INTERIEURGESCHIEDENIS 1– Prof.dr. Bart Tritsmans – Academiejaar ‘25/’26
COLLEGE 1 – INLEIDING
COLLEGE 2 – Definities van het interieur – interieurgeschiedenis- en theorie: histroriografie
Het verhaal van Genji, vroege 11de eeuw
• Eerste moderne roman in de wereld
• 物の哀れ: mono no aware à techniek
• Het bewustzijn van tijdelijkheid, vergankelijkheid
• In japan was er een grote aandacht voor de schoonheid van voorbijgaande dingen, de
droefheid van het bestaan
o Net zoals de bloesems op de afbeelding. Het is iets tijdelijk en seizoensgebonden.
• Heianperiode (794-1185): aware werd een begrip dat een persoonlijke emotie uitdrukt bij de
vergankelijke schoonheid van een persoon, een gebeurtenis, iets uit de natuur of een
kunstwerk
à Niet kennen, dit is om aan te tonen in welke mate interieur bestudeerd kan worden.
Afbeelding van het interieur
• Beeldtechniek: fukinuki yatai (blown-off roof)
• Vogelperspectief van een scène
• Interieur en exterieur vloeien in elkaar over
• Het dak en het plafond worden niet getoond (soms worden ook scheidingsmuren
weggelaten), om interieur te laten zien.
• Methode om tegelijk verschillende scenes in een verhaal af te beelden
“Een koelere lucht ademde Eva in, maar een waasmist van vocht, uit aarde en bladeren, sloeg aan op
de muren, scheen te zweeten uit de meubels, te tanen op de spiegels, te vochtvlakken op zijde, te
schimmelen op schoenen. […] Eva zag aan de langzame, geleidelijke ruïne van haar huis, hare
meubels, hare kleêren. Dag aan dag, onverbiddelijk, bedierf er iets, rotte wat weg, beschimmelde,
verroestte er iets. En geheel de esthetische folizofie, waarmede zij eerst zich geleerd had van Indië te
houden […] was niet meer bestand tegen het stroomen van het water, tegen het uit-een kraken
van haar meubels, tegen het vlakkig worden van haar japonnen en handschoenen, tegen al de vocht,
schimmel en roest, die haar bedierf hare exquize omgeving, die zij om zich heen als troost had
ontworpen, geschapen, als troost voor Indië.” - Couperus, Louis, De stille kracht,
Amsterdam/Antwerpen, Atlas Contact, 2023 [1900], 136-137
o Passage uit een roman. We bevinden ons in Indonesië.
o Het gaat over de impact van tijd en omgeving op het interieur. Meubels beginnen verrotten,
kleren beginnen te beschimelen,…
o Zij naamt haar cultuur uit Nederland mee naar de plek waar zij verblijft in Indonesië. Je kan
afleiden dat ze daar niet graag is en ze probeert een interieur te maken waar ze zich thuis
kan voelen.
1
, o à Context van interieur bepaalt heel veel in verhalen en romans. Er wordt vaak verwezen
naar specifieke kenmerken van een interieur die een impact hebben op het handelen van
personages.
“Woensdag 22 januari. Van nu af aan leven
we zo wat in het no mans land – waar is nu
ons eigenlijk tehuis? Hier zijn alle lusters
afgedaan […] In den “Bestiarium” wordt
er duchtig op los getimmerd en moeten we
roepen om mekaar te kunnen verstaan.
Hoop doet leven. Dus verder inpakken.”
Dagboek van Elza Severin, 1958
• Renaat Braem: Belgische architect die vooral gebouwd heeft van de jaren ’30-’60, vooral
modernistische stijl
• Ook vrouw te zien in spiegel: grafische vormgeefster en ook fotograaf van projecten van
Renaat
• Zij schrijft over het moment dat ze verhuizen naar hun nieuw huis dat nog een volledige werf
is.
• Kern: Dit toont dat mensen die ontwerpen zich heel goed bewust moeten zijn vd impact van
een omgeving op mensen hun gevoel en wat een interieur voor mensen kan betekenen.
• Interieur is veel meer dan alleen en decor à het huis is bijna een representatie van de
persoon die erin woont
• à huis is het verlengde van de persoon zijn persoonlijkheid
• Modernistische abdij uit de jaren 60 van Le Corbusier
• Als je door het interieur wandelt, voel je voor wie het ontworpen is.
• Blik wordt naar binnen gericht, maar in de refter wordt je blik open
getrokken
à Gangen leiden je doorheen het hele gebouw
à Spel van open- en geslotenheid
“Architecture as experience does not have to do with what a building looks like, but rather (…) what
the building is like to be in – the experience of those who inhabit it.”- Robert McCarter en Juhani
Pallasmaa, Understanding Architecture, 2012
o Alleen met beelden kan je veel te weinig inzicht geven in wat een interieur betekent voor
een gebruiker. Je moet opzoek gaan naar de ervaring van mensen die erin wonen.
