ALGEMENE RECHTSLEER
1E BACHELOR SEMESTER 1
,Inhoudsopgave
Wat is recht?.................................................................................................. 4
Hebben we een definitie nodig?...................................................................................4
Definities van recht...................................................................................................... 5
Recht heeft geen essentiële kenmerken......................................................................6
Recht = standpunt- of maatschappijafhankelijk...........................................................6
Gevolgen conventionalistische opvatting.....................................................................6
Hierna vier soorten gemeenschappen (sterk vereenvoudigd)......................................8
JAGER-VOEDSELVERZAMELAARS.....................................................................8
Recht binnen de jager-voedselverzamelaars...............................................................8
2 soorten clans in samenleving jager- voedselverzamelaars.......................................9
Chiefdoms..................................................................................................... 9
Recht binnen chiefdoms............................................................................................. 10
Rijken ( beschavingen, empires,…)................................................................10
REGELS...................................................................................................................... 11
Moderne staat.............................................................................................. 12
Ontwikkeling van moderne staten.................................................................................12
WAT?.......................................................................................................................... 12
1648 – Vrede van Westfalen......................................................................................13
Voorwaarden voor soevereiniteit...............................................................................13
Evolutie van de staatsvormen.......................................................................................13
Van “Government” naar “Governance”.........................................................................14
Government............................................................................................................... 14
Governance................................................................................................................ 14
Recht en (stroomlijning) menselijk gedrag.....................................................15
Regelgeoriënteerde of doctrinaire benadering (RB)......................................................15
gedragsgeoriënteerde benadering (GB)........................................................................15
Twee soorten ordeningen.............................................................................15
Twee soorten verwachtingen........................................................................16
Verband Ordening en soorten verwachtingen............................................................16
Recht en normatieve ordening......................................................................................17
Ordeningen en soorten samenlevingen.........................................................................17
ZIJN DEZE INFORMELE GEDRAGSREGELS RECHTSREGELS?.......................................17
Algemeen karakter van regels:..................................................................................18
Rechtspluralisme (RP)................................................................................................... 18
Varianten................................................................................................................... 18
Belangrijke kwesties.................................................................................................. 19
,Institutionele oorsprong = Waar komt recht vandaan?...................................19
Zijn enkel afdwingbare regels rechtsregels?..................................................19
Is internationaal recht “recht”?....................................................................20
Rol van effectieve naleving...........................................................................20
Rol van effectieve handhaving......................................................................20
Gevolgen van zwakke handhaving................................................................................21
De vraag naar de grondslag van regels.........................................................21
Mogelijke grondslagen van regels.................................................................................21
Normatieve aanvaarding..............................................................................22
Spanning tussen regel en overtuiging...........................................................................22
5. Rechtvaardigheidstheorieën.....................................................................22
Gedragsgeoriënteerde theorieën..................................................................................23
B. Regelgeoriënteerde theorieën (RT)...........................................................................23
Belangrijkste rechtvaardigheidsstromingen...................................................24
Samenvattend inzicht...................................................................................25
1. Positivistische stroming............................................................................25
1.1 Methodologisch Positivisme.................................................................................25
1.2 Rechtspositivisme................................................................................................ 25
2. Nomocratische stroming...........................................................................28
3. Egalitaire stroming...................................................................................28
3.1 Historisch Materialisme (Marx & Engels)..............................................................28
3.2 Moderne Egalitaire Denkers.................................................................................28
4. Capability Approach..................................................................................29
Leerdoelen................................................................................................... 29
I. korte recap: wat is recht?..........................................................................30
Factoren die bepalen hoe recht werkt...........................................................................30
II. Rechtvaardigheidsstromingen...................................................................................30
III. Functies van recht...................................................................................30
Waarom hebben we regels en normatieve verwachtingen nodig?................................30
hoofdstuk 1: Gedragsafstemming..................................................................31
Afdeling 1: Bevordering groepscohesie.........................................................................31
Middelen om groepscohesie te creëren:....................................................................31
, Drie expressieve functies van regels:........................................................................31
Verschillen tussen samenlevingen.............................................................................31
Afdeling 2: conflictvermijding........................................................................................32
Conflictvermijding in minder complexe samenlevingen............................................32
