Gerechtelijk Recht
Pierre Thiriar
Pagina | 1
,Les I: wezen en functie van het gerechtelijk recht – 20/11/’25
Informatie over het vak en het boek
Studiemethode:
Wat mag op het examen: het boek, wetboek, slides en notities (geen samenvatting)
Zaken kunnen toepassen: niet van buiten leren (staat allemaal in het boek of wetboek)
29 januari is het examen (denkt hij)
De bomma methode: iets lezen -> uitleggen aan uw bomma -> als de bomma het begrijpt dan ken je het
Dia 3: afbeelding Thomas Hobbes
Afbeelding: Thomas Hobbes
Filosoof 17de – 18de eeuw
Hoe komt het dat onze maatschappij geordend is zoals deze is en
waarom gaat een bepaalde maatschappij zich zo organiseren?
Voor de ordening/ organisatie was het chaos (het was de oorlog van
iedere man tegen iedere andere man => gewelddadige samenleving)
Het geweld gaan kanaliseren: alles is geweld
Het sociaal contract: een stilzwijgende overeenkomst => al het geweld niet meer in eigen handen te nemen
maar het geweld toe te vertrouwen/ delegeren naar de soeverein
Onze macht/ ons geweld delegeren aan de vorst/ soeverein/ aan de gene die de staat ordent en
reguleert
Zwaard = symbool van de macht/ het geweld
Septer (vlam) = de wijsheid/ de intelligentie
De macht delegeren aan de koning: anders komen we in een toestand van geweld/ oorlog
Eventueel een ander beeld dat u eraan doet denken: vrouwen justicia
Dame die geblinddoekt met een zwaard en een weegschaal in de hand
Dat is hetzelfde: het recht in eigen handen nemen
In onze samenleving: het geweld/ het recht in handen te geven van een gecentraliseerde instelling (= het
monopolie van geweld: alleen de staat kan legitiem geweld toepassen)
Het vonnis = een uitvoerbare titel
Dia 4: begripsomschrijving
Een organisatie dat je tot uw recht komt
Principe: het verbod van eigenrichting (= niemand mag het recht in eigen handen nemen)
In principe is eigenrichting verboden
Er zijn uitzonderingen (binnen bepaalde modaliteiten wel zelf het recht in eigen handen mogen nemen)
o Bv. de ENAC, het retentierecht, dwang op het vermogen
o Dwang op een persoon is nooit toegelaten
o Bv. auto binnen brengen in de garage -> de auto terug gaan halen maar niet betalen -> ze houden
de auto dan bij -> het recht om iets bij te houden tot er een betaling is (= retentierecht)
o In het civiel recht: geen vormen van dwang ( strafrecht: wel mogelijk)
De staat heeft het monopolie van het geweld
Een geweldsmonopolie is het alleen recht van de staat om fysiek geweld en dwang te gebruiken. Het
geweldsmonopolie is volgens de Duitse socioloog Max Weber een van de definiërende kenmerken van
een soevereine staat
(!!) Max Weber: niet het belangrijkste
Pagina | 2
,Het gerechtelijk recht is:
Het geheel van de rechtsregel die bepaalt hoe we dat systeem van dwang organiseren
Dat begin met oe ga je naar de rechter, welke rechter, hoe is dat georganiseerd, wie gaat u helpen de
argumenten, hoe komt dat tot een beslissing, de voorwaarden daaraan, ….
