1995:
o Idee WTO: niet meer discrimineren tss de leden van de WTO
à opgedeeld in 2 beginselen:
1) Most favoured na1on (MFN)
• Als 1 deelnemer voordeel gee], moet je die ook geven aan al de
rest! Dus niet willekeurig voordelen uitdelen aan een lid
• Je mag wel bepaalde zaken opleggen, maar dan moet dat voor alle
landen hetzelfde zijn!
2) Na1onal treatment requirement (NTR)
• Producten vd verschillende landen behandelen als eigen producten
1
,D1: De interne markt: context > 2. Van vrijhandel tot de interne markt (en verder) > 2.1. Algemeen
•Eenmaal product op uw grondgebied komt, moet je die behandelen
alsof ze jouw producten zijn!
è geen onderscheid tss leden aan buitengrens + eenmaal op je markt geen
onderscheid tss eigen producten en andere landen producten
o Set verdragen afgesloten (vb: GATT, GATS…)
§ = basisbeginselen waarin we geloven dat dit leidt f betere handel, betere
economie en beter voor de deelnemers hieraan
§ Hee] eigen geschillenbeslechLng die nagaat of de regels van die verdragen
gerespecteerd worden
o ó MAAR: is in een poliLeke impasse gekomen
§ Is dus in theorie een zeer mooi idee
§ Maar men hee] in die geschillenbeslechLng geen Amerikaanse rechter
aangesteld… Dus dan kan je eigenlijk ook gn uitspraak doen
§ Sinds 10taljaren ligt de geschillenbeslechLng plat
o Als je merkt dat andere landen geschokt reageren op nieuwe douaneregels, is dat
doordat dit nog in hun achterhoofd zit
• Je kan niets hebben afgesproken < dan algemene regels WTO mogelijk < stap verder
vrijhandelszone < douane-unie < de interne markt < EMU < …
2.2. Vrijhandelszone
• DefiniLe volgens GATT? Vrijhandelszone = douanerechten en andere beperkende regelingen
w afgescha] tav handel tss samenstellende gebieden in producten uit deze gebieden
• Nood aan ‘rules of origin’
o Vb: Basistarieven import: land A = 5 cent / land B = 15 cent
o A en B sluiten Vrijhandelsakkoord à tarief tss A en B = 0 cent
o Onderneming uit land C wil goederen invoeren naar B
o Goedkoopste handelsroute van C naar B?
§ Eerst naar A en dan naar B
§ Maar dat is niet goed want dan krijgt B geen geld
o Cer1ficate of origin = aantonen vanwaar het product komt
• EU is exclusief bevoegd om vrijhandelszones aan te gaan! Lidstaten kunnen dit niet zelf (art. 3
VEU)
o Elke vrijhandelszone moet gelden voor iedereen! Geen onderscheid
o Meest belangrijke: CETA
§ Canadese vrijhandelszone
§ 99% van de tarieven zijn afgescha]
èè Dat is stap 1: je hebt niets, nu heb je vrijhandelszone (tss 2 landen geen tarieven meer,
maar tav rest vd wereld doe je wat je wilt) à volgende samenwerkingsstap = douane-unie
2.3. Douane-unie
• DefiniLe volgens GATT? Elke douane-unie is ook vrijhandelszone (tarief dus sws 0), MAAR
naar de buitenwereld toe ook dezelfde tarieven!
o Onderling breng je het naar 0, vrije beweging van goederen
o Naar buitenwereld toe heb je hetzelfde tarief
2
,D1: De interne markt: context > 2. Van vrijhandel tot de interne markt (en verder) > 2.3. Douane-unie
• EU = douane-unie (art. 28 VEU): vrij verkeer tss de LS en een gemeenschappelijk douanetarief
naar de buitenwereld toe = 2 elementen douane-unie (art. 4, 13 VEU)
o Vb: invoer van wijn? Eender in welk land vd EU dat de wijn voor het eerst de EU
binnenkomt zal dezelfde douanetarief worden verrekend!
