Samenvatting Psychologie
Hoofdstuk 11 — Emoties
Universeel of cultuurgebonden, en hoe emoties onze waarneming sturen —
gebaseerd op de collegeslides bij Een inleiding in de psychologie in 11 ¾
hoofdstukken (G. Storms)
★ Rood kader = zeer belangrijk: definities en kernbegrippen die je letterlijk moet kennen
■ Groen kader = experiment: opzet + resultaat + conclusie, uitgelegd om goed te begrijpen
Grijs kader = voorbeeld of illustratie ter verduidelijking (begrijpen, niet vanbuiten leren)
✎ Geel kader = examentip: hoe dit op het examen gevraagd wordt
1. Opening: wanneer een portefeuille een vuurwapen wordt
VOORBEELD / ILLUSTRATIE
Amadou Diallo (New York, 1999): vier politieagenten schieten 41 kogels af op een
ongewapende man die naar zijn portefeuille greep — zij 'zagen' een vuurwapen. Dezelfde
dynamiek bij Stephon Clark (gsm), Botham Jean, Tamir Rice (12 jaar, speelgoedpistool) en
vele anderen.
Namir Noor-Eldeen (Bagdad, 2007): een Reuters-fotograaf wordt vanuit een Amerikaanse
helikopter doodgeschoten omdat zijn telelens voor een kalasjnikov werd aangezien.
Waarom deze casussen? Ze tonen de kern van dit hoofdstuk: emoties (angst, kwaadheid,
vooroordeel) kleuren letterlijk wat we waarnemen — met dodelijke gevolgen. Het hoofdstuk
komt hier op het einde op terug.
★ ZEER BELANGRIJK — KENNEN VOOR HET EXAMEN
De klassieke (darwiniaanse) opvatting: 'Emoties zijn uitingen van reflexmatige
mechanismen, afgeleid van gewoonten die in ons evolutionaire en individuele verleden nuttig
waren (en zijn). Ze zijn restanten van het verleden van onze soort en de uiting ervan is
universeel, onafhankelijk van onze culturele achtergrond.'
De rest van het hoofdstuk toetst die stelling: hoeveel is universeel, en hoeveel is cultuur?
VOORBEELD / ILLUSTRATIE
Hebben dieren ook emoties? Jane Goodall observeerde jarenlang wilde chimpansees in
Gombe (Tanzania) en zag: vrees voor vreemden, angst voor agressie, paniek bij verdwalen,
ergernis tegenover vervelende 'pubers', kwaadheid tijdens een gevecht en rouw bij een
overlijden.
Emoticons: we gebruiken allemaal :-) :-( :-o >:-( om onze bedoeling duidelijk te maken. Maar
mogen we daaruit besluiten dat iedereen emoties op dezelfde manier leest?
, 2. Universaliteit: coderen en decoderen (Ekman)
★ ZEER BELANGRIJK — KENNEN VOOR HET EXAMEN
Coderingshypothese — emoties worden op dezelfde manier geuit door mensen uit
verschillende culturen.
Decoderingshypothese — emoties worden op dezelfde manier geïnterpreteerd door
mensen uit verschillende culturen.
Paul Ekman: zes basisemoties aan het gezicht af te lezen: woede, walging, angst, geluk,
droefheid en verrassing.
■ EXPERIMENT — Ekman — herkenning van gezichtsuitdrukkingen over culturen heen
Opzet: proefpersonen uit sterk verschillende culturen (tot en met geïsoleerde volkeren)
benoemen gefotografeerde gezichtsuitdrukkingen.
Resultaat: 70 tot 97% correct — ver boven toeval. Maar: de herkenning is duidelijk beter
wanneer codeerder en decodeerder uit dezelfde cultuur komen (in-group advantage).
Conclusie: er is een sterke universele kern, met daarbovenop een culturele
'accent'-component.
■ EXPERIMENT — Hoorbare emoties — emotie in de stem
Opzet: acteurs spreken een neutrale zin uit (bv. '2 maanden zwanger') met telkens een andere
emotionele intonatie; proefpersonen moeten de emotie benoemen uit een lijst van negen:
walging, verrassing, schaamte, interesse, vreugde, angst, minachting, droefheid en woede.
Resultaat: veel beter dan toeval — óók bij Japanse en Taiwanese proefpersonen die naar
westerse sprekers luisteren.
Conclusie: de universaliteit geldt niet alleen voor het gezicht maar ook voor de stem.
■ EXPERIMENT — Voelbare emoties — emotie via aanraking
Opzet: een proefpersoon mag de arm van een geblinddoekte ander aanraken om een
bepaalde emotie over te brengen; de ontvanger moet raden welke.
Resultaat: boven toeval voor onder meer woede, walging, angst, liefde, dankbaarheid,
sympathie, geluk en droefheid.
Conclusie: ook vocalisaties, bewegingen, staren, gebaren en zelfs geuren dragen emoties
over — emotiecommunicatie is veel breder dan het gezicht alleen.
VOORBEELD / ILLUSTRATIE
Een breder palet dan zes: naast de zes basisemoties onderscheidt men ook misprijzen,
schaamte, verlangen, minachting, trots, liefde, verlegenheid, sympathie en genot — met elk
hun eigen herkenbare expressie.