Conflictvermijding in meer complexe samenlevingen................................................32
Afdeling 3: conflictwerking............................................................................................34
Onderafdeling 1: sociale vrede: afweer, herstel en straf............................................34
Onderafdeling 2: Confictverwerkingsmethoden.........................................................35
Hoofdstuk 2: besluitvorming binnen de groep (politieke functie van het recht)
................................................................................................................... 37
Politieke basisregels................................................................................................... 38
Procedurele rechtvaardigheid....................................................................................38
Samenvattend schema.................................................................................39
Titel II Finaliteit van het recht.......................................................................39
Hoofdstuk 1: Codificatie...............................................................................39
De overgang: het positivisme.......................................................................................40
Hoofdstuk 2: Modificatie- recht als instrument voor verandering....................41
Afdeling 1: Opkomst, technieken en oriëntatie.............................................................41
5 functies:.................................................................................................................. 41
De expressieve functie van het recht........................................................................42
Afdeling 2: Welvaart en welbevinden............................................................................42
De maakbaarheid van de samenleving en “therapeutic jurisprudence”....................42
De staat als traumabegeleider...................................................................................42
Nieuwe generatie grondrechten.................................................................................43
Afdeling 3: Limieten...................................................................................................... 43
Instrumentalisme versus waarborgfunctie.................................................................44
Conclusie:..................................................................................................................... 44
Titel I: Wat is een (rechts) norm?..................................................................45
Hoofdstuk 1: descriptieve vs. prescriptieve normen.....................................................45
Descriptieve normen (DN).......................................................................................... 45
Prescriptieve normen (PN)......................................................................................... 46
Hoofdstuk 2: Talige uitdrukkingen van normen.............................................................46
Afdeling 1: verifieerbare uitspraken...........................................................................47
Afdeling 2: geloofsuitspraken.....................................................................................48
Afdeling 3: Waarderingsuitspraken............................................................................48
Afdeling 4: Performatieve uitspraken.........................................................................49
Titel 2: algemene bestandsdelen van rechtsregels.........................................50
Hoofdstuk 1: Normsteller..............................................................................................50
Hoofdstuk 2: Normbestemmeling..................................................................................51
Hoofdstuk 3: Voorgeschreven gedrag...........................................................................52
1E BACHELOR SEMESTER 1
,Inhoudsopgave
Wat is recht?.................................................................................................. 4
Hebben we een definitie nodig?...................................................................................4
Definities van recht...................................................................................................... 5
Recht heeft geen essentiële kenmerken......................................................................6
Recht = standpunt- of maatschappijafhankelijk...........................................................6
Gevolgen conventionalistische opvatting.....................................................................6
Hierna vier soorten gemeenschappen (sterk vereenvoudigd)......................................8
JAGER-VOEDSELVERZAMELAARS.....................................................................8
Recht binnen de jager-voedselverzamelaars...............................................................8
2 soorten clans in samenleving jager- voedselverzamelaars.......................................9
Chiefdoms..................................................................................................... 9
Recht binnen chiefdoms............................................................................................. 10
Rijken ( beschavingen, empires,…)................................................................10
REGELS...................................................................................................................... 11
Moderne staat.............................................................................................. 12
Ontwikkeling van moderne staten.................................................................................12
WAT?.......................................................................................................................... 12
1648 – Vrede van Westfalen......................................................................................13
Voorwaarden voor soevereiniteit...............................................................................13
Evolutie van de staatsvormen.......................................................................................13
Van “Government” naar “Governance”.........................................................................14
Government............................................................................................................... 14
Governance................................................................................................................ 14
Recht en (stroomlijning) menselijk gedrag.....................................................15
Regelgeoriënteerde of doctrinaire benadering (RB)......................................................15
gedragsgeoriënteerde benadering (GB)........................................................................15
Twee soorten ordeningen.............................................................................15
Twee soorten verwachtingen........................................................................16
Verband Ordening en soorten verwachtingen............................................................16
Recht en normatieve ordening......................................................................................17
Ordeningen en soorten samenlevingen.........................................................................17
ZIJN DEZE INFORMELE GEDRAGSREGELS RECHTSREGELS?.......................................17
Algemeen karakter van regels:..................................................................................18
Rechtspluralisme (RP)................................................................................................... 18
Varianten................................................................................................................... 18
