LONGEN 2 2025-2026
pidemiologie...............................................................................................................................................12
E
Obstructievelongziekten-astma...............................................................................................................16
Obstructievelongziekten-COPD...............................................................................................................38
Obstructievelongziekten-casuïstiek........................................................................................................61
Inhalatiedevices...........................................................................................................................................62
Practicuminhalatietecknieken....................................................................................................................70
Interstitiëlelongziekten(ILD)......................................................................................................................75
Idiopathischepulmonaryfibrosis(IPF).....................................................................................................89
Progressivepulmonaryfibrosis(PPF)......................................................................................................92
Sarcoïdose...............................................................................................................................................93
Interstitiëlelongziekten-casuïstiek...........................................................................................................99
Pleuraleaandoeningen..............................................................................................................................100
Pleuraleeffusie/pleuravocht.................................................................................................................101
Maligneeffusie.......................................................................................................................................109
Pneumothorax........................................................................................................................................112
Pleuraleaandoeningen-casuïstiek.........................................................................................................117
Infectiesvanlongen&luchtwegen..........................................................................................................118
Acutebronchitis......................................................................................................................................118
Pneumonie.............................................................................................................................................120
Tuberculosis(TBC)....................................................................................................................................138
ActieveTBC...........................................................................................................................................142
PrimaireTBC....................................................................................................................................142
(Acute)miliaireTBC.........................................................................................................................144
PleuraleTBC....................................................................................................................................145
SecundaireTBC/reactivatie............................................................................................................145
Orgaantuberculose...........................................................................................................................146
Infectieziektenvandelong-casuïstiek....................................................................................................156
Trombo-embolischeziekten......................................................................................................................157
Longfunctie.................................................................................................................................................171
Gedragstherapiebijrookstop...................................................................................................................181
Chronischerespiratoirfalen.....................................................................................................................193
Acuutrespiratoirfalen...............................................................................................................................206
ARDS/acutelongbeschadiging............................................................................................................206
COVID-19...............................................................................................................................................211
Respiratoirekinesitherapie.......................................................................................................................215
Medischebeeldvormingvandethorax....................................................................................................224
Casuïstiekthoracalebeeldvorming..........................................................................................................231
Slaapgerelateerdeademhalingsstoornissen&CV-complicaties..........................................................238
Slaapapneu............................................................................................................................................238
Obstructiefslaapapneusyndroom..........................................................................................................238
OSAS&CV-aandoeningen....................................................................................................................239
Slaapgerelateerdeademhalingsstoornissen-casuïstiek......................................................................246
Rolvanlongartsindediagnostiekvanlongkanker...............................................................................252
Rolvanlongartsindiagnostiek&behandelingvanlongkanker...........................................................261
(Non-)invasievestaging.............................................................................................................................270
1
, NM-classificatie........................................................................................................................................276
T
Endoscopischeenechografischetechnieken........................................................................................282
Rolvanpatholoogindediagnostiek&behandelingvanlongkanker..................................................286
Rolvandepatholoogindediagnostiekvannon-neoplastischeaandoeningen.................................297
Patronenvaninflammatie......................................................................................................................298
Acuteinflammatie.............................................................................................................................298
Chronischeinflammatie....................................................................................................................299
Granulomateuzeinflammatie...........................................................................................................300
Respiratoireinfecties..............................................................................................................................300
