RECHT OP LEVEN – ART. 2 EVRM
Absoluut recht • (1) Bescherming v/h ongeboren leven
• Geen uitzonderingen of opschorting mogelijk onder art. 15 EVRM o Wijde MoA, Hof vermijdt definitieve uitspraak (Vo v. Frankrijk)
o Maar 2 uitzonderingen (limitatief in art. 2 EVRM) o Geen Eu consensus (Foetus niet beschermd als “persoon” onder art. 2)
• Geen license to kill -> altijd heel strikt interpreteren Applicablity • (2) Recht om te sterven (therapeutische onthouding)
Absoluut ↘⬚↖ o Geen recht om te sterven (Pretty)
o Therapeutische onthouding mag, staten Ruime MoA (PV) (Lambert)
• Verankerd in art. 2 EVRM en art. 6 BUPO-verdrag en art. 4 AVRM § Taak van de staat om te beslissen of ze dit recht willen reguleren
• (3) Toepasbaar als het slachtoffer overleeft?
o Geldt ook als slachtoffer overleeft maar levensgevaar was reëel (Makaratzis v. Griekenland)
§ Graad en type van geweld gebruikt + intentie of doel achter gebruik geweld
= Onthouden van intentionele levensberoving MAAR Twee uitzonderingen
• (1) Doodstraf mogelijk • (2) Gebruik van geweld “absoluut noodzakelijk”
o Geen algemeen verbod op doodstraf (toegestaan indien voorzien door wet + vonnis Rb – art. 2 EVRM/art. 6 Bupo) o Verdediging tegen onrechtmatig geweld
§ MAAR tendens afschaffen via prot. 6 (vrede) /13 (altijd, ook in oorlog) o Rechtmatige arrestatie/ontsnapping verhinderen
o Oproer of opstand onderdrukken (= geen carte blanche om te doden)
Negatieve o Verzoenbaarheid met andere mensenrechten? (Soering)
verplichting § Uitlevering naar land met doodstraf + bijzondere omstandigheden (death row) + leeftijd + mentale staat → Absoluut noodzakelijk = Strengere toets dan bij “noodzakelijk in democratische
• Schending art. 3 EVRM samenleving”
o Link met eerlijk proces (Ocalan)? o Hof kijkt naar:
§ Uitvoeren doodstraf na oneerlijk proces: onrechtmatige levensberoving = schending art. 2 § Aard/intensiteit van het geweld,
§ Opleggen na oneerlijk proces: onmenselijke/vernederende behandeling (angst/stress) = schending van art. 3 § Intentie van de autoriteiten,
§ Planning en organisatie van de operatie (McCann, Makaratzis)
• Stap 1: Toepassingsgebied Positieve verplichtingen komen voor in 4 contexten
o Valt het onder de scope van art. 2 (bv. VO – Foetus? Hof ontwijkt kernvraag)
• (1) Beschermen tegen overheid zelf
• Stap 2: Soort positieve verplichting o Openbare gezondheid (Vo)
§ Adequate wetgeving + effectief onafhankelijk juridisch systeem
o Materieel (substantive obligation) = adequate preventieve maatregelen o Politie opreden (Makaratzis)
§ (1) Gepast wettelijk/administratief kader (= Strafrecht) § Materieel (Gereguleerd om mogelijke inbreuken te vermijden) + Procedureel (adequaat
• Duidelijke wetten die misdrijven tegen het leven strafbaar stellen onderzoek)
§ (2) Afdwingingsapparaat
Positieve • Ter preventie, vervolging en bestraffing van inbreuken op het (straf)recht) • (2) Beschermen tegen derden
verplichting § (3) Preventieve en operationele maatregelen = OSMAN test o Preventieve maatregelen tegen
• (A) Wisten OF moesten autoriteiten weten dat er een reëel en onmiddellijk levensgevaar was? § Individuen (= Osman test)
• (B) Betrof het een geïdentificeerd persoon of groep? § Gevaarlijke activiteiten = Materieel (wetgeving ter afschrikking) + Procedureel (gerechtelijke
• (C)Hadden ze redelijke maatregelen kunnen nemen om risico te vermijden ( Geen onmogelijke of reactie) – (Oneryildiz)
disproportionele last opleggen aan OH)
• (3) Beschermen tegen jezelf
Niet cumulatief vervuld (hangt af van wat partijen vorderen) o Zelfmoord in de gevangenis (Keenan), Hulp bij zelfdoding (Pretty), Dwangvoeding (enkel bij
medisch noodzaak), Therapeutische onthouding (Lambert)
o Procedureel (procedural obligation) = Na de dood
§ Effectief en onafhankelijk onderzoek (ambtshalve en niet afhankelijk van gedrag slachtoffer) • (4) Minimale levensomstandigheden
• Onafhankelijk onderzoekers die snel en met redelijke spoed uitvoeren o Sociaal-economische dimensie, waardig leven leiden?