+ Soms zelfs uitbreiden met andere landen die niet f EU behoren
èè Je kan niets hebben, dan algemene regels WTO mogelijk, stap verder vrijhandelszone (vrij
verkeer tss lidstaten, naar buitenwereld wat je wil), douane-unie (ook naar buitenwereld zelfde
tarief), of nog stap verder: de interne markt
2.4. Interne markt
• Interne markt? Zie definiLe p. 1, omvat:
o Vrij verkeer van goederen en producLe (art. 28, 30, 34-37, 110 VWEU)
§ Zoals hierboven (vrijhandelszone en douane-unie)
§ Goederen en producLe? Is niet subsLtueerbaar maar complementair
MAAR interne markt gaat nog vele verder: ook personen, kapitaal, producLe…
o Personen = natuurlijke en rechtspersonen
§ Vrij werknemersverkeer (art. 45, 46, 48 VWEU)
§ Vrije vesLging (art. 49, 51, 52, 54 VWEU)
o Diensten (art. 56-58, 62 VWEU)
o Kapitaal en betalingen (art. 63-66 VWEU)
• MAAR ook hier stopt het niet! Nog verder samenwerken door economisch samen te werken
2.5. EMU
• Bovenop vrij verkeer nog gemeenschappelijk monetair en economisch beleid
• Is niet nodig voor een interne markt (kan met allerlei verschillende munten), maar toch als
EU voor gekozen dit gelijk te zefen
2.6. …
• Zelfs dan kan je nog verder gaan! FederaLe? Zijn we naar aan het evolueren (vb: ecologie,
migra1e, veiligheid, leger… samendoen, boven interne markt en economische samenwerking)
3. Belang van interne markt?
• Wat is het belang van de interne markt? 4 (verweven) redenen
1) Economisch
2) GeopoliLek
3) Juridisch
4) Maatschappelijk
3.1. Reden 1: Economisch
• Theorie van het comparaLef (kosten)voordeel
o Herinner: voorbeeld uit economie over welk land het best product x kan produceren
omdat ze daar beter in zijn, ander land product y
o Verzonnen in 1817 door David Ricardo
o Die theorie toont aan: de prikkel van vrijhandel is alLjd een voordeel! Je gaat op die
manier het meest kunnen produceren
• Maar beperkingen, want is theoreLsch model dat gn rekening houdt met echte complexiteit
o TransacLekosten
o Juridische, sociale en culturele factoren
o ProtecLonisme
§ Vb: je wil niet volledig aXankelijk worden van ander land, dus gaat zelf ook
wel nog iets zelf produceren
o …
3
, D1: De interne markt: context > 3. Belangen van interne markt? > 3.1. Reden 1: Economisch
• Desondanks het streven waard, met nuances!
o = doel van het interne marktrecht
o Het komt tussen landen in, maar er zijn ook ‘verliezers’
§ Vb: NMBS gaat in werking met een Spaanse treinbouwer
§ Het dichtstbijzijnde Franse bedrijf grijpt ernaast, is dit wel ok?
• Eigen belangen laten meespelen v bedrijf is nt goed vr interne markt
• Maar de fabriek zal moeten sluiten… dus op micro niveau is interne
markt niet al1jd goed! Op macro economie wel…
§ Dat probeert de EU wel te verhelpen, maar er zijn dus ook verliezers bij dat
economische macro-verhaal
3.2. Reden 2: GeopoliHek
• We hebben interne markt met een vangnet (socialezekerheidsstaat), maar om dit te
bekosLgen moeten we geopoliLek meekunnen
• Vb: Amerika 340 miljoen inwoners + BBP in miljoen dollars: 28 // Europa 450 miljoen
inwoners + BBP 19 // China 1410 miljoen inwoners + BBP 18
-> in grootorde kunnen we nog mee, maar geopoli1ek kunnen we niet meer mee!
o België alleen 11,8 miljoen inwoners + BBP 0,67
o Duitsland 83,5 miljoen inwoners + BBP 4,69
=> daarom belangrijk om interne markt te integreren! Met vangnegen voor zij die verliezen
3.3. Reden 3: Juridisch
• Wat Luxemburg (HvJ) zegt is de manier om de wet te lezen!
o Als zij aan naLonale rechter zeggen hoe je iets moet interpreteren, hee] dit voorrang
o à uniforme interpretaLe
• Europese Commissie alsmaar belangrijker -> afdwingen regels van EP
• JusLLepaleis in Brussel, wrm belangrijk?
o In EU-instellingen logisch dat materieel recht vd EU speelt
o MAAR zelfs binnen naLonaal recht moet je het respecteren en kunnen gebruiken!
o Vooral algemene beginsel: supranaLonaal recht gaat voor op naLonaal recht
§ Vb: Ook al stemt heel Vlaams Parlement unaniem voor een decreet, als dat
decreet in strijd is met Europese regels, heb je pech!