Pneumonie.......................................................................................................................................300
Pulmonaletuberculose.....................................................................................................................301
Fungaleinfecties..............................................................................................................................302
Obstructieveluchtweginfecties...............................................................................................................303
Structuurvandebronchusenbronchiolen.......................................................................................303
COPD...............................................................................................................................................303
Ziektevandebronchus....................................................................................................................304
Chronischebronchitis.................................................................................................................304
Bronchiëctasie............................................................................................................................304
Ziektevandebronchiolus................................................................................................................304
Emfyseem........................................................................................................................................305
Asthma.............................................................................................................................................305
Interstitielelongziektes(IDL)..................................................................................................................306
Diffusealveolardamage(DAD)........................................................................................................306
Organisingpneumonie.....................................................................................................................307
Gecombineerdepatronenvanlongziekten.......................................................................................308
Hypersensitievepneumonitis(HP).............................................................................................308
Pneumoconiosis...............................................................................................................................308
Asbestose...................................................................................................................................308
Granulomateuzeinflammatie...........................................................................................................309
Aspiratiepneumonie...................................................................................................................309
Sarcoïdose.................................................................................................................................309
Chronischdiffuselongbeschadiging.................................................................................................309
Rolvanderadiotherapeutindebehandelingvanlongkanker..............................................................310
MOC.............................................................................................................................................................317
Thoraxchirurgiebijmaligneaandoeningen............................................................................................323
Thoraxchirurgiebijniet-oncologischeaandoeningen..........................................................................330
Thoraxtrauma............................................................................................................................................338
Pectuspathologie...................................................................................................................................338
Chestwalltumoren................................................................................................................................338
Trauma...................................................................................................................................................338
Spanningspneumothorax.................................................................................................................340
Harttamponade.................................................................................................................................341
Ruptuur/dissecties..........................................................................................................................341
Halsletsels........................................................................................................................................341
2
,Epidemiologie
Pulmonale terminologie
● longziekten = pulmonologie = pneumologie
○ angelsaksisch = respiratory disease = chest diseases = pulmonology
○ Frans: maladies respiratoires
○ Duits: Lungererkrangungen
● CARA= chronische aspecifieke respiratoire aandoeningen
○ = COPD + astma + longemfyseem
○ term wordt niet meer gebruikt
● astma
● COPD= chronic obstructive pulmonary disease
○ onderdelen van pathofysiologie zijn…
■ chronische bronchitis
■ emfyseem = destructie van longblaasjes (verlies van alveolaire wanden)
● bronchiëctasieën= verwijde luchtwegen (diameter groterdan het bloedvat dat erlangs loopt)
○ cystic fibrose (CF) = mucoviscidosis (verouderde benaming)
○ non-CF bronchiectasis
○ tractiebronchiëctasieën (bij interstitiële longziekten met fibrosering)
● tuberculose (TBC)
● interstitiële longaandoeningen = interstitial lung disease (ILD)
Internationale data
● 2013
○ HO
W
○ European centre for disease prevention & control
○ European respiratory society (ERS)
○ CAVE in België vaak weinig data over epidemiologie
● 2021
○ International Respiratory Coalition (in ontwikkeling)
■ doel: per land epidemiologische data over veelvoorkomende longziekten verzamelen
Belgian Lung Foundation
○
■ werkt samen met ERS en International Respiratory Coalition om Belgische data te
verzamelen
Global Burden of Disease (GBD)
w
● ereldwijd 700 miljoen mensen kampen met longziekten
● brengt enorme kost met zich mee
● verhoogd risico op respiratoire infectie → grote impact op burden op healthcare
ALY’s= maat voor globale ziektelast, uitgedruktin aantal jaren
D
verloren door ziekte, disability of vroegtijdig overlijden
● respiratoire infecties & TBC
● chronische respiratoire aandoeningen (bv. COPD)
● longkanker
top 10 risicofactorendie bijdragen aan ziektelast
● roken
● luchtvervuiling (buiten + binnenshuis)
3
, Rookcijfers
● rookcijfers
○ jongeren: M > V
○ ouderen: M = V
○ prevalentie van dagelijkse rokers is 40% gedaald tussen 1997 en 2018
● vapen & E-sigaretten
○ jongeren: M > V
○ ouderen: M = V (veel lager)
● oorzaak
○ jongeren: vapen als opstapje naar echt roken
○ ouderen: vapen gepromoot als rookstopmiddel
● dagelijkse rokers in België vs. andere landen
○ mannen: België loopt gelijk met EU-gemiddelde
○ vrouwen: België doet beter dan het EU-gemiddelde
○ maarnog veel plaats voor verbetering
r elatieve risico= maat voor het risico dat iets gebeurtin een bepaalde groep / het risico dat datzelfde
gebeurt in een andere groep
● bv. maat voor het risico op een bepaalde ziekte bij rokers / het risico op diezelfde ziekte bij
niet-rokers
● longkanker
○ rokers hebben 23x (vrouwen) tot 25x (mannen) groter risico op sterfte dan niet-rokers
● COPD
○ factor 25x (vrouwen) of 28x (mannen)
● pneumonie, influenza, TBC
○ factor 2x
⇒EXAMEN: belangrijk om deze factoren te kunnen inschatten!