2
, ð Boodschap: Interieurs uit verschillende periodes en contexten moet je altijd vanuit
verschillende perspectieven bekijken. Je moet niet alleen rekening houden met de
ontwerpers, maar ook met de gebruikers want een interieur wordt ontworpen VOOR
iemand.
“Architecture cannot be understood without our experience of it. (…) Its meaning arises from the
encounter of the viewer’s body and mind with the physical and mental reality of the building.”-
Robert McCarter en Juhani Pallasmaa, Understanding Architecture, 2012
• Om een gebouw helemaal te begrijpen, moet je voelen welk effect een interieur heeft op je
mentale staat, maar ook op welke manier je lichaam er zich in begeeft
Beelden in de samenleving
Wij hebben een sterke op-beelden-gerichte- samenleving.
Deze zorgen bestaan al langer:
• Guy Debord, La Société du Spectacle, 1967
o Schreef dat er een alomtegenwoordigheid was van beelden en dat ze zeer grote
impact hadden op de manier waarop wij naar de wereld kijken.
• John Berger, Ways of Seeing, 1972
o “In no other form of society in history has there been such a concentration of images,
such a density of visual messages.”
o Wij krijgen constant visuele boodschappen binnen.
• Juhani Pallasmaa, Eyes of the skin, 1996
o “Ocularcentric paradigm in western culture”
§ Het visuele staat central à hoe kunnen we daarvan weg?
o “Multi-sensory architecture which facilitates a sense of belonging and integration”
§ Een architectuur, maar ook een beeldvorming van architectuur die verder
gaat dan het visuele en op al je zintuigen een impact heeft.
o “Architecture of the seven senses
§ Een gebouw moet je niet enkel kijken als een visueel gegeven, maar je moet
nadneken over alle zintuigen die zich ontwikkelen in een omgeving.
ð Theorie vorming van weggaan van enkel beelden heeft een grote invloed op de manier
waarop je naar gebouwen kijkt.
Definities van het interieur
EXAMENVRAAG: Prof geeft quote en vraagt om het te illustreren met een aantal voorbeelden uit de
cursus
“The interior is fundamental to architecture. Building, in its elemental task of making shelter, protects
a space – the interior – from the vagaries of nature, whether inclement weather or predators.” - Mark
Pimlott, The Public Interior as Idea and Project, p. 9
o Interieur als een beschermlaag tegen het weer, roofdieren,..
o = absolute basis defintie van het interieur!
3
, “The interior is a contextualized backdrop for all human engagement.”- Sashi Caan, “Consensus or
confusion”, p. 52.
o Het interieur vormt achtergronden waaruit je maatschappelijke evoluties en
maatschappelijke samenlevingen kan bestuderen.
• “To live means to leave traces. In the interior, these are accentuated.” (Walter Benjamin)
o Leven betekent dat je sporen achterlaat à sporen mensen van het menselijke
bestaan worden vergroot in het interieur
o Tonen hoe mensen leven en hoe ze hun leefomgeving creëren
• In de meest eenvoudige definitie bieden interieurs de mens bescherming tegen de
elementen: een (berg)hut, een publiek toilet, een discotheek, een paleis, een tent, een
schrijfkamer, enz.
• Wat alle interieurs met elkaar gemeen hebben is dat ze onlosmakelijk
verbonden zijn met de innerlijke leefwereld van de mens (Vlad Ionescu)
o Je innerlijke leefwereld, je emoties worden op een bepaalde manier mogelijk
gemaakt door interieurs
• “The story of the evolution of the interior is thus a reflexive history of us and our intrinsic need
to improve our experience of the world.” (Sashi Caan)
o De geschiedenis van het interieur toont hoe mensen opzoek gaan naar het
verbeteren van hun eigen ervaring in de wereld.
ð Cruciaal idee: als je interieurs ontwerpt, komt dit altijd vanuit het idee dat je de
leefomgeving beter wilt maken. Het interieur reflecteert altijd een samenleving!
Graeme Brooker en Lois Weinthal, The Handbook of Interior Architecture and Design, p. 1-4.
• “The interior can be understood as the result of a complex weave of values, issues, and
spatial formations; these can be both physical and mental structures.”
o Interieur kan mentale kaders in een samenleving weerspiegelen.
• “The interior can be perceived as an entity that is shaped by its use, its politics, its gender,
and its history, and by many other real or unreal constructs.”
o Interieur is altijd opgebouwd uit allerlei concepten die je in de samenleving kan
terugvinden.
• “Because of its diversity the interior is often used (…) to gain insight into social issues such as
patterns of consumption, gender, identity, and politics, much of which is done through
the analysis of inhabited space.”
o Interieur kan eigenlijk gebruikt worden als een soort van lens om
maatschappelijke problemen,...te achterhalen
o Al die issues worden vertaald naar een interieur
Vlad Ionescu, “The interior as interiority”, Palgrave communications, 4:33 (2018), p. 2.