• Adequaat onderzoek (feiten vaststellen, vaststelling of geweld rechtvaardig is) o EHRM = neen >< IActHR ( + staat moet basisbehoeften voorzien voor kwetsbare en – afzien
• Voldoende toegankelijk voor familie van slachtoffer en publieke controle verdrijving inheemse volkoren v. hun land )
§ Middelenverbintenis, geen resultaatsverbintenis
, VERBOD OP FOLTERING – ART 3 EVRM
Absoluut recht • Selmouni
• Geen uitzonderingen of opschorting mogelijk o Franse politieagenten sloegen een man meerdere dagen achter elkaar in het gezicht in de gevangenis.
o Ook niet in noodtoestand (terrorisme) of bij gedragingen slachtoffer zelf o + lieten hem knielen voor een vrouw
§ Gedrag van persoon is niet relevant (Bouyid) § Opzettelijk om zo informatie te krijgen
• Geen Margin of appreciation, ongeacht de omstandigheden
Absoluut • Fundamentele waarde i/e democratische samenleving (Bouyid v. Be) o Beoordeling EHRM: dit is marteling (=torture)
o Mensenwaardigheid staat centraal
o Evolutie v. hoge drempel naar nul-tolerantie voor geweld (Selmouni v. France – strengere beoordeling) • Ierland v. UK
o Terroristen moesten met een zak over hun hoofd tegen muur, luisteren naar muziek uren aan een stuk
• Verankerd in art. 5 UVRM en art. 7 BUPO-verdrag en art. 1 CAT o EHRM = onmenselijke behandeling (nog niet niveau van intensiteit bereikt om te spreken van foltering)
-
! Minimum niveau van ernst (min. level of severity) ! -> eenmaal bereikt, geen marge = Absoluut recht • Speciale categorie!!
• Relatieve beoordeling: geval per geval beoordelen (afh. van alle relevante omstandigheden v/d zaak) o Uitleveringen (indien hij risico loopt dat andere land foltering zou uitvoeren) - Soering + Papashkovil
o Context, intentie, duur, gevolgen, geslacht, leeftijd, gezondheid, afwezigheid intentie tot vernedering § Feit v/d uitlevering die onder art. 3 valt
Applicablity § → zelfs zonder intentie tot vernedering kan art. 3 geschonden zijn (A.VK par. 20 en Bouyid par 86) § Andere staat voert de onmenselijke behandeling uit
• Verder gaan dan overmijdelijke element van lijden ivm detentie (Mursic)
• Belang onderscheid van de 3 strafbare drempels uit art. 3 (=merits)
o Speciaal stigma: CAT verwijst → ‘torture’, VN legt hier de lat
o Uitleveringsverbod enkel bij foltering (art. 3 cat)
o Gebruik van bewijs
§ Uit foltering -> altijd uitgesloten
Classificatie § Onmenselijke behandeling -> bescherming is zwakker (Gäfgen)
• Vernedert of kleineren, aantasten menselijke waardigheid, roept • Ernstig geestelijk of lichamelijk lijden • (1) Opzettelijk (intentie) + specifiek doel
