lOMoAR cPSD| 17070837
De diagnostische
9-9-2024 cyclus
samenvatting
E.E.J. De Bruyn, A.J.J.M.
Ruijssenaars, N.K. Pameijer en
E.J.M. van Aarle
Esmée Wouters
STUDENT RADBOUD 1151334
,INHOUD
De diagnostische cyclus: Een praktijkleer De Bruyn..................................................................... 3
Hoofdstuk 1: Inleiding ......................................................................................................................................... 3
1.1 Doelstelling van dit boek ........................................................................................................................... 3
1.2 de noodzaak van de opleiding................................................................................................................... 3
1.3 pretenties en beperkingen ........................................................................................................................ 3
Hoofdstuk 2: De uitgangspunten ........................................................................................................................ 4
2.1 wetenschappelijke diagnostiek ................................................................................................................. 4
2.2 verschillende foutenbronnen .................................................................................................................... 4
2.3 besliskundige ondersteuning .................................................................................................................... 5
2.4 prescriptieve diagnostiek .......................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 3: De diagnostische cyclus ................................................................................................................. 8
3.1 van hulpvraag tot cyclus............................................................................................................................ 8
3.2 de diagnostische cyclus ............................................................................................................................. 9
3.3 De diagnostische cyclus als onderdeel van de klinische cyclus ............................................................... 12
3.4 model en praktijk .................................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 4: De aanmelding ............................................................................................................................. 15
4.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 15
4.2 begrippen ................................................................................................................................................ 15
4.3 voorwaarden in de aanmeldingsfase: professionele voorwaarden ........................................................ 16
4.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 16
4.5 valkuilen en aandachtspunten ................................................................................................................ 18
Aanmelding en type traject (zie hoofdstuk 4 boek DC) ................................................................................ 20
Aanmeldingstraject ....................................................................................................................................... 20
Aanmeldingstraject ....................................................................................................................................... 20
HGD FASE 1 INTAKEFASE (H3 PAMEIJER, KRAMER & DRAAISMA, 2024) ...................................................... 20
Hoofdstuk 5: Klachtanalyse ............................................................................................................................... 21
5.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 21
5.2 begrippen ................................................................................................................................................ 21
5.3 voorwaarden ........................................................................................................................................... 24
5.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 24
5.5 aandachtspunten .................................................................................................................................... 27
Hoofdstuk 6: Het uitwerken van het diagnostisch scenario ............................................................................. 28
6.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 28
6.2 begrippen ................................................................................................................................................ 28
6.3 voorwaarden ........................................................................................................................................... 29
1
, 6.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 29
6.5 aandachtspunten .................................................................................................................................... 31
Hoofdstuk 7: Probleemanalyse ......................................................................................................................... 33
7.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 34
7.2 begrippen ................................................................................................................................................ 35
7.3 voorwaarden ............................................................................................................................................... 35
7.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 38
7.5 aandachtspunten .................................................................................................................................... 55
Even oefenen! ............................................................................................................................................... 58
Hoofdstuk 8: Verklaringsanalyse: formuleren en toetsen van diagnostische verklaringen .............................. 59
8.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 61
8.2 begrippen ................................................................................................................................................ 61
8.3 voorwaarden ........................................................................................................................................... 64
8.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 67
8.5 aandachtspunten .................................................................................................................................... 85
Even oefenen! ............................................................................................................................................... 87
Hoofdstuk 9: Indicatie analyse .......................................................................................................................... 89
9.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 89
9.2 begrippen ................................................................................................................................................ 89
9.3 voorwaarden ........................................................................................................................................... 91
9.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 91
9.5 Aandachtpunten ................................................................................................................................... 100
Even oefenen! ............................................................................................................................................. 100
Hoofdstuk 10: Advisering ................................................................................................................................ 101
10.1 verantwoording ................................................................................................................................... 101
10.2 begrippen ............................................................................................................................................ 101
10.3 voorwaarden ten aanzien van de advisering ...................................................................................... 102
10.4 werkwijze ............................................................................................................................................ 102
10.5 Aandachtspunten ................................................................................................................................ 105
2
, DE DIAGNOSTISCHE CYCLUS: EEN PRAKTIJKLEER DE BRUYN
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1.1 DOELSTELLING VAN DIT BOEK
Klinische psychodiagnostiek = diagnostiek: in de klinische psychodiagnostiek wordt informatie verzameld over
de cliënt en diens omgeving met het oog op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de problemen
die door de cliënt zelf of door diens omgeving zijn gesignaleerd.