3. De structuur achter de emoties: valentie en arousal
Hoofdstuk 11 — Emoties
Universeel of cultuurgebonden, en hoe emoties onze waarneming sturen —
gebaseerd op de collegeslides bij Een inleiding in de psychologie in 11 ¾
hoofdstukken (G. Storms)
★ Rood kader = zeer belangrijk: definities en kernbegrippen die je letterlijk moet kennen
■ Groen kader = experiment: opzet + resultaat + conclusie, uitgelegd om goed te begrijpen
Grijs kader = voorbeeld of illustratie ter verduidelijking (begrijpen, niet vanbuiten leren)
✎ Geel kader = examentip: hoe dit op het examen gevraagd wordt
1. Opening: wanneer een portefeuille een vuurwapen wordt
VOORBEELD / ILLUSTRATIE
Amadou Diallo (New York, 1999): vier politieagenten schieten 41 kogels af op een
ongewapende man die naar zijn portefeuille greep — zij 'zagen' een vuurwapen. Dezelfde
dynamiek bij Stephon Clark (gsm), Botham Jean, Tamir Rice (12 jaar, speelgoedpistool) en
vele anderen.
Namir Noor-Eldeen (Bagdad, 2007): een Reuters-fotograaf wordt vanuit een Amerikaanse
helikopter doodgeschoten omdat zijn telelens voor een kalasjnikov werd aangezien.
Waarom deze casussen? Ze tonen de kern van dit hoofdstuk: emoties (angst, kwaadheid,
vooroordeel) kleuren letterlijk wat we waarnemen — met dodelijke gevolgen. Het hoofdstuk
komt hier op het einde op terug.
★ ZEER BELANGRIJK — KENNEN VOOR HET EXAMEN
De klassieke (darwiniaanse) opvatting: 'Emoties zijn uitingen van reflexmatige
mechanismen, afgeleid van gewoonten die in ons evolutionaire en individuele verleden nuttig
waren (en zijn). Ze zijn restanten van het verleden van onze soort en de uiting ervan is
universeel, onafhankelijk van onze culturele achtergrond.'
De rest van het hoofdstuk toetst die stelling: hoeveel is universeel, en hoeveel is cultuur?
VOORBEELD / ILLUSTRATIE
Hebben dieren ook emoties? Jane Goodall observeerde jarenlang wilde chimpansees in
Gombe (Tanzania) en zag: vrees voor vreemden, angst voor agressie, paniek bij verdwalen,
ergernis tegenover vervelende 'pubers', kwaadheid tijdens een gevecht en rouw bij een
overlijden.
Emoticons: we gebruiken allemaal :-) :-( :-o >:-( om onze bedoeling duidelijk te maken. Maar
mogen we daaruit besluiten dat iedereen emoties op dezelfde manier leest?
, 2. Universaliteit: coderen en decoderen (Ekman)
★ ZEER BELANGRIJK — KENNEN VOOR HET EXAMEN
Coderingshypothese — emoties worden op dezelfde manier geuit door mensen uit
verschillende culturen.
Decoderingshypothese — emoties worden op dezelfde manier geïnterpreteerd door
mensen uit verschillende culturen.
Paul Ekman: zes basisemoties aan het gezicht af te lezen: woede, walging, angst, geluk,
droefheid en verrassing.
■ EXPERIMENT — Ekman — herkenning van gezichtsuitdrukkingen over culturen heen
Opzet: proefpersonen uit sterk verschillende culturen (tot en met geïsoleerde volkeren)
benoemen gefotografeerde gezichtsuitdrukkingen.
Resultaat: 70 tot 97% correct — ver boven toeval. Maar: de herkenning is duidelijk beter
wanneer codeerder en decodeerder uit dezelfde cultuur komen (in-group advantage).
Conclusie: er is een sterke universele kern, met daarbovenop een culturele
'accent'-component.
■ EXPERIMENT — Hoorbare emoties — emotie in de stem
Opzet: acteurs spreken een neutrale zin uit (bv. '2 maanden zwanger') met telkens een andere
emotionele intonatie; proefpersonen moeten de emotie benoemen uit een lijst van negen:
walging, verrassing, schaamte, interesse, vreugde, angst, minachting, droefheid en woede.
Resultaat: veel beter dan toeval — óók bij Japanse en Taiwanese proefpersonen die naar
westerse sprekers luisteren.
Conclusie: de universaliteit geldt niet alleen voor het gezicht maar ook voor de stem.
■ EXPERIMENT — Voelbare emoties — emotie via aanraking
Opzet: een proefpersoon mag de arm van een geblinddoekte ander aanraken om een
bepaalde emotie over te brengen; de ontvanger moet raden welke.
Resultaat: boven toeval voor onder meer woede, walging, angst, liefde, dankbaarheid,
sympathie, geluk en droefheid.
Conclusie: ook vocalisaties, bewegingen, staren, gebaren en zelfs geuren dragen emoties
over — emotiecommunicatie is veel breder dan het gezicht alleen.
VOORBEELD / ILLUSTRATIE
Een breder palet dan zes: naast de zes basisemoties onderscheidt men ook misprijzen,
schaamte, verlangen, minachting, trots, liefde, verlegenheid, sympathie en genot — met elk
hun eigen herkenbare expressie.
3. De structuur achter de emoties: valentie en arousal