angst/minderwaardigheid op Onmenselijke Foltering o Info verkrijgen, bestraffen, intimideren, discrimineren
Vernederend o = Subjectief – voldoende als individu het zo voelt behandeling o Minder intens dan foltering, maar (torture) § Selmouni v. Fr: marteling erkend
(degrading) (inhuman boven minimum ernst Geen MoA
• Intentie niet vereist treatment) § Ierland v. Uk • (2) Intensiteit - ernstige en wreed lijden
• Human dignity belangrijk (iedereen is gelijk) – (Bouyid) o Ierland v. UK: inhuman maar geen torture
§ Niveau van intensiteit is hier niet bereikt
→ Handeling gebeurt niet perse door de overheid zelf, • Staat moet zich onthouden van foltering en
onmenselijke/vernederende behandeling
• (1) Materieel (Preventief) • (2) Procedureel (Herstel) o Bv. Politie die handelt
o Bescherming tegen daden van derden o Effectief, onafhankelijk, uit eigen beweging Negatieve o Iemand uitleveren – niet doen bij risico van
Positieve § Horziontaal effect: effectieve afschrikking door adequate wetgeving (A v. VK) o Snel onderzoek bij geloofwaardige klachten verplichting onmenselijke behandeling/foltering
verplichting § Redelijke maatregelen nemen indien overheid wist of had moeten weten dat er o Mogelijkheid tot identificatie en bestraffing
reël risico bestond (Osman- test) + extra bescherming voor kwetsbaren o Slachtoffer moet kunnen deelnemen a/h onderzoek
• Geen onevenredige of onmogelijk last (‘redelijkerwijs’) § Bevestigd in Bouyid (116)
o Balsan/roemenië
• (1) Bewijsstandaard:
o Buiten elke redelijke twijfel → voldoende sterke, duidelijke en consistente aanwijzingen
Bewijslast • (2) Omkering bewijslast:
o Indien feiten geheel of gedeeltelijk onder exclusieve kennis v. autoriteiten vallen
o Twijfel → Staat moet overtuigende verklaring geven door bewijs te leveren
§ Kwetsbaarheid speelt een rol
§ Bouyid: klap in politiebureau → bewijslast naar overheid
Absoluut recht • (1) Bescherming v/h ongeboren leven
• Geen uitzonderingen of opschorting mogelijk onder art. 15 EVRM o Wijde MoA, Hof vermijdt definitieve uitspraak (Vo v. Frankrijk)
o Maar 2 uitzonderingen (limitatief in art. 2 EVRM) o Geen Eu consensus (Foetus niet beschermd als “persoon” onder art. 2)
• Geen license to kill -> altijd heel strikt interpreteren Applicablity • (2) Recht om te sterven (therapeutische onthouding)
Absoluut ↘⬚↖ o Geen recht om te sterven (Pretty)
o Therapeutische onthouding mag, staten Ruime MoA (PV) (Lambert)
• Verankerd in art. 2 EVRM en art. 6 BUPO-verdrag en art. 4 AVRM § Taak van de staat om te beslissen of ze dit recht willen reguleren
• (3) Toepasbaar als het slachtoffer overleeft?