Diagnostiek: een zoek- en beslissingsproces dat in dialoog met de cliënt en diens omgeving wordt uitgevoerd.
De aandacht is nu verschoven naar het diagnostisch proces en de wijze waarop daarbinnen de besluitvorming
dient plaats te vinden → Scholing in wetenschappelijk professioneel verantwoord uitvoeren van diagnostiek.
Jeugd = kinderen en jongeren
1.2 DE NOODZAAK VAN DE OPLEIDING
Psychodiagnostiek: het onderscheiden van personen naar hun individuele psychische kenmerken, zoals die
zich manifesteren in hun typische gedrags- en uitingsvormen, en wel met behulp van tests.
Tegenwoordig ligt de aandacht bij het diagnostisch proces en dan met name naar de wijze waarop daarbinnen
de besluitvorming plaats moet vinden.
Klinisch oordeel: het nemen van beslissingen op basis van eigen ervaringen en intuïtie.
Ongewapend oordeel: Dit houdt in dat de diagnosticus oordelen uitspreekt zonder expliciet beroept te doen
op methodologische principes of systematische procedures. Hierdoor ontstaan er fouten en onterechte
vertekeningen in het oordeel.
Een praktijkwetenschapper/ scientist practitioner: iemand die op verantwoorde en transparante wijze
cliëntbetrokkenheid en het gebruik van wetenschappelijke kennis kan combineren
Vroeger lag de aandacht op het gebruik van testen. Dit ligt nu meer op drie ontwikkelingen in
gedragsonderzoek binnen de diagnostiek:
1. Onderzoek naar de kwaliteit van het ongewapende oordeel. Het ongewapend oordeel leidt in tal van
beslissingssituaties tot tekorten en vertekeningen. Bij complexe beslissingssituaties zoals je die ziet in
de diagnostiek gaat het niet om een enkelvoudig oordeel, maar om een afweging van verschillende
soorten informatie, afkomstig uit verschillende bronnen (kind, ouders, leerkracht en daarbij
levensgebeurtenissen, testresultaten en dingen als de gezinssamenstelling).
2. De ontwikkelingen in de besliskunde. In besliskunde zijn procedures ontwikkeld die de gebruiker in
staat stellen op rationeel verantwoorde wijze beslissingen te nemen.
3. Het ontwikkelen van prescriptieve kaders ten behoeve van de professionele diagnostiek. Het
prescriptief kader of model laat het ontwerpen van heuristische procedures toe die aan het
diagnostische proces in de praktijk sturing geven. Er ontstaat hierdoor een visie op wat wel en niet
voldoet aan de eisen die verantwoorde diagnostiek gesteld worden.
Heuristische procedures = procedures die de kans op succes vergroten.
1.3 PRETENTIES EN BEPERKINGEN
In de diagnostiek is de diagnosticus afhankelijk van de kwaliteit van de beschikbare hulpmiddelen. Dit zijn:
- inhoudelijke theorieën over het ontstaan en in stand blijven van probleemgedrag
- kennis over normale en afwijkende ontwikkelingspatronen
- instrumenten die technieken om gedragsverschijnselen in kaart te brengen
- statistische en psychometrische technieken om gegevens te verwerken.
Gedisciplineerde vak beoefening: betekent dat het handelen van de diagnosticus verloopt volgens regels die
door hem zelf geëxpliciteerd kunnen worden. Zij moeten empirisch-analytisch handelen: hierdoor wordt het
handelen transparant en kan het in principe aan toetsing door hem of door anderen worden onderworpen.