3.4. Reden 4: Maatschappelijk
• Interne markt is maatschappelijk gezien ook belangrijk
o Vb Macroniveau: Schumanverklaring, EU kreeg Nobelprijs voor de Vrede (2012)
o Vb Microniveau: protest wegens milieu tegen autoweg in Oostenrijk, HvJ zei dat het
de interne markt beperkt, maar milieurechten zijn ook rechten, zelfs al hindert dat in
bepaalde gevallen het vrije verkeer
o Vb individueel niveau: je bestelt op coolblue, staat volgende dag voor je deur
• Interne markt hee] wel al veel gedaan van vrijheid van verkeer
• Er zijn wel nog veel uitdagingen, maar er zijn echt wel al goede dingen verwezenlijkt
4. Recap interne markt
• Historische oorsprong van de interne markt = vredesproject
• Spectrum aan vrijhandelsiniLaLeven: EU acLef op elk niveau, constante verschuivingen in
beide richLngen
• Belang van de interne markt: Economisch project met ruime vertakkingen
+ 2026 = katalysator?
• Basis-intuïLe voor de komende weken: Interne marktrecht = uitwissen van grenzen (= nooit
te bereiken ideaal)
4
DEEL 1: DE INTERNE MARKT: CONTEXT
• Wat is een ‘interne markt’?
o = ruimte zonder binnengrenzen waarin vrije verkeer v goederen, diensten en kapitaal
is gewaarborgd + omvat regime dat verzekert dat de mededinging niet w verstoord
o -> goederen, diensten, kapitaal en personen kunnen vrij bewegen
1. Geschiedenis
• WOII ging vooraf aan interne markt:
o Verwoeste Europa en deelde het op in winnaars en verliezers
o Voorkomen dat elk land zijn eigen economie opnieuw ging opbouwen, wat wss zou
leiden tot nieuwe spanningen en oorlogen
è Daarom bedenken founding fathers de EU
o Jean Monnet
§ nt-poliLcus met belangrijke rol: ciderbedrijf met veel internaLonale klanten
§ Kon in VK banden sluiten met de geallieerden
o Robert Schuman
§ PoliLcus
• Die 2 personen maken de Schumanverklaring 9 mei 1950: Frankrijk en Duitsland gaan
producLe van staal en kool samenbrengen (EGKS)
o Eerste stap naar Europese FederaLe
o Idee achter interne markt: door verstrengelen vd economie w een oorlog moeilijk,
want zo zijn de landen aYankelijk v elkaar (Je gaat niet deel van eigen economie
bombarderen)
o Maar we hebben iets te hard vertrouwd hierop: eigen defensie sterk onderschat!
§ Leger niet samen opgebouwd
§ Dat is dom, hadden we ook moeten doen
o Conclusie: interne markt hee] goed gewerkt, want amper oorlog, maar toch gaten in
• Eerste resultaat? Klein clubje aan landen: goederen, diensten en arbeid
o Nog geen kapitaal, geen betalingen!
ó Vandaag de dag: 27 lidstaten, daarnaast nog EER, vrijhandelsakkoorden…
= Dus interne markt traag geëvolueerd
2. Van vrijhandel tot de interne markt (en verder)
2.1. Algemeen
• Vrijhandel als eerste onderdeel van de interne markt, waar komt dit vandaan? Verschillende
stappen: Intensiteit qua economische samenwerking schui] steeds op
• Stel je hebt niets, geen specifieke handelsrelaLe?
o Dan wilde westen van internaLonale handelsgebied: je kan quota’s opleggen,
douaneverplichLngen opleggen…
o Maar gelukkig komt dit nog maar weinig voor, want goed idee hoe we willen omgaan
met elkaar binnen de internaLonale economie
à Dit door WTO, opgericht in 1995:
o Idee WTO: niet meer discrimineren tss de leden van de WTO
à opgedeeld in 2 beginselen:
1) Most favoured na1on (MFN)
• Als 1 deelnemer voordeel gee], moet je die ook geven aan al de
rest! Dus niet willekeurig voordelen uitdelen aan een lid
• Je mag wel bepaalde zaken opleggen, maar dan moet dat voor alle
landen hetzelfde zijn!
2) Na1onal treatment requirement (NTR)
• Producten vd verschillende landen behandelen als eigen producten
1
,D1: De interne markt: context > 2. Van vrijhandel tot de interne markt (en verder) > 2.1. Algemeen
•Eenmaal product op uw grondgebied komt, moet je die behandelen
alsof ze jouw producten zijn!