Dwang op de goederen en eventueel op de persoon
De “spelregels” = gerechtelijk recht
Het geheel van hoe je tot het recht komt: Recht hebben Recht krijgen
Dia 5: begripsomschrijving
Het gerechtelijk recht = al de regels die bepalen hoe je een recht kunt krijgen
Staat verplicht om een gerechtelijk apparaat en executierecht te organiseren (zie ook art. 6 EVRM)
gerechtelijk recht = rechtsregels met betrekking tot de e ectuering van materieelrechtelijke aanspraken
MATERIEEL RECHT --------------------------------------> GERECHTELIJK RECHT
Dia 6: de bronnen
Eerste vraag: wat zijn de bronnen van het gerechtelijk recht
(!!) Ruimer dan procesrecht (= het procesrecht tussen de civiele geschillen)
Geschillen tussen particulieren (= civiele geschillen)
Geschillen tussen particulieren en de overheid
Het administratief recht valt hier niet onder (particulier overheid => betrekking op het objectief recht)
o Subjectief contentieux: de inzet van het geschil een subjectief recht is
= het objectief recht geeft een subjectief recht aan een persoon (bv. het
eigendomsrecht)
Bv. iets stelen -> schending van het subjectief recht dat wordt toegekend door het
objectief recht
Eigendomsrecht is niet onbeperkt: een kat of een hond heeft geen eigen rechten (een
dier is dus een eigendom MAAR het is men volste recht om iets kapot te gooien -> mag ik
mijn kat (eigendom) in brand steken? -> nee omdat er een dierenwelzijnswet is
Betwisting over eigendom = de gewone rechter
Bv. een huis verbouwen -> stedenbouwelijke regels in de Vlaamse Wetgeving -> je hebt
geen recht op een vergunning -> het is geen subjectief recht de overheid heeft een
appreciatie -> zij beslissen dus het wel of niet
Betwisten van een vergunning = de rechters van de administratieve rechtscolleges (niet
de rechters van de rechterlijke orde) => het gerechtelijk recht is daar niet op van
toepassing
o Objectief contentieux: het geheel van de rechtsregels
De hiërarchie der rechtsnormen
1) De internationale regels
Internationaal verdrag = belangrijke bron van het gerechtelijk recht (artikel 6 EVRM)
De EU verordeningen: een vonnis bekomen in het buitenland en uitoefenen in BE, hoe moet dat?
Europese verordeningen: Brussel 1bis (2012), betekeningsverordening
2) De grondwet: rechterlijke macht + fundamentele waarborgen
De onafhankelijkheid van de rechtsorde (artikel 150 gw)
Iedere beslissing moet worden gemotiveerd (artikel 149 gw => de motiveringsverplichting)
Andere moeten de grondwettelijke regels ook respecteren
3) Het gerechtelijk wetboek
Herschreven: een commissie -> het schrijven van het nieuw wetboek
Doorheen de jaren is het aangepast
“bis” nummers: artikelen die zijn toegevoegd doorheen het jaar
Koen Geens: ‘wetgevende diarree’: iedere week nieuwe wetgeving -> constant het wetboek aanpassen
-> een rommelboel geworden
4) De rechtspraak
= wetten gaan toepassen en interpretatie aan worden gewezen
Pagina | 3
, 5) Bijzondere wetten en andere wetgeving
Procedures vinden in het BW (boek 8: regels inzake bewijs -> ook regels van hoe de rechter het bewijs
moet inschatten)
Het deel civiel recht: grondwet, internationale verdragen en het gerechtelijk wetboek
Dia 7: kaart Europa
De Raad van Europa
Europese Unie: Zwitserland zit er niet tussen dus het is niet de EU