3
De diagnostische
9-9-2024 cyclus
samenvatting
E.E.J. De Bruyn, A.J.J.M.
Ruijssenaars, N.K. Pameijer en
E.J.M. van Aarle
Esmée Wouters
STUDENT RADBOUD 1151334
,INHOUD
De diagnostische cyclus: Een praktijkleer De Bruyn..................................................................... 3
Hoofdstuk 1: Inleiding ......................................................................................................................................... 3
1.1 Doelstelling van dit boek ........................................................................................................................... 3
1.2 de noodzaak van de opleiding................................................................................................................... 3
1.3 pretenties en beperkingen ........................................................................................................................ 3
Hoofdstuk 2: De uitgangspunten ........................................................................................................................ 4
2.1 wetenschappelijke diagnostiek ................................................................................................................. 4
2.2 verschillende foutenbronnen .................................................................................................................... 4
2.3 besliskundige ondersteuning .................................................................................................................... 5
2.4 prescriptieve diagnostiek .......................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 3: De diagnostische cyclus ................................................................................................................. 8
3.1 van hulpvraag tot cyclus............................................................................................................................ 8
3.2 de diagnostische cyclus ............................................................................................................................. 9
3.3 De diagnostische cyclus als onderdeel van de klinische cyclus ............................................................... 12
3.4 model en praktijk .................................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 4: De aanmelding ............................................................................................................................. 15
4.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 15
4.2 begrippen ................................................................................................................................................ 15
4.3 voorwaarden in de aanmeldingsfase: professionele voorwaarden ........................................................ 16
4.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 16
4.5 valkuilen en aandachtspunten ................................................................................................................ 18
Aanmelding en type traject (zie hoofdstuk 4 boek DC) ................................................................................ 20
Aanmeldingstraject ....................................................................................................................................... 20
Aanmeldingstraject ....................................................................................................................................... 20
HGD FASE 1 INTAKEFASE (H3 PAMEIJER, KRAMER & DRAAISMA, 2024) ...................................................... 20
Hoofdstuk 5: Klachtanalyse ............................................................................................................................... 21
5.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 21
5.2 begrippen ................................................................................................................................................ 21
5.3 voorwaarden ........................................................................................................................................... 24
5.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 24
5.5 aandachtspunten .................................................................................................................................... 27
Hoofdstuk 6: Het uitwerken van het diagnostisch scenario ............................................................................. 28
6.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 28
6.2 begrippen ................................................................................................................................................ 28
6.3 voorwaarden ........................................................................................................................................... 29
1
, 6.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 29
6.5 aandachtspunten .................................................................................................................................... 31
Hoofdstuk 7: Probleemanalyse ......................................................................................................................... 33
7.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 34
7.2 begrippen ................................................................................................................................................ 35
7.3 voorwaarden ............................................................................................................................................... 35
7.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 38
7.5 aandachtspunten .................................................................................................................................... 55
Even oefenen! ............................................................................................................................................... 58
Hoofdstuk 8: Verklaringsanalyse: formuleren en toetsen van diagnostische verklaringen .............................. 59
8.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 61
8.2 begrippen ................................................................................................................................................ 61
8.3 voorwaarden ........................................................................................................................................... 64
8.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 67
8.5 aandachtspunten .................................................................................................................................... 85
Even oefenen! ............................................................................................................................................... 87
Hoofdstuk 9: Indicatie analyse .......................................................................................................................... 89
9.1 verantwoording ....................................................................................................................................... 89
9.2 begrippen ................................................................................................................................................ 89
9.3 voorwaarden ........................................................................................................................................... 91
9.4 werkwijze ................................................................................................................................................ 91
9.5 Aandachtpunten ................................................................................................................................... 100
Even oefenen! ............................................................................................................................................. 100
Hoofdstuk 10: Advisering ................................................................................................................................ 101
10.1 verantwoording ................................................................................................................................... 101
10.2 begrippen ............................................................................................................................................ 101
10.3 voorwaarden ten aanzien van de advisering ...................................................................................... 102
10.4 werkwijze ............................................................................................................................................ 102
10.5 Aandachtspunten ................................................................................................................................ 105
2
, DE DIAGNOSTISCHE CYCLUS: EEN PRAKTIJKLEER DE BRUYN
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1.1 DOELSTELLING VAN DIT BOEK
Klinische psychodiagnostiek = diagnostiek: in de klinische psychodiagnostiek wordt informatie verzameld over
de cliënt en diens omgeving met het oog op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de problemen
die door de cliënt zelf of door diens omgeving zijn gesignaleerd.