Luchtvervuiling
ALERT studie: effect van luchtvervuiling op astma& COPD nagaan
● fijnstof (PM 2.5 en PM 10):Antwerpenligt bovenEU-grens
○ fijnstof: kan gemakkelijk penetreren en ook in bloedbaan terecht komen
● NO2
● black carbon
conclusie
● mate van expositie is heel fluctuerend (chronisch vs. intermittent)
● het is niet mogelijk om exact na te gaan hoeveel schade in de longen afkomstig is van
luchtvervuiling
○ maar luchtvervuiling heeft wel een invloed op ontstaan, progressie en exacerbatie van
longaandoeningen
4
, Respiratoire mortaliteit
6
● 00 000 mensen sterven jaarlijks in EU door respiratoire aandoeningen
● ⅛ sterfgevallen in EU zijn door respiratoire aandoeningen
mortaliteit
● in Europa
○ 40% cardiovasculair
○ 15% respiratoir
■ longkanker (5.8%) > pneumonie (3.5%) > COPD & bronchiëctasieën (3.4%)
● top 10 oorzaken van mortaliteit wereldwijd
○ 4 van de 10 oorzaken zijn respiratoir: COVID, COPD, lage luchtweginfecties, longkanker
○ TBC is in sommige landen veel voorkomend → nr. 16
● geschatte mortaliteit in 2030
○ daling in sterfte door LWI → dankzij vaccinatie & hygiëne
○ stijging in sterfte door COPD (oorzaak: roken en andere blootstellingen)
roken en luchtweginfecties zijn belangrijke oorzaken van de longziektelast in Europa en kunnen mogelijk
⇒
worden voorkomen
Hospitalisatie
6
● miljoen hospitalisaties per jaar zijn tgv respiratoire aandoeningen
● respiratoire oorzaken (7%)
○ pneumonie (2%) > COPD & bronchiëctasieën (1.3%) > acute LWI (1%) > … > astma (0.6%)
5
,Jaarlijkse kosten
● totaal geschat op 380 biljoen euro
○ COPD > longkanker > astma
● types
○ directe kosten = kosten door gezondheidszorg
○ indirecte kosten = kosten door verlies van productiviteit
6
, Obstructieve longziekten - astma
Epidemiologie
● 300 miljoen patiënten met astma wereldwijd
○ Noord-Zuid gradiënt: meer frequent in Westerse landen (10% van populatie)
● ⅔ gaat in remissie tijdens kinderjaren, waarvan ⅓ recurrence in latere leven
● V > M (↔ COPD)
● economische impact
○ frequente oorzaak van afwezigheid op school/werk
○ hoge kosten indien ongecontroleerde astma
● op latere leeftijd kunnen astma & COPD moeilijk uit elkaar gehouden worden
○ vaak misdiagnose met COPD bij > 45 jaar
astma in België
● 500 000 mensen met astma
● beperkt aantal sterfgevallen
● 23 000 verloren gezonde levensjaren
Definitie
astmawordt gedefinieerd als…
● respiratoire symptomen: wheezing (inspiratoir), dyspneu, hoesten, benauwd gevoel op de borst
● symptomen zijn variabel in tijd en intensiteit
● variabele expiratoire luchtwegobstructie
○ op het ene moment luchtwegobstructie bij spirometrie, andere moment normale spirometrie
⇒ heterogene aandoening, gekenmerkt door chronische respiratoire inflammatoir
Pathologie
luchtweg bij astmapatiënt: vernauwd lumen (tijdensmoment van luchtwegobstructie)
● door excessieve mucusproductie (atypische aanmeldingsklacht) → mucus plugs
● door dikkere luchtwegwand tgv zwelling
● door bronchoconstrictie tgv verkramping van gladde spiercellen
histologisch
● mucusplugs in lumen
● inflammatoire cellen in mucus (groene puntjes)
○ T-lymfocyten, mastcellen, neutrofielen, (eosinofielen)
● verminderde epitheliale intactheid
● toegenomen slijmbekercellen (blauwe cellen) in epitheel
● verdikking van basaal membraan
● verdikking van gladde spiercellen (hypertrofie) → bronchoconstrictie
● alveoli en parenchym blijven intact !!