è geen onderscheid tss leden aan buitengrens + eenmaal op je markt geen
onderscheid tss eigen producten en andere landen producten
o Set verdragen afgesloten (vb: GATT, GATS…)
§ = basisbeginselen waarin we geloven dat dit leidt f betere handel, betere
economie en beter voor de deelnemers hieraan
§ Hee] eigen geschillenbeslechLng die nagaat of de regels van die verdragen
gerespecteerd worden
o ó MAAR: is in een poliLeke impasse gekomen
§ Is dus in theorie een zeer mooi idee
§ Maar men hee] in die geschillenbeslechLng geen Amerikaanse rechter
aangesteld… Dus dan kan je eigenlijk ook gn uitspraak doen
§ Sinds 10taljaren ligt de geschillenbeslechLng plat
o Als je merkt dat andere landen geschokt reageren op nieuwe douaneregels, is dat
doordat dit nog in hun achterhoofd zit
• Je kan niets hebben afgesproken < dan algemene regels WTO mogelijk < stap verder
vrijhandelszone < douane-unie < de interne markt < EMU < …
2.2. Vrijhandelszone
• DefiniLe volgens GATT? Vrijhandelszone = douanerechten en andere beperkende regelingen
w afgescha] tav handel tss samenstellende gebieden in producten uit deze gebieden
• Nood aan ‘rules of origin’
o Vb: Basistarieven import: land A = 5 cent / land B = 15 cent
o A en B sluiten Vrijhandelsakkoord à tarief tss A en B = 0 cent
o Onderneming uit land C wil goederen invoeren naar B
o Goedkoopste handelsroute van C naar B?
§ Eerst naar A en dan naar B
§ Maar dat is niet goed want dan krijgt B geen geld
o Cer1ficate of origin = aantonen vanwaar het product komt
• EU is exclusief bevoegd om vrijhandelszones aan te gaan! Lidstaten kunnen dit niet zelf (art. 3
VEU)
o Elke vrijhandelszone moet gelden voor iedereen! Geen onderscheid
o Meest belangrijke: CETA
§ Canadese vrijhandelszone
§ 99% van de tarieven zijn afgescha]
èè Dat is stap 1: je hebt niets, nu heb je vrijhandelszone (tss 2 landen geen tarieven meer,
maar tav rest vd wereld doe je wat je wilt) à volgende samenwerkingsstap = douane-unie
2.3. Douane-unie
• DefiniLe volgens GATT? Elke douane-unie is ook vrijhandelszone (tarief dus sws 0), MAAR
naar de buitenwereld toe ook dezelfde tarieven!
o Onderling breng je het naar 0, vrije beweging van goederen
o Naar buitenwereld toe heb je hetzelfde tarief
2
,D1: De interne markt: context > 2. Van vrijhandel tot de interne markt (en verder) > 2.3. Douane-unie
• EU = douane-unie (art. 28 VEU): vrij verkeer tss de LS en een gemeenschappelijk douanetarief
naar de buitenwereld toe = 2 elementen douane-unie (art. 4, 13 VEU)
o Vb: invoer van wijn? Eender in welk land vd EU dat de wijn voor het eerst de EU
binnenkomt zal dezelfde douanetarief worden verrekend!
+ Soms zelfs uitbreiden met andere landen die niet f EU behoren
èè Je kan niets hebben, dan algemene regels WTO mogelijk, stap verder vrijhandelszone (vrij
verkeer tss lidstaten, naar buitenwereld wat je wil), douane-unie (ook naar buitenwereld zelfde
tarief), of nog stap verder: de interne markt
2.4. Interne markt
• Interne markt? Zie definiLe p. 1, omvat:
o Vrij verkeer van goederen en producLe (art. 28, 30, 34-37, 110 VWEU)
§ Zoals hierboven (vrijhandelszone en douane-unie)
§ Goederen en producLe? Is niet subsLtueerbaar maar complementair
MAAR interne markt gaat nog vele verder: ook personen, kapitaal, producLe…
o Personen = natuurlijke en rechtspersonen
§ Vrij werknemersverkeer (art. 45, 46, 48 VWEU)
§ Vrije vesLging (art. 49, 51, 52, 54 VWEU)
o Diensten (art. 56-58, 62 VWEU)
o Kapitaal en betalingen (art. 63-66 VWEU)
• MAAR ook hier stopt het niet! Nog verder samenwerken door economisch samen te werken
2.5. EMU
• Bovenop vrij verkeer nog gemeenschappelijk monetair en economisch beleid
• Is niet nodig voor een interne markt (kan met allerlei verschillende munten), maar toch als
EU voor gekozen dit gelijk te zefen
2.6. …
• Zelfs dan kan je nog verder gaan! FederaLe? Zijn we naar aan het evolueren (vb: ecologie,
migra1e, veiligheid, leger… samendoen, boven interne markt en economische samenwerking)