Het VK: geen lid van de EU
Staten die een verdrag hebben getekend -> het EVRM
EVRM = Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
Belangrijke normen voor het recht
Artikel 6 EVRM
Dia 8: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
EHRM = Europees Hof voor de Rechten van de Mens
Gevestigd in Straatsburg
Komen samen wanneer er problemen zijn met de toepassing van het
EVRM, je kan hier geraken op 2 manieren:
(a) De grondrechten zijn geschonden: een procedure bij EHRM
(b) De nationale rechtscolleges kunnen een vraag stellen aan het
o EHRM: een prejudiciële vraag aan het EHRM
o = eender wel rechtscollege kan dat stellen aan een ander rechtscollege
o Eventueel bij een schending van de grondwet -> een prejudiciële vraag aan het GwH
Dia 9: artikel 6.1 EVRM
Artikel 6 EVRM: normen waaraan de staat zich moet conformeren
Verplicht een gerechtelijk apparaat te hebben: toegang tot een onafhankelijke rechten, onpartijdige
rechter en openbaar uitspraak doet over de rechter
Al die principes moeten terug te vinden zijn in onze gerechtelijk apparaten
Bv. socialist Connor -> vanaf het snuiven + pinten pakken ben ik een racist en een seksist -> op café
begint hij racistische dingen te zeggen -> proces verbaal door de politie -> beland bij de mediagroep ->
bij de VTM gaan ze in geuren en kleuren uitleggen -> dat vind hij niet oké -> de advocaat loopt naar de
rechter voor een eenzijdig verzoekschrift -> recht van privacy en verdediging wordt geschonden ->
verbod moet worden opgelegd om het in het nieuws te brengen -> de voorzitter verbied dat -> de
procedure is niet tegensprekelijk -> wanneer er een schending is kan dat worden opgelegd
o Benadeling door een rechterlijke beslissing waar je geen partij bent => het derde verzet
o Verbod aan de mediagroep tekent de volgende dag derde verzet aan -> zaak naar een andere
rechter -> die bekijkt het opnieuw en doet daar uitspraak over
o De grondrechten gaan automatisch doorwerken in het systeem
Tegenspraak = de mogelijk om uw standpunt voor te brengen aan die rechter (eigen keuze om het wel of
niet te doen) => niet doen = verstek laten
Dia 10: de basisbeginselen
De basisbeginselen
Grondrechten: recht van verdediging
Als rechter moet je in principe de beide kanten van het verhaal horen
Belangrijkste: luisteren naar beide partijen want die verhalen zijn vaak wat verdraait
Recht van verdediging is cruciaal
Impliceert dat je ook e ectief de kans hebt om iets zinnigs te zeggen
De dagvaardingstermijn: een termijn van 7 dagen -> niet gedwongen om voor de rechter voor te komen -
> je hebt minstens 7 dagen voor je moet verschijnen
Pagina | 4
Pierre Thiriar
Pagina | 1
,Les I: wezen en functie van het gerechtelijk recht – 20/11/’25
Informatie over het vak en het boek
Studiemethode:
Wat mag op het examen: het boek, wetboek, slides en notities (geen samenvatting)
Zaken kunnen toepassen: niet van buiten leren (staat allemaal in het boek of wetboek)
29 januari is het examen (denkt hij)
De bomma methode: iets lezen -> uitleggen aan uw bomma -> als de bomma het begrijpt dan ken je het
Dia 3: afbeelding Thomas Hobbes
Afbeelding: Thomas Hobbes
Filosoof 17de – 18de eeuw
Hoe komt het dat onze maatschappij geordend is zoals deze is en
waarom gaat een bepaalde maatschappij zich zo organiseren?