7
pidemiologie...............................................................................................................................................12
E
Obstructievelongziekten-astma...............................................................................................................16
Obstructievelongziekten-COPD...............................................................................................................38
Obstructievelongziekten-casuïstiek........................................................................................................61
Inhalatiedevices...........................................................................................................................................62
Practicuminhalatietecknieken....................................................................................................................70
Interstitiëlelongziekten(ILD)......................................................................................................................75
Idiopathischepulmonaryfibrosis(IPF).....................................................................................................89
Progressivepulmonaryfibrosis(PPF)......................................................................................................92
Sarcoïdose...............................................................................................................................................93
Interstitiëlelongziekten-casuïstiek...........................................................................................................99
Pleuraleaandoeningen..............................................................................................................................100
Pleuraleeffusie/pleuravocht.................................................................................................................101
Maligneeffusie.......................................................................................................................................109
Pneumothorax........................................................................................................................................112
Pleuraleaandoeningen-casuïstiek.........................................................................................................117
Infectiesvanlongen&luchtwegen..........................................................................................................118
Acutebronchitis......................................................................................................................................118
Pneumonie.............................................................................................................................................120
Tuberculosis(TBC)....................................................................................................................................138
ActieveTBC...........................................................................................................................................142
PrimaireTBC....................................................................................................................................142
(Acute)miliaireTBC.........................................................................................................................144
PleuraleTBC....................................................................................................................................145
SecundaireTBC/reactivatie............................................................................................................145
Orgaantuberculose...........................................................................................................................146
Infectieziektenvandelong-casuïstiek....................................................................................................156
Trombo-embolischeziekten......................................................................................................................157
Longfunctie.................................................................................................................................................171
Gedragstherapiebijrookstop...................................................................................................................181
Chronischerespiratoirfalen.....................................................................................................................193
Acuutrespiratoirfalen...............................................................................................................................206
ARDS/acutelongbeschadiging............................................................................................................206
COVID-19...............................................................................................................................................211
Respiratoirekinesitherapie.......................................................................................................................215
Medischebeeldvormingvandethorax....................................................................................................224
Casuïstiekthoracalebeeldvorming..........................................................................................................231
Slaapgerelateerdeademhalingsstoornissen&CV-complicaties..........................................................238
Slaapapneu............................................................................................................................................238
Obstructiefslaapapneusyndroom..........................................................................................................238
OSAS&CV-aandoeningen....................................................................................................................239
Slaapgerelateerdeademhalingsstoornissen-casuïstiek......................................................................246
Rolvanlongartsindediagnostiekvanlongkanker...............................................................................252
Rolvanlongartsindiagnostiek&behandelingvanlongkanker...........................................................261
(Non-)invasievestaging.............................................................................................................................270
1
, NM-classificatie........................................................................................................................................276
T
Endoscopischeenechografischetechnieken........................................................................................282
Rolvanpatholoogindediagnostiek&behandelingvanlongkanker..................................................286
Rolvandepatholoogindediagnostiekvannon-neoplastischeaandoeningen.................................297
Patronenvaninflammatie......................................................................................................................298
Acuteinflammatie.............................................................................................................................298
Chronischeinflammatie....................................................................................................................299
Granulomateuzeinflammatie...........................................................................................................300
Respiratoireinfecties..............................................................................................................................300
