Kennisleer I | Wim Vanrie cursustekst samenvatting | UGent | 2026/27

Nemea DC, cursustekst Wim


Kennisleer I Wim Vanrie cursustekst
Internalisme en externalisme
1. Evidentialisme en niet-evidentialisme
 Evidentialisme
 de stelling dat verantwoording een kwestie is van het
baseren van je opvattingen op de bewijsgronden die je hebt
 ‘baseren’  normatieve notie
o je moet je opvattingen niet alleen vormen
afgaande op je bewijsgronden, je moet dit ook
doen op de juiste manier (goede vorm van
inductie)
 Feldmans evidentialisme  verweven met zijn gematigde
funderingstheorie (vormt één geheel)
 Verantwoording is een kwestie vh baseren van je
opvattingen op je verantwoorde basisopvattingen
o je moet je opvattingen niet alleen vormen
afgaande op je bewijsgronden, je moet dit ook
doen op de juiste manier
 + we kunnen ons ook bedienen van de
verantwoorde opvattingen die we reeds
uit die basisopvattingen gevormd hebben.

 Niet-evidentialisme
 Feldman
 eender welke visie die in het onderzoeken van kennis
niet de focus legt op verantwoording, begrepen als
het baseren van je opvattingen op je bewijsgronden
o 1. Verantwoording wordt niet langer gezien als
nodige voorwaarde voor kennis (bv. Causale
theorie)
o 2. Verantwoording niet langer begrepen itv
bewijsgronden (bv. Betrouwbaarheidstheorie
 houdt NIET in dat het baseren v. opvattingen op
bewijsgronden geen enkele rol meer speelt
 bv: inductieve gevolgtrekkingen obv voorbije
ervaringen  vb van een betrouwbaar proces 
verantw opvattingen
 WEL :
 het baseren van opvattingen op bewijsgronden niet
de fundamentele—en dus ook niet de enige—factor
die bepaalt of men kennis bezit

, Nemea DC, cursustekst Wim

o Evidentialistische notie niet langer vertrekpunt
kennisanalyse

2. Internalisme en externalisme


 (Vertonen gelijkaardige verhouding)
 Internalisme over verantwoording
o enkel de interne toestand van het epistemische subject is
relevant voor de vraag of een opvatting van dat subject
verantwoord is.
o ‘interne toestand’?
 we kunnen altijd door introspectie bepalen in welke
interne toestand we ons bevinden  het zijn toestanden
waar we zelf steeds toegang toe hebben.
 Al dan niet verantwoord zijn  vanuit perspectief vh ES
 VB: ervaringen, herinneringen, opvattingen,…
o Externe toestand?
 indien het niet mogelijk is om door introspectie na te
gaan of deze geldt of niet geldt
 BV: of er melk id koelkast staat, of het regent in
Parijs

 externalisme over verantwoording
o ook bovenstaande toestanden zijn relevant in bepalen of
opvatting verantwoord is
o ontkenning van “enkel interne toestand is relevant om…”
o verantwoording is volop een kweste vd verhouding vh
epistemisch subject tot de wereld (verhouding niet altijd
toegankelijk vr het ES)
o VB: betrouwbaarheidstheorie
 of een bepaald proces betrouwbaar is, = geen kwestie
van de interne toestand van het ES, maar hangt af vd
externe werkelijkheid.
 BV: online sportuitslag op Sporza slechts
afhankelijk van betrouwbaarheid van Sporza als
bron (=/= afh van interne toestand)

 Causale theorie
o Notie van verantwoording achterwege
o ik weet dat de bal rood is, indien er een gepast causaal
verband is tussen het feit dat de bal rood is en mijn opvatting
dat de bal rood is

, Nemea DC, cursustekst Wim

 = externe kwestie
 Onderscheid maken
o Elke visie op kennis heeft extern component
  de waarheidsvoorwaarde
o Eenvoudigste:
 Een visie op kennis waarin een internalistische notie van
verantwoording centraal staat, is internalistisch. Is dit
niet het geval, dan is deze externalistisch.
 Feldman
o Internalist (evidentialisme,)
 kritiek op betrouwbaarheidstheorie
 verwerpt de betrouwbaarheidstheorie, omdat deze
impliceert dat verantwoording niet bepaald wordt
door de interne toestand van het ES.
 Gebaseerd op notie van verantwoorde basisopvatting
(spontaan gevormde opvattingen)
 = internalistisch criterium : of opvatting spontaan
is, word door introspectie nagegaan
 Criteria opdat spontaan gevormde opvatting
verantwoord is
o Is gepaste respons op de ervaring
 Internalistisch? Feldman zegt niet
o Mag niet ondermijnd worden dr verdere
bewijsgronden
  (internalistische voorwaarde)
 Vierde voorwaarde : “S’s justification for 𝑝 does not
essentially depend on any falsehood” (E, 37)
 Externe voorwaarde : waarheid vd ondersteunde
proposities is externe kwestie

 Dit alles toont aan dat het onderscheid tussen internalisme en
externalisme niet altijd eenduidig te trekken valt
o ( meeste uitgewerkte visies op kennis zullen een mix vertonen
van meer internalistische en meer externalistische
elementen. )



3. Epistemische pech
 S kijkt op een klok, en deze wijst aan dat het 14u is. S vormt de
opvatting dat het 14u is. De klok werkt goed, en het is effectief 14u.
o Verantwoord?
o Internalist

, Nemea DC, cursustekst Wim

 Bepaald dr interne toestand vh ES (opvatting baseren op
ervaring)
o Externalist
 Bepaald dr externe situatie (tijd lezen is betrouwbaar
proces)

 Gettier casus
o Klok kapot, maar toevallig word het juiste tijdstip aangegeven
o Internalist
 Opvatting nogsteeds verantwoord (interne toestand blijft
hetzelfde)
 Het internalisme probeert epistemische pech uit te
sluiten, precies door de relevante factoren voor
verantwoording te beperken tot waar S wel
verantwoordelijk voor is: hun interne toestand
 ‘S doet niets verkeerd’ = ‘S zijn opvatting is
verantwoord’
o Externalist
 ook de externe situatie kan relevant zijn voor het al dan
niet verantwoord zijn van de opvatting van S
 BV : Betrouwbaarheidstheorie
o het relevante proces is niet ‘de tijd aflezen
van een werkende klok’ maar ‘de tijd aflezen
van een gestopte klok’, en dat laatste is
geen betrouwbaar proces  opvatting niet
langer verantwoord
 S heeft niets verkeerd gedaan, dus hoe
kan hun opvatting onverantwoord zijn?
 geeft cruciaal verschil weer tussen
internalist en externalist
 Een verschil in de externe
situatie kan een verschil maken
in verantwoording, ook al is dit
verschil misschien niet merkbaar
voor S zelf
o wat bepaalt of de opvatting van S
verantwoord is, is de aard van het proces
waaruit die opvatting resulteert, en die aard
hoeft niet noodzakelijk toegankelijk te zijn
voor S
 voorwaarde : is het proces
betrouwbaar/ niet