Voor de ordening/ organisatie was het chaos (het was de oorlog van
iedere man tegen iedere andere man => gewelddadige samenleving)
Het geweld gaan kanaliseren: alles is geweld
Het sociaal contract: een stilzwijgende overeenkomst => al het geweld niet meer in eigen handen te nemen
maar het geweld toe te vertrouwen/ delegeren naar de soeverein
Onze macht/ ons geweld delegeren aan de vorst/ soeverein/ aan de gene die de staat ordent en
reguleert
Zwaard = symbool van de macht/ het geweld
Septer (vlam) = de wijsheid/ de intelligentie
De macht delegeren aan de koning: anders komen we in een toestand van geweld/ oorlog
Eventueel een ander beeld dat u eraan doet denken: vrouwen justicia
Dame die geblinddoekt met een zwaard en een weegschaal in de hand
Dat is hetzelfde: het recht in eigen handen nemen
In onze samenleving: het geweld/ het recht in handen te geven van een gecentraliseerde instelling (= het
monopolie van geweld: alleen de staat kan legitiem geweld toepassen)
Het vonnis = een uitvoerbare titel
Dia 4: begripsomschrijving
Een organisatie dat je tot uw recht komt
Principe: het verbod van eigenrichting (= niemand mag het recht in eigen handen nemen)
In principe is eigenrichting verboden
Er zijn uitzonderingen (binnen bepaalde modaliteiten wel zelf het recht in eigen handen mogen nemen)
o Bv. de ENAC, het retentierecht, dwang op het vermogen
o Dwang op een persoon is nooit toegelaten
o Bv. auto binnen brengen in de garage -> de auto terug gaan halen maar niet betalen -> ze houden
de auto dan bij -> het recht om iets bij te houden tot er een betaling is (= retentierecht)
o In het civiel recht: geen vormen van dwang ( strafrecht: wel mogelijk)
De staat heeft het monopolie van het geweld
Een geweldsmonopolie is het alleen recht van de staat om fysiek geweld en dwang te gebruiken. Het
geweldsmonopolie is volgens de Duitse socioloog Max Weber een van de definiërende kenmerken van
een soevereine staat
(!!) Max Weber: niet het belangrijkste
Pagina | 2
,Het gerechtelijk recht is:
Het geheel van de rechtsregel die bepaalt hoe we dat systeem van dwang organiseren
Dat begin met oe ga je naar de rechter, welke rechter, hoe is dat georganiseerd, wie gaat u helpen de
argumenten, hoe komt dat tot een beslissing, de voorwaarden daaraan, ….
Dwang op de goederen en eventueel op de persoon
De “spelregels” = gerechtelijk recht
Het geheel van hoe je tot het recht komt: Recht hebben Recht krijgen
Dia 5: begripsomschrijving
Het gerechtelijk recht = al de regels die bepalen hoe je een recht kunt krijgen
Staat verplicht om een gerechtelijk apparaat en executierecht te organiseren (zie ook art. 6 EVRM)
gerechtelijk recht = rechtsregels met betrekking tot de e ectuering van materieelrechtelijke aanspraken
MATERIEEL RECHT --------------------------------------> GERECHTELIJK RECHT
Dia 6: de bronnen
Eerste vraag: wat zijn de bronnen van het gerechtelijk recht
(!!) Ruimer dan procesrecht (= het procesrecht tussen de civiele geschillen)
Geschillen tussen particulieren (= civiele geschillen)
Geschillen tussen particulieren en de overheid
Het administratief recht valt hier niet onder (particulier overheid => betrekking op het objectief recht)
o Subjectief contentieux: de inzet van het geschil een subjectief recht is
= het objectief recht geeft een subjectief recht aan een persoon (bv. het
eigendomsrecht)
Bv. iets stelen -> schending van het subjectief recht dat wordt toegekend door het
objectief recht
Eigendomsrecht is niet onbeperkt: een kat of een hond heeft geen eigen rechten (een
dier is dus een eigendom MAAR het is men volste recht om iets kapot te gooien -> mag ik
mijn kat (eigendom) in brand steken? -> nee omdat er een dierenwelzijnswet is
Betwisting over eigendom = de gewone rechter
Bv. een huis verbouwen -> stedenbouwelijke regels in de Vlaamse Wetgeving -> je hebt
geen recht op een vergunning -> het is geen subjectief recht de overheid heeft een
appreciatie -> zij beslissen dus het wel of niet
Betwisten van een vergunning = de rechters van de administratieve rechtscolleges (niet
de rechters van de rechterlijke orde) => het gerechtelijk recht is daar niet op van
toepassing
o Objectief contentieux: het geheel van de rechtsregels
De hiërarchie der rechtsnormen
1) De internationale regels
Internationaal verdrag = belangrijke bron van het gerechtelijk recht (artikel 6 EVRM)
De EU verordeningen: een vonnis bekomen in het buitenland en uitoefenen in BE, hoe moet dat?