Pneumonie.......................................................................................................................................300
Pulmonaletuberculose.....................................................................................................................301
Fungaleinfecties..............................................................................................................................302
Obstructieveluchtweginfecties...............................................................................................................303
Structuurvandebronchusenbronchiolen.......................................................................................303
COPD...............................................................................................................................................303
Ziektevandebronchus....................................................................................................................304
Chronischebronchitis.................................................................................................................304
Bronchiëctasie............................................................................................................................304
Ziektevandebronchiolus................................................................................................................304
Emfyseem........................................................................................................................................305
Asthma.............................................................................................................................................305
Interstitielelongziektes(IDL)..................................................................................................................306
Diffusealveolardamage(DAD)........................................................................................................306
Organisingpneumonie.....................................................................................................................307
Gecombineerdepatronenvanlongziekten.......................................................................................308
Hypersensitievepneumonitis(HP).............................................................................................308
Pneumoconiosis...............................................................................................................................308
Asbestose...................................................................................................................................308
Granulomateuzeinflammatie...........................................................................................................309
Aspiratiepneumonie...................................................................................................................309
Sarcoïdose.................................................................................................................................309
Chronischdiffuselongbeschadiging.................................................................................................309
Rolvanderadiotherapeutindebehandelingvanlongkanker..............................................................310
MOC.............................................................................................................................................................317
Thoraxchirurgiebijmaligneaandoeningen............................................................................................323
Thoraxchirurgiebijniet-oncologischeaandoeningen..........................................................................330
Thoraxtrauma............................................................................................................................................338
Pectuspathologie...................................................................................................................................338
Chestwalltumoren................................................................................................................................338
Trauma...................................................................................................................................................338
Spanningspneumothorax.................................................................................................................340
Harttamponade.................................................................................................................................341
Ruptuur/dissecties..........................................................................................................................341
Halsletsels........................................................................................................................................341
2
,Epidemiologie
Pulmonale terminologie
● longziekten = pulmonologie = pneumologie
○ angelsaksisch = respiratory disease = chest diseases = pulmonology
○ Frans: maladies respiratoires
○ Duits: Lungererkrangungen
● CARA= chronische aspecifieke respiratoire aandoeningen
○ = COPD + astma + longemfyseem
○ term wordt niet meer gebruikt
● astma
● COPD= chronic obstructive pulmonary disease
○ onderdelen van pathofysiologie zijn…
■ chronische bronchitis
■ emfyseem = destructie van longblaasjes (verlies van alveolaire wanden)
● bronchiëctasieën= verwijde luchtwegen (diameter groterdan het bloedvat dat erlangs loopt)
○ cystic fibrose (CF) = mucoviscidosis (verouderde benaming)
○ non-CF bronchiectasis
○ tractiebronchiëctasieën (bij interstitiële longziekten met fibrosering)
● tuberculose (TBC)
● interstitiële longaandoeningen = interstitial lung disease (ILD)
Internationale data
● 2013
○ HO
W
○ European centre for disease prevention & control
○ European respiratory society (ERS)
○ CAVE in België vaak weinig data over epidemiologie
● 2021
○ International Respiratory Coalition (in ontwikkeling)
■ doel: per land epidemiologische data over veelvoorkomende longziekten verzamelen
Belgian Lung Foundation
○
■ werkt samen met ERS en International Respiratory Coalition om Belgische data te
verzamelen
Global Burden of Disease (GBD)
w
● ereldwijd 700 miljoen mensen kampen met longziekten
● brengt enorme kost met zich mee
● verhoogd risico op respiratoire infectie → grote impact op burden op healthcare
ALY’s= maat voor globale ziektelast, uitgedruktin aantal jaren
D
verloren door ziekte, disability of vroegtijdig overlijden
● respiratoire infecties & TBC
● chronische respiratoire aandoeningen (bv. COPD)
● longkanker
top 10 risicofactorendie bijdragen aan ziektelast
● roken
● luchtvervuiling (buiten + binnenshuis)
3
, Rookcijfers
● rookcijfers
○ jongeren: M > V
○ ouderen: M = V
○ prevalentie van dagelijkse rokers is 40% gedaald tussen 1997 en 2018
● vapen & E-sigaretten
○ jongeren: M > V
○ ouderen: M = V (veel lager)
● oorzaak
○ jongeren: vapen als opstapje naar echt roken
○ ouderen: vapen gepromoot als rookstopmiddel
● dagelijkse rokers in België vs. andere landen
○ mannen: België loopt gelijk met EU-gemiddelde
○ vrouwen: België doet beter dan het EU-gemiddelde
○ maarnog veel plaats voor verbetering
r elatieve risico= maat voor het risico dat iets gebeurtin een bepaalde groep / het risico dat datzelfde
gebeurt in een andere groep
● bv. maat voor het risico op een bepaalde ziekte bij rokers / het risico op diezelfde ziekte bij
niet-rokers
● longkanker
○ rokers hebben 23x (vrouwen) tot 25x (mannen) groter risico op sterfte dan niet-rokers
● COPD
○ factor 25x (vrouwen) of 28x (mannen)
● pneumonie, influenza, TBC
○ factor 2x
⇒EXAMEN: belangrijk om deze factoren te kunnen inschatten!