Belangrijke kwesties.................................................................................................. 19
,Institutionele oorsprong = Waar komt recht vandaan?...................................19
Zijn enkel afdwingbare regels rechtsregels?..................................................19
Is internationaal recht “recht”?....................................................................20
Rol van effectieve naleving...........................................................................20
Rol van effectieve handhaving......................................................................20
Gevolgen van zwakke handhaving................................................................................21
De vraag naar de grondslag van regels.........................................................21
Mogelijke grondslagen van regels.................................................................................21
Normatieve aanvaarding..............................................................................22
Spanning tussen regel en overtuiging...........................................................................22
5. Rechtvaardigheidstheorieën.....................................................................22
Gedragsgeoriënteerde theorieën..................................................................................23
B. Regelgeoriënteerde theorieën (RT)...........................................................................23
Belangrijkste rechtvaardigheidsstromingen...................................................24
Samenvattend inzicht...................................................................................25
1. Positivistische stroming............................................................................25
1.1 Methodologisch Positivisme.................................................................................25
1.2 Rechtspositivisme................................................................................................ 25
2. Nomocratische stroming...........................................................................28
3. Egalitaire stroming...................................................................................28
3.1 Historisch Materialisme (Marx & Engels)..............................................................28
3.2 Moderne Egalitaire Denkers.................................................................................28
4. Capability Approach..................................................................................29
Leerdoelen................................................................................................... 29
I. korte recap: wat is recht?..........................................................................30
Factoren die bepalen hoe recht werkt...........................................................................30
II. Rechtvaardigheidsstromingen...................................................................................30
III. Functies van recht...................................................................................30
Waarom hebben we regels en normatieve verwachtingen nodig?................................30
hoofdstuk 1: Gedragsafstemming..................................................................31
Afdeling 1: Bevordering groepscohesie.........................................................................31
Middelen om groepscohesie te creëren:....................................................................31
, Drie expressieve functies van regels:........................................................................31
Verschillen tussen samenlevingen.............................................................................31
Afdeling 2: conflictvermijding........................................................................................32
Conflictvermijding in minder complexe samenlevingen............................................32
Conflictvermijding in meer complexe samenlevingen................................................32
Afdeling 3: conflictwerking............................................................................................34
Onderafdeling 1: sociale vrede: afweer, herstel en straf............................................34
Onderafdeling 2: Confictverwerkingsmethoden.........................................................35
Hoofdstuk 2: besluitvorming binnen de groep (politieke functie van het recht)
................................................................................................................... 37
Politieke basisregels................................................................................................... 38
Procedurele rechtvaardigheid....................................................................................38
Samenvattend schema.................................................................................39
Titel II Finaliteit van het recht.......................................................................39
Hoofdstuk 1: Codificatie...............................................................................39
De overgang: het positivisme.......................................................................................40
Hoofdstuk 2: Modificatie- recht als instrument voor verandering....................41
Afdeling 1: Opkomst, technieken en oriëntatie.............................................................41
5 functies:.................................................................................................................. 41
De expressieve functie van het recht........................................................................42
Afdeling 2: Welvaart en welbevinden............................................................................42
De maakbaarheid van de samenleving en “therapeutic jurisprudence”....................42
De staat als traumabegeleider...................................................................................42
Nieuwe generatie grondrechten.................................................................................43
Afdeling 3: Limieten...................................................................................................... 43
Instrumentalisme versus waarborgfunctie.................................................................44
Conclusie:..................................................................................................................... 44
Titel I: Wat is een (rechts) norm?..................................................................45
Hoofdstuk 1: descriptieve vs. prescriptieve normen.....................................................45
Descriptieve normen (DN).......................................................................................... 45
Prescriptieve normen (PN)......................................................................................... 46
Hoofdstuk 2: Talige uitdrukkingen van normen.............................................................46
Afdeling 1: verifieerbare uitspraken...........................................................................47
Afdeling 2: geloofsuitspraken.....................................................................................48
Afdeling 3: Waarderingsuitspraken............................................................................48
Afdeling 4: Performatieve uitspraken.........................................................................49
Titel 2: algemene bestandsdelen van rechtsregels.........................................50
Hoofdstuk 1: Normsteller..............................................................................................50
Hoofdstuk 2: Normbestemmeling..................................................................................51
Hoofdstuk 3: Voorgeschreven gedrag...........................................................................52