Diagnostiek: een zoek- en beslissingsproces dat in dialoog met de cliënt en diens omgeving wordt uitgevoerd.
De aandacht is nu verschoven naar het diagnostisch proces en de wijze waarop daarbinnen de besluitvorming
dient plaats te vinden → Scholing in wetenschappelijk professioneel verantwoord uitvoeren van diagnostiek.
Jeugd = kinderen en jongeren
1.2 DE NOODZAAK VAN DE OPLEIDING
Psychodiagnostiek: het onderscheiden van personen naar hun individuele psychische kenmerken, zoals die
zich manifesteren in hun typische gedrags- en uitingsvormen, en wel met behulp van tests.
Tegenwoordig ligt de aandacht bij het diagnostisch proces en dan met name naar de wijze waarop daarbinnen
de besluitvorming plaats moet vinden.
Klinisch oordeel: het nemen van beslissingen op basis van eigen ervaringen en intuïtie.
Ongewapend oordeel: Dit houdt in dat de diagnosticus oordelen uitspreekt zonder expliciet beroept te doen
op methodologische principes of systematische procedures. Hierdoor ontstaan er fouten en onterechte
vertekeningen in het oordeel.
Een praktijkwetenschapper/ scientist practitioner: iemand die op verantwoorde en transparante wijze
cliëntbetrokkenheid en het gebruik van wetenschappelijke kennis kan combineren
Vroeger lag de aandacht op het gebruik van testen. Dit ligt nu meer op drie ontwikkelingen in
gedragsonderzoek binnen de diagnostiek:
1. Onderzoek naar de kwaliteit van het ongewapende oordeel. Het ongewapend oordeel leidt in tal van
beslissingssituaties tot tekorten en vertekeningen. Bij complexe beslissingssituaties zoals je die ziet in
de diagnostiek gaat het niet om een enkelvoudig oordeel, maar om een afweging van verschillende
soorten informatie, afkomstig uit verschillende bronnen (kind, ouders, leerkracht en daarbij
levensgebeurtenissen, testresultaten en dingen als de gezinssamenstelling).
2. De ontwikkelingen in de besliskunde. In besliskunde zijn procedures ontwikkeld die de gebruiker in
staat stellen op rationeel verantwoorde wijze beslissingen te nemen.
3. Het ontwikkelen van prescriptieve kaders ten behoeve van de professionele diagnostiek. Het
prescriptief kader of model laat het ontwerpen van heuristische procedures toe die aan het
diagnostische proces in de praktijk sturing geven. Er ontstaat hierdoor een visie op wat wel en niet
voldoet aan de eisen die verantwoorde diagnostiek gesteld worden.
Heuristische procedures = procedures die de kans op succes vergroten.
1.3 PRETENTIES EN BEPERKINGEN
In de diagnostiek is de diagnosticus afhankelijk van de kwaliteit van de beschikbare hulpmiddelen. Dit zijn:
- inhoudelijke theorieën over het ontstaan en in stand blijven van probleemgedrag
- kennis over normale en afwijkende ontwikkelingspatronen
- instrumenten die technieken om gedragsverschijnselen in kaart te brengen
- statistische en psychometrische technieken om gegevens te verwerken.
Gedisciplineerde vak beoefening: betekent dat het handelen van de diagnosticus verloopt volgens regels die
door hem zelf geëxpliciteerd kunnen worden. Zij moeten empirisch-analytisch handelen: hierdoor wordt het
handelen transparant en kan het in principe aan toetsing door hem of door anderen worden onderworpen.
3