Europese verordeningen: Brussel 1bis (2012), betekeningsverordening
2) De grondwet: rechterlijke macht + fundamentele waarborgen
De onafhankelijkheid van de rechtsorde (artikel 150 gw)
Iedere beslissing moet worden gemotiveerd (artikel 149 gw => de motiveringsverplichting)
Andere moeten de grondwettelijke regels ook respecteren
3) Het gerechtelijk wetboek
Herschreven: een commissie -> het schrijven van het nieuw wetboek
Doorheen de jaren is het aangepast
“bis” nummers: artikelen die zijn toegevoegd doorheen het jaar
Koen Geens: ‘wetgevende diarree’: iedere week nieuwe wetgeving -> constant het wetboek aanpassen
-> een rommelboel geworden
4) De rechtspraak
= wetten gaan toepassen en interpretatie aan worden gewezen
Pagina | 3
, 5) Bijzondere wetten en andere wetgeving
Procedures vinden in het BW (boek 8: regels inzake bewijs -> ook regels van hoe de rechter het bewijs
moet inschatten)
Het deel civiel recht: grondwet, internationale verdragen en het gerechtelijk wetboek
Dia 7: kaart Europa
De Raad van Europa
Europese Unie: Zwitserland zit er niet tussen dus het is niet de EU
Het VK: geen lid van de EU
Staten die een verdrag hebben getekend -> het EVRM
EVRM = Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
Belangrijke normen voor het recht
Artikel 6 EVRM
Dia 8: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
EHRM = Europees Hof voor de Rechten van de Mens
Gevestigd in Straatsburg
Komen samen wanneer er problemen zijn met de toepassing van het
EVRM, je kan hier geraken op 2 manieren:
(a) De grondrechten zijn geschonden: een procedure bij EHRM
(b) De nationale rechtscolleges kunnen een vraag stellen aan het
o EHRM: een prejudiciële vraag aan het EHRM
o = eender wel rechtscollege kan dat stellen aan een ander rechtscollege
o Eventueel bij een schending van de grondwet -> een prejudiciële vraag aan het GwH
Dia 9: artikel 6.1 EVRM
Artikel 6 EVRM: normen waaraan de staat zich moet conformeren
Verplicht een gerechtelijk apparaat te hebben: toegang tot een onafhankelijke rechten, onpartijdige
rechter en openbaar uitspraak doet over de rechter
Al die principes moeten terug te vinden zijn in onze gerechtelijk apparaten
Bv. socialist Connor -> vanaf het snuiven + pinten pakken ben ik een racist en een seksist -> op café
begint hij racistische dingen te zeggen -> proces verbaal door de politie -> beland bij de mediagroep ->
bij de VTM gaan ze in geuren en kleuren uitleggen -> dat vind hij niet oké -> de advocaat loopt naar de
rechter voor een eenzijdig verzoekschrift -> recht van privacy en verdediging wordt geschonden ->
verbod moet worden opgelegd om het in het nieuws te brengen -> de voorzitter verbied dat -> de
procedure is niet tegensprekelijk -> wanneer er een schending is kan dat worden opgelegd
o Benadeling door een rechterlijke beslissing waar je geen partij bent => het derde verzet
o Verbod aan de mediagroep tekent de volgende dag derde verzet aan -> zaak naar een andere
rechter -> die bekijkt het opnieuw en doet daar uitspraak over
o De grondrechten gaan automatisch doorwerken in het systeem
Tegenspraak = de mogelijk om uw standpunt voor te brengen aan die rechter (eigen keuze om het wel of
niet te doen) => niet doen = verstek laten
Dia 10: de basisbeginselen
De basisbeginselen
Grondrechten: recht van verdediging
Als rechter moet je in principe de beide kanten van het verhaal horen
Belangrijkste: luisteren naar beide partijen want die verhalen zijn vaak wat verdraait
Recht van verdediging is cruciaal
Impliceert dat je ook e ectief de kans hebt om iets zinnigs te zeggen
De dagvaardingstermijn: een termijn van 7 dagen -> niet gedwongen om voor de rechter voor te komen -
> je hebt minstens 7 dagen voor je moet verschijnen
Pagina | 4