Luchtvervuiling
ALERT studie: effect van luchtvervuiling op astma& COPD nagaan
● fijnstof (PM 2.5 en PM 10):Antwerpenligt bovenEU-grens
○ fijnstof: kan gemakkelijk penetreren en ook in bloedbaan terecht komen
● NO2
● black carbon
conclusie
● mate van expositie is heel fluctuerend (chronisch vs. intermittent)
● het is niet mogelijk om exact na te gaan hoeveel schade in de longen afkomstig is van
luchtvervuiling
○ maar luchtvervuiling heeft wel een invloed op ontstaan, progressie en exacerbatie van
longaandoeningen
4
, Respiratoire mortaliteit
6
● 00 000 mensen sterven jaarlijks in EU door respiratoire aandoeningen
● ⅛ sterfgevallen in EU zijn door respiratoire aandoeningen
mortaliteit
● in Europa
○ 40% cardiovasculair
○ 15% respiratoir
■ longkanker (5.8%) > pneumonie (3.5%) > COPD & bronchiëctasieën (3.4%)
● top 10 oorzaken van mortaliteit wereldwijd
○ 4 van de 10 oorzaken zijn respiratoir: COVID, COPD, lage luchtweginfecties, longkanker
○ TBC is in sommige landen veel voorkomend → nr. 16
● geschatte mortaliteit in 2030
○ daling in sterfte door LWI → dankzij vaccinatie & hygiëne
○ stijging in sterfte door COPD (oorzaak: roken en andere blootstellingen)
roken en luchtweginfecties zijn belangrijke oorzaken van de longziektelast in Europa en kunnen mogelijk
⇒
worden voorkomen
Hospitalisatie
6
● miljoen hospitalisaties per jaar zijn tgv respiratoire aandoeningen
● respiratoire oorzaken (7%)
○ pneumonie (2%) > COPD & bronchiëctasieën (1.3%) > acute LWI (1%) > … > astma (0.6%)
5
,Jaarlijkse kosten
● totaal geschat op 380 biljoen euro
○ COPD > longkanker > astma
● types
○ directe kosten = kosten door gezondheidszorg
○ indirecte kosten = kosten door verlies van productiviteit
6
, Obstructieve longziekten - astma
Epidemiologie
● 300 miljoen patiënten met astma wereldwijd
○ Noord-Zuid gradiënt: meer frequent in Westerse landen (10% van populatie)
● ⅔ gaat in remissie tijdens kinderjaren, waarvan ⅓ recurrence in latere leven
● V > M (↔ COPD)
● economische impact
○ frequente oorzaak van afwezigheid op school/werk
○ hoge kosten indien ongecontroleerde astma
● op latere leeftijd kunnen astma & COPD moeilijk uit elkaar gehouden worden
○ vaak misdiagnose met COPD bij > 45 jaar
astma in België
● 500 000 mensen met astma
● beperkt aantal sterfgevallen
● 23 000 verloren gezonde levensjaren
Definitie
astmawordt gedefinieerd als…
● respiratoire symptomen: wheezing (inspiratoir), dyspneu, hoesten, benauwd gevoel op de borst
● symptomen zijn variabel in tijd en intensiteit
● variabele expiratoire luchtwegobstructie
○ op het ene moment luchtwegobstructie bij spirometrie, andere moment normale spirometrie
⇒ heterogene aandoening, gekenmerkt door chronische respiratoire inflammatoir
Pathologie
luchtweg bij astmapatiënt: vernauwd lumen (tijdensmoment van luchtwegobstructie)
● door excessieve mucusproductie (atypische aanmeldingsklacht) → mucus plugs
● door dikkere luchtwegwand tgv zwelling
● door bronchoconstrictie tgv verkramping van gladde spiercellen
histologisch
● mucusplugs in lumen
● inflammatoire cellen in mucus (groene puntjes)
○ T-lymfocyten, mastcellen, neutrofielen, (eosinofielen)
● verminderde epitheliale intactheid
● toegenomen slijmbekercellen (blauwe cellen) in epitheel
● verdikking van basaal membraan
● verdikking van gladde spiercellen (hypertrofie) → bronchoconstrictie
● alveoli en parenchym blijven intact !!
7