3. Belang van interne markt?
• Wat is het belang van de interne markt? 4 (verweven) redenen
1) Economisch
2) GeopoliLek
3) Juridisch
4) Maatschappelijk
3.1. Reden 1: Economisch
• Theorie van het comparaLef (kosten)voordeel
o Herinner: voorbeeld uit economie over welk land het best product x kan produceren
omdat ze daar beter in zijn, ander land product y
o Verzonnen in 1817 door David Ricardo
o Die theorie toont aan: de prikkel van vrijhandel is alLjd een voordeel! Je gaat op die
manier het meest kunnen produceren
• Maar beperkingen, want is theoreLsch model dat gn rekening houdt met echte complexiteit
o TransacLekosten
o Juridische, sociale en culturele factoren
o ProtecLonisme
§ Vb: je wil niet volledig aXankelijk worden van ander land, dus gaat zelf ook
wel nog iets zelf produceren
o …
3
, D1: De interne markt: context > 3. Belangen van interne markt? > 3.1. Reden 1: Economisch
• Desondanks het streven waard, met nuances!
o = doel van het interne marktrecht
o Het komt tussen landen in, maar er zijn ook ‘verliezers’
§ Vb: NMBS gaat in werking met een Spaanse treinbouwer
§ Het dichtstbijzijnde Franse bedrijf grijpt ernaast, is dit wel ok?
• Eigen belangen laten meespelen v bedrijf is nt goed vr interne markt
• Maar de fabriek zal moeten sluiten… dus op micro niveau is interne
markt niet al1jd goed! Op macro economie wel…
§ Dat probeert de EU wel te verhelpen, maar er zijn dus ook verliezers bij dat
economische macro-verhaal
3.2. Reden 2: GeopoliHek
• We hebben interne markt met een vangnet (socialezekerheidsstaat), maar om dit te
bekosLgen moeten we geopoliLek meekunnen
• Vb: Amerika 340 miljoen inwoners + BBP in miljoen dollars: 28 // Europa 450 miljoen
inwoners + BBP 19 // China 1410 miljoen inwoners + BBP 18
-> in grootorde kunnen we nog mee, maar geopoli1ek kunnen we niet meer mee!
o België alleen 11,8 miljoen inwoners + BBP 0,67
o Duitsland 83,5 miljoen inwoners + BBP 4,69
=> daarom belangrijk om interne markt te integreren! Met vangnegen voor zij die verliezen
3.3. Reden 3: Juridisch
• Wat Luxemburg (HvJ) zegt is de manier om de wet te lezen!
o Als zij aan naLonale rechter zeggen hoe je iets moet interpreteren, hee] dit voorrang
o à uniforme interpretaLe
• Europese Commissie alsmaar belangrijker -> afdwingen regels van EP
• JusLLepaleis in Brussel, wrm belangrijk?
o In EU-instellingen logisch dat materieel recht vd EU speelt
o MAAR zelfs binnen naLonaal recht moet je het respecteren en kunnen gebruiken!
o Vooral algemene beginsel: supranaLonaal recht gaat voor op naLonaal recht
§ Vb: Ook al stemt heel Vlaams Parlement unaniem voor een decreet, als dat
decreet in strijd is met Europese regels, heb je pech!
3.4. Reden 4: Maatschappelijk
• Interne markt is maatschappelijk gezien ook belangrijk
o Vb Macroniveau: Schumanverklaring, EU kreeg Nobelprijs voor de Vrede (2012)
o Vb Microniveau: protest wegens milieu tegen autoweg in Oostenrijk, HvJ zei dat het
de interne markt beperkt, maar milieurechten zijn ook rechten, zelfs al hindert dat in
bepaalde gevallen het vrije verkeer
o Vb individueel niveau: je bestelt op coolblue, staat volgende dag voor je deur
• Interne markt hee] wel al veel gedaan van vrijheid van verkeer
• Er zijn wel nog veel uitdagingen, maar er zijn echt wel al goede dingen verwezenlijkt
4. Recap interne markt
• Historische oorsprong van de interne markt = vredesproject
• Spectrum aan vrijhandelsiniLaLeven: EU acLef op elk niveau, constante verschuivingen in
beide richLngen
• Belang van de interne markt: Economisch project met ruime vertakkingen
+ 2026 = katalysator?
• Basis-intuïLe voor de komende weken: Interne marktrecht = uitwissen van grenzen (= nooit
te bereiken ideaal)
4