o Geldt ook als slachtoffer overleeft maar levensgevaar was reëel (Makaratzis v. Griekenland)
§ Graad en type van geweld gebruikt + intentie of doel achter gebruik geweld
= Onthouden van intentionele levensberoving MAAR Twee uitzonderingen
• (1) Doodstraf mogelijk • (2) Gebruik van geweld “absoluut noodzakelijk”
o Geen algemeen verbod op doodstraf (toegestaan indien voorzien door wet + vonnis Rb – art. 2 EVRM/art. 6 Bupo) o Verdediging tegen onrechtmatig geweld
§ MAAR tendens afschaffen via prot. 6 (vrede) /13 (altijd, ook in oorlog) o Rechtmatige arrestatie/ontsnapping verhinderen
o Oproer of opstand onderdrukken (= geen carte blanche om te doden)
Negatieve o Verzoenbaarheid met andere mensenrechten? (Soering)
verplichting § Uitlevering naar land met doodstraf + bijzondere omstandigheden (death row) + leeftijd + mentale staat → Absoluut noodzakelijk = Strengere toets dan bij “noodzakelijk in democratische
• Schending art. 3 EVRM samenleving”
o Link met eerlijk proces (Ocalan)? o Hof kijkt naar:
§ Uitvoeren doodstraf na oneerlijk proces: onrechtmatige levensberoving = schending art. 2 § Aard/intensiteit van het geweld,
§ Opleggen na oneerlijk proces: onmenselijke/vernederende behandeling (angst/stress) = schending van art. 3 § Intentie van de autoriteiten,
§ Planning en organisatie van de operatie (McCann, Makaratzis)
• Stap 1: Toepassingsgebied Positieve verplichtingen komen voor in 4 contexten
o Valt het onder de scope van art. 2 (bv. VO – Foetus? Hof ontwijkt kernvraag)
• (1) Beschermen tegen overheid zelf
• Stap 2: Soort positieve verplichting o Openbare gezondheid (Vo)
§ Adequate wetgeving + effectief onafhankelijk juridisch systeem
o Materieel (substantive obligation) = adequate preventieve maatregelen o Politie opreden (Makaratzis)
§ (1) Gepast wettelijk/administratief kader (= Strafrecht) § Materieel (Gereguleerd om mogelijke inbreuken te vermijden) + Procedureel (adequaat
• Duidelijke wetten die misdrijven tegen het leven strafbaar stellen onderzoek)
§ (2) Afdwingingsapparaat
Positieve • Ter preventie, vervolging en bestraffing van inbreuken op het (straf)recht) • (2) Beschermen tegen derden
verplichting § (3) Preventieve en operationele maatregelen = OSMAN test o Preventieve maatregelen tegen
• (A) Wisten OF moesten autoriteiten weten dat er een reëel en onmiddellijk levensgevaar was? § Individuen (= Osman test)
• (B) Betrof het een geïdentificeerd persoon of groep? § Gevaarlijke activiteiten = Materieel (wetgeving ter afschrikking) + Procedureel (gerechtelijke
• (C)Hadden ze redelijke maatregelen kunnen nemen om risico te vermijden ( Geen onmogelijke of reactie) – (Oneryildiz)
disproportionele last opleggen aan OH)
• (3) Beschermen tegen jezelf
Niet cumulatief vervuld (hangt af van wat partijen vorderen) o Zelfmoord in de gevangenis (Keenan), Hulp bij zelfdoding (Pretty), Dwangvoeding (enkel bij
medisch noodzaak), Therapeutische onthouding (Lambert)
o Procedureel (procedural obligation) = Na de dood
§ Effectief en onafhankelijk onderzoek (ambtshalve en niet afhankelijk van gedrag slachtoffer) • (4) Minimale levensomstandigheden
• Onafhankelijk onderzoekers die snel en met redelijke spoed uitvoeren o Sociaal-economische dimensie, waardig leven leiden?
• Adequaat onderzoek (feiten vaststellen, vaststelling of geweld rechtvaardig is) o EHRM = neen >< IActHR ( + staat moet basisbehoeften voorzien voor kwetsbare en – afzien
• Voldoende toegankelijk voor familie van slachtoffer en publieke controle verdrijving inheemse volkoren v. hun land )
§ Middelenverbintenis, geen resultaatsverbintenis
, VERBOD OP FOLTERING – ART 3 EVRM
Absoluut recht • Selmouni
• Geen uitzonderingen of opschorting mogelijk o Franse politieagenten sloegen een man meerdere dagen achter elkaar in het gezicht in de gevangenis.
o Ook niet in noodtoestand (terrorisme) of bij gedragingen slachtoffer zelf o + lieten hem knielen voor een vrouw
§ Gedrag van persoon is niet relevant (Bouyid) § Opzettelijk om zo informatie te krijgen
• Geen Margin of appreciation, ongeacht de omstandigheden
Absoluut • Fundamentele waarde i/e democratische samenleving (Bouyid v. Be) o Beoordeling EHRM: dit is marteling (=torture)
o Mensenwaardigheid staat centraal
o Evolutie v. hoge drempel naar nul-tolerantie voor geweld (Selmouni v. France – strengere beoordeling) • Ierland v. UK
o Terroristen moesten met een zak over hun hoofd tegen muur, luisteren naar muziek uren aan een stuk
• Verankerd in art. 5 UVRM en art. 7 BUPO-verdrag en art. 1 CAT o EHRM = onmenselijke behandeling (nog niet niveau van intensiteit bereikt om te spreken van foltering)
-
! Minimum niveau van ernst (min. level of severity) ! -> eenmaal bereikt, geen marge = Absoluut recht • Speciale categorie!!
