Arts en Maatschappij 4 – partim milieu-epidemiologie (leerdoelen)
1. Beschrijf de gezondheidseffecten van luchtvervuiling (van de buitenomgeving):
A. Definitie luchtvervuiling (WHO)
= verontreiniging binnen- of buitenomgeving door elk chemisch, fysisch, of biologisch agens dat natuurlijke kenmerken van atmosfeer verandert
B. Classificatie en etiologie
1. SO2 < industrie
2. NO2 < industrie, verkeer
3. O3 < NO2 + O2 (+ UV + hitte) → NO + O3: (atmosfeer)
• Factoren voor [O3] ↑:
1. Zonnige dagen (≥ 25°C)
2. NOx uitstoot ↑
3. Onderhouden voor #d
NB: Ozone paradox = [O3] ↑ in landelijke ivg stedelijke gebieden (tgv degradatie met verkeersgerelateerde pollutanten)
Particles:
1. ⌀ fijnstof (µm):
a. PM10 <10
b. PM2.5 <2.5 → zwarte koolstof (roet)
c. PM1 <1
d. UFP = ultra fine particles <0.1
2. Compositie = variabel tov:
a. Plaats: variaties obv (proximiteit tot) bron
b. Tijd: seizoensvariaties → composities in de zomer: pro-inflammatoire eigenschappen ↑ (ivg winter)
c. Meteorologie: plaats & tijd
C. Gezondheidseffecten (in relatie tot)
1) Deeltjesgrootte (µm) & gascompositie
1. Neus & keel: 10-30 & gas
2. Trachea, en bronchi(oli): 2.5-10 & SO2, NO2, O3-gas
3. Alveoli: PM2.5 <2.5 & NO2, O3-gas
4. Parechyma pulmonis & circulatie: UFP & NO2-gas
NB: Evt directe hersenpenetratie via neus-hersenverbinding
2) Chroniciteit
1. Kortetermijn = na acute expositie (bv. astma) → acute exacerbatie bij chronische ziekte (bv. suïcede bij chronische depressie, MI in CIHD, etc. )
2. Langetermijn = na chronische expositie → ziekte-ontwikkeling (bv. COPD, longkanker)
3) Orgaansysteem
1. Respiratoire morbiditeit & mortaliteit:
a. Longkanker (18.334 sterfgevallen in EU), COPD (19.233)
b. Verminderde lunfunctie en -groei
c. Pneumonie, luchtweginflammatie
2. CVD morbiditeit & mortaliteit: < endotheliale dysfunctie, hypercoagulatie, systemische inflammatie
a. CHD, CIHD (87.893), MI
b. Arritmiën, hartritmevariabiliteit, ST-segmentdepressie
c. AHT, DVT
3. Neurologie:
a. beroertes (64.171), neurodegeneratieve ziekten
b. negatieve invloed op mentale gezondheid/neurologische ontwikkeling
4. Endocrinologie: insulineresistentie, DM (42.671), botmetabolisme
5. Reproductie: prematuriteit, laag geboortegewicht, IUGR, pre-eclampsia, verminderde spermakwaliteit
6. Huidveroudering
2. Beschrijf globale ziektelast gerelateerd tot totale pollutie, en tot type pollutie
The Lancet Commission on Pollution and Health (2018)
A. Ziektelast totale pollutie
Pollutie = wereldwijd grootste ecologische oorzaak (miljoen = M) van:
• morbiditeit = 268M DALYs/j (254M verloren levensjaren & 14M jaren geleefd met beperking) → vnl NCD
• premature mortaliteit = 9M/j → 16% alle sterftes (= 3x AIDS, TB, malaria gecombindeerd)
o → meest getroffen landen: pollutie veroorzaakt ¼ sterftes !!!
NB: 92% sterfgevallen in LIC & MIC
1. Beschrijf de gezondheidseffecten van luchtvervuiling (van de buitenomgeving):
A. Definitie luchtvervuiling (WHO)
= verontreiniging binnen- of buitenomgeving door elk chemisch, fysisch, of biologisch agens dat natuurlijke kenmerken van atmosfeer verandert
B. Classificatie en etiologie
1. SO2 < industrie
2. NO2 < industrie, verkeer
3. O3 < NO2 + O2 (+ UV + hitte) → NO + O3: (atmosfeer)
• Factoren voor [O3] ↑:
1. Zonnige dagen (≥ 25°C)
2. NOx uitstoot ↑
3. Onderhouden voor #d
NB: Ozone paradox = [O3] ↑ in landelijke ivg stedelijke gebieden (tgv degradatie met verkeersgerelateerde pollutanten)
Particles:
1. ⌀ fijnstof (µm):
a. PM10 <10
b. PM2.5 <2.5 → zwarte koolstof (roet)
c. PM1 <1
d. UFP = ultra fine particles <0.1
2. Compositie = variabel tov:
a. Plaats: variaties obv (proximiteit tot) bron
b. Tijd: seizoensvariaties → composities in de zomer: pro-inflammatoire eigenschappen ↑ (ivg winter)
c. Meteorologie: plaats & tijd
C. Gezondheidseffecten (in relatie tot)
1) Deeltjesgrootte (µm) & gascompositie
1. Neus & keel: 10-30 & gas
2. Trachea, en bronchi(oli): 2.5-10 & SO2, NO2, O3-gas
3. Alveoli: PM2.5 <2.5 & NO2, O3-gas
4. Parechyma pulmonis & circulatie: UFP & NO2-gas
NB: Evt directe hersenpenetratie via neus-hersenverbinding
2) Chroniciteit
1. Kortetermijn = na acute expositie (bv. astma) → acute exacerbatie bij chronische ziekte (bv. suïcede bij chronische depressie, MI in CIHD, etc. )
2. Langetermijn = na chronische expositie → ziekte-ontwikkeling (bv. COPD, longkanker)
3) Orgaansysteem
1. Respiratoire morbiditeit & mortaliteit:
a. Longkanker (18.334 sterfgevallen in EU), COPD (19.233)
b. Verminderde lunfunctie en -groei
c. Pneumonie, luchtweginflammatie
2. CVD morbiditeit & mortaliteit: < endotheliale dysfunctie, hypercoagulatie, systemische inflammatie
a. CHD, CIHD (87.893), MI
b. Arritmiën, hartritmevariabiliteit, ST-segmentdepressie
c. AHT, DVT
3. Neurologie:
a. beroertes (64.171), neurodegeneratieve ziekten
b. negatieve invloed op mentale gezondheid/neurologische ontwikkeling
4. Endocrinologie: insulineresistentie, DM (42.671), botmetabolisme
5. Reproductie: prematuriteit, laag geboortegewicht, IUGR, pre-eclampsia, verminderde spermakwaliteit
6. Huidveroudering
2. Beschrijf globale ziektelast gerelateerd tot totale pollutie, en tot type pollutie
The Lancet Commission on Pollution and Health (2018)
A. Ziektelast totale pollutie
Pollutie = wereldwijd grootste ecologische oorzaak (miljoen = M) van:
• morbiditeit = 268M DALYs/j (254M verloren levensjaren & 14M jaren geleefd met beperking) → vnl NCD
• premature mortaliteit = 9M/j → 16% alle sterftes (= 3x AIDS, TB, malaria gecombindeerd)
o → meest getroffen landen: pollutie veroorzaakt ¼ sterftes !!!
NB: 92% sterfgevallen in LIC & MIC
