Samenvatting Onderzoeksvaardigheden | Basisbegrippen | VIVES | 2026/27

Onderzoeksvaardigheden

H1 Basisbegrippen
 onderzoek om te weten te komen via onderzoeksvragen (onderzoeker
moet zich aan logisch en systematisch stappenplan houden)

Wat is wetenschappelijk onderzoek? =
Iets WETEN

 Start vanuit de onderzoeksvragen beantwoorden (KERN)
o Vb. In welke mate ervaren ambulanciers agressie tijdens het
werk, hoe frequent komt agressie voor en welke factoren
bepalen de impact ervan?
 Kenmerken van een wetenschappelijk onderzoek
o Doelgericht proces
 Doel: onderzoeksvragen over een bepaald onderwerp
beantwoorden
o Probleemstelling opgesteld die het onderwerp vooraf afbakend
o Op systematische wijze
o Op basis van een onderzoeksontwerp data verzamelen en
analyseren
o Om op een betrouwbare en valide wijze de onderzoeksvragen
te kunnen beantwoorden die deel uitmaken van
probleemstelling

ONDERZOEKSPLAN=1+2
FASE 1 EN 2 ZIJN
DENKFASES
PROBLEE
MSTELLIN Onderzoeksvraag – zijn niet altijd problemen
1 G + “Hypothese”

Doel > Doelstellingen

 focus op WAT je wilt WETEN

2 ONDERZOEKSONTWE (Wie, Wat, Hoe?)
RP
 focus op het WAARNEMEN


DATA-
VERZAMELING

DOEN
DATA- 1
ANALYSE
RAPPORTAGE
CONCLUSIE

, Formuleren van conclusie op onderzoeksvraag (FASE 1)

De manier van aanpak = systematisch: manier waarop
tot kennis komt gebeurt fase per fase
Kwaliteit handelen: betrouwbaarheid, validiteit en
bruikbaarheid ook.
BETROUWBAARHEID: transparantie is noodzakelijk (je zegt duidelijk de
stappen die je hebt gezet en dus je werkwijze en bij deze stappen ook
toelichtingen).

EMPIRISCH zintuiglijk waarneembaar: Onderwerp, vraag, veronderstelling
moet waarneembaar zijn (ogen, mond en oren).

Vertrekkend vanuit theorie (voorkennis)  deductie: hieruit
onderzoeksvraag afleidden.

Veronderstelling van antwoord op vraag: hypothese (klopt dit of niet?)

Doe je aan de adhv hypothese te toetsen.
Veronderstelling moet: Falsificatie of weerlegbaar
zijn. Toets je aan de realiteit (DATA)



Vertrekkend vanuit de realiteit (DATA/ Waarnemingen) inductie: Bij het
formuleren van hypotheses moet je onafhankelijk blijven (t.a.v.
opdrachtgever)
Onderzoeker moet objectief
zijn + geen voorkeuren



Dus geen antwoord bieden op basis v/d voordelen v/d opdrachtgever en
niet gestuurd zijn naar een bep. antwoord.



Je mag dus hypotheses gebruiken MAAR: hypothese moet onafhankelijk
blijven ten aanzien van opdrachtgever. De antwoorden moeten losstaan
van opdrachtgever en niet gestuurd zijn naar een bepaald antwoord
(vooroordeel opdrachtgever)

 Mogelijkheid bieden om hypothese
Wanneer geen sprake meer van te kunnen verwerpen met het
onafhankelijk onderzoek?
Als de onderzoeker niet vrij kan
onderzoek. (Voldoende of
beslissen over de uitvoering en onvoldoende bewijs)
rapportage van het onderzoek of o Anders is er FALSIFICATIE (=
wanneer belangen, druk de neutraliteit niet onafhankelijk)
aantasten.
2

, FALSIFICATIE krijg je door
MANIPULATIE

Onafhankelijkheid betekent ook onafhankelijk van de invloeden van de
onderzoeker.
Onderzoeker mag NIET SUBJECTIEF te werk gaan. Onderzoeker =
OBJECTIEF / gn voorkeur
PROBABILISME: we spreken hier altijd in kansen (GEEN VERKLARENDE
FACTOREN/ GEEN DETERMINISME). Vb. Als je dit hebt … heb je een
verhoogde kans op …

Hulpverleners met hoge werkdruk ervaren vaker agressie

 NIET: Iedereen met hoge werkdruk zal slachtoffer worden van agressie.

 WEL: Er is een grotere kans dat hulpverleners onder hoge werkdruk
agressie zullen meemaken.

Kwaliteit van je onderzoek (= betrouwbaarheid en
validiteit)
dit is niet hetzelfde maar wel verbonden
 BETROUWBAARHEID: Herhaalbaarheid
(indien onderzoek opnieuw wordt gedaan zou er gelijkaardig
resultaat bekomen/ resultaten zijn niet toevallig verkregen)
Hoe meer mensen betrokken in onderzoek hoe minder toeval.
 VALIDITEIT: 2 soorten
o INTERNE VALIDITEIT: klopt het binnen onderzoek?
Kan ik de onderzoeksvraag met antwoorden en conclusies
goed en accuraat beantwoorden? (Past het antwoord goed?)
Binnen het onderzoek

o EXTERNE VALIDITEIT: kan je veralgemenen
Binnen de groep die is bevraagd maar buiten het onderzoek.
 Is het veralgemeenbaar



BETROUWBAARHEID is een VOORWAARDE voor VALIDITEIT maar
GEEN GARANTIE hierop.

Betrouwbaar + Intern valide = dan pas extern valide bekijken.

 NIET VERALGEMENEN wanneer onderzoek niet valide is.

 TRANSPARANTIE is dus ook belangrijk voor die HERHAALBAARHEID
IN BETROUWBAARHEID. (betrouwbaarheid= zelfde resultaat bij
herhaling)

3

, Elk onderzoek is gebaseerd op bep. voorkennis (in literatuur) = BASIS FASE
1




Wat is wetenschappelijk onderzoek?
 VRIJWILLIG (toch proberen zo veel mogelijk voor betrouwbaarheid)
o Respons stimuleren: informatie geven
 Doel en waarom hen nodig? Wat gebeurt met de
resultaten? Wie is de onderzoeker? Wie is de
opdrachtgever? Hoelang duurt de bevraging? Waarover
gaat het onderzoek? Wat wordt er gebruikt?
Ethische  ANONIEM EN VERTROUWELIJK: Je vraagt en verwerkt geen identiteit,
in de analyse wordt dus nooit link gelegd naar identiteit. (NIET
verwarren met gevoel van anonimiteit)
o Face to face = even anoniem als via mail (GEEN NAAM
GEVRAAGD)
 BRUIKBAARHEID (zie vanonder p 4)
 Betrouwbaarheid en validiteit bestaan (lopen evenwijdig – in praktijk:
toepassen

Interne validiteit en Externe validiteit

Fundamenteel onderzoek Praktijkgericht onderzoek
(nieuwe kennis en inzichten Wat kunnen we met het
opmaken) fundamentele in de praktijk
DOEL: Ontwikkelen van DOEL: Toepassen van kennis om
kennisvermeerdering vragen uit de beroepspraktijk te
beantwoorden.

Knowledge GAP
(= ontbrekende stukje kennis
binnen wetenschappelijk domein)
Gericht op theorievorming, Gericht op het ontwikkelen van een
verklaren waarom fenomenen concreten aanpak, een oplossing
bestaan, generaliseerbare kennis ontwikkelen voor een organisatie,
opbouwen sector, doelgroep
 Bijdragen aan de

4