• Relatieve beoordeling: geval per geval beoordelen (afh. van alle relevante omstandigheden v/d zaak) o Uitleveringen (indien hij risico loopt dat andere land foltering zou uitvoeren) - Soering + Papashkovil
o Context, intentie, duur, gevolgen, geslacht, leeftijd, gezondheid, afwezigheid intentie tot vernedering § Feit v/d uitlevering die onder art. 3 valt
Applicablity § → zelfs zonder intentie tot vernedering kan art. 3 geschonden zijn (A.VK par. 20 en Bouyid par 86) § Andere staat voert de onmenselijke behandeling uit
• Verder gaan dan overmijdelijke element van lijden ivm detentie (Mursic)
• Belang onderscheid van de 3 strafbare drempels uit art. 3 (=merits)
o Speciaal stigma: CAT verwijst → ‘torture’, VN legt hier de lat
o Uitleveringsverbod enkel bij foltering (art. 3 cat)
o Gebruik van bewijs
§ Uit foltering -> altijd uitgesloten
Classificatie § Onmenselijke behandeling -> bescherming is zwakker (Gäfgen)
• Vernedert of kleineren, aantasten menselijke waardigheid, roept • Ernstig geestelijk of lichamelijk lijden • (1) Opzettelijk (intentie) + specifiek doel
angst/minderwaardigheid op Onmenselijke Foltering o Info verkrijgen, bestraffen, intimideren, discrimineren
Vernederend o = Subjectief – voldoende als individu het zo voelt behandeling o Minder intens dan foltering, maar (torture) § Selmouni v. Fr: marteling erkend
(degrading) (inhuman boven minimum ernst Geen MoA
• Intentie niet vereist treatment) § Ierland v. Uk • (2) Intensiteit - ernstige en wreed lijden
• Human dignity belangrijk (iedereen is gelijk) – (Bouyid) o Ierland v. UK: inhuman maar geen torture
§ Niveau van intensiteit is hier niet bereikt
→ Handeling gebeurt niet perse door de overheid zelf, • Staat moet zich onthouden van foltering en
onmenselijke/vernederende behandeling
• (1) Materieel (Preventief) • (2) Procedureel (Herstel) o Bv. Politie die handelt
o Bescherming tegen daden van derden o Effectief, onafhankelijk, uit eigen beweging Negatieve o Iemand uitleveren – niet doen bij risico van
Positieve § Horziontaal effect: effectieve afschrikking door adequate wetgeving (A v. VK) o Snel onderzoek bij geloofwaardige klachten verplichting onmenselijke behandeling/foltering
verplichting § Redelijke maatregelen nemen indien overheid wist of had moeten weten dat er o Mogelijkheid tot identificatie en bestraffing
reël risico bestond (Osman- test) + extra bescherming voor kwetsbaren o Slachtoffer moet kunnen deelnemen a/h onderzoek
• Geen onevenredige of onmogelijk last (‘redelijkerwijs’) § Bevestigd in Bouyid (116)
o Balsan/roemenië
• (1) Bewijsstandaard:
o Buiten elke redelijke twijfel → voldoende sterke, duidelijke en consistente aanwijzingen
Bewijslast • (2) Omkering bewijslast:
o Indien feiten geheel of gedeeltelijk onder exclusieve kennis v. autoriteiten vallen
o Twijfel → Staat moet overtuigende verklaring geven door bewijs te leveren
§ Kwetsbaarheid speelt een rol
§ Bouyid: klap in politiebureau → bewijslast naar overheid