• Een interieur is steeds onlosmakelijk verbonden met de innerlijke leefwereld van de mens.
• “An interior is the condition of possibility that allows us to represent these (inter-)subjective
dimensions: power relations, intimacy, (semi)public encounters, imagination, memory,
attention, desires and understanding.”
o Een interieur wordt een plek die al deze elementen toelaat en ze met elkaar in
interactie laat gaan, dus een interieur is ook iets mentaals, omdat het betekenissen
ontwikkelt
o Interiority = het gevoel van in een interieur te zijn
4
COLLEGE 1 – INLEIDING
COLLEGE 2 – Definities van het interieur – interieurgeschiedenis- en theorie: histroriografie
Het verhaal van Genji, vroege 11de eeuw
• Eerste moderne roman in de wereld
• 物の哀れ: mono no aware à techniek
• Het bewustzijn van tijdelijkheid, vergankelijkheid
• In japan was er een grote aandacht voor de schoonheid van voorbijgaande dingen, de
droefheid van het bestaan
o Net zoals de bloesems op de afbeelding. Het is iets tijdelijk en seizoensgebonden.
• Heianperiode (794-1185): aware werd een begrip dat een persoonlijke emotie uitdrukt bij de
vergankelijke schoonheid van een persoon, een gebeurtenis, iets uit de natuur of een
kunstwerk
à Niet kennen, dit is om aan te tonen in welke mate interieur bestudeerd kan worden.
Afbeelding van het interieur
• Beeldtechniek: fukinuki yatai (blown-off roof)
• Vogelperspectief van een scène
• Interieur en exterieur vloeien in elkaar over
• Het dak en het plafond worden niet getoond (soms worden ook scheidingsmuren
weggelaten), om interieur te laten zien.
• Methode om tegelijk verschillende scenes in een verhaal af te beelden
“Een koelere lucht ademde Eva in, maar een waasmist van vocht, uit aarde en bladeren, sloeg aan op
de muren, scheen te zweeten uit de meubels, te tanen op de spiegels, te vochtvlakken op zijde, te
schimmelen op schoenen. […] Eva zag aan de langzame, geleidelijke ruïne van haar huis, hare
meubels, hare kleêren. Dag aan dag, onverbiddelijk, bedierf er iets, rotte wat weg, beschimmelde,
verroestte er iets. En geheel de esthetische folizofie, waarmede zij eerst zich geleerd had van Indië te
houden […] was niet meer bestand tegen het stroomen van het water, tegen het uit-een kraken
van haar meubels, tegen het vlakkig worden van haar japonnen en handschoenen, tegen al de vocht,
schimmel en roest, die haar bedierf hare exquize omgeving, die zij om zich heen als troost had
ontworpen, geschapen, als troost voor Indië.” - Couperus, Louis, De stille kracht,
Amsterdam/Antwerpen, Atlas Contact, 2023 [1900], 136-137
o Passage uit een roman. We bevinden ons in Indonesië.
o Het gaat over de impact van tijd en omgeving op het interieur. Meubels beginnen verrotten,
kleren beginnen te beschimelen,…
o Zij naamt haar cultuur uit Nederland mee naar de plek waar zij verblijft in Indonesië. Je kan
afleiden dat ze daar niet graag is en ze probeert een interieur te maken waar ze zich thuis
kan voelen.
1
, o à Context van interieur bepaalt heel veel in verhalen en romans. Er wordt vaak verwezen
naar specifieke kenmerken van een interieur die een impact hebben op het handelen van
personages.
“Woensdag 22 januari. Van nu af aan leven
we zo wat in het no mans land – waar is nu
ons eigenlijk tehuis? Hier zijn alle lusters
afgedaan […] In den “Bestiarium” wordt
er duchtig op los getimmerd en moeten we
roepen om mekaar te kunnen verstaan.
Hoop doet leven. Dus verder inpakken.”
Dagboek van Elza Severin, 1958
• Renaat Braem: Belgische architect die vooral gebouwd heeft van de jaren ’30-’60, vooral
modernistische stijl
• Ook vrouw te zien in spiegel: grafische vormgeefster en ook fotograaf van projecten van
Renaat
• Zij schrijft over het moment dat ze verhuizen naar hun nieuw huis dat nog een volledige werf
is.
• Kern: Dit toont dat mensen die ontwerpen zich heel goed bewust moeten zijn vd impact van
een omgeving op mensen hun gevoel en wat een interieur voor mensen kan betekenen.
• Interieur is veel meer dan alleen en decor à het huis is bijna een representatie van de
persoon die erin woont
• à huis is het verlengde van de persoon zijn persoonlijkheid
• Modernistische abdij uit de jaren 60 van Le Corbusier
• Als je door het interieur wandelt, voel je voor wie het ontworpen is.
• Blik wordt naar binnen gericht, maar in de refter wordt je blik open
getrokken
à Gangen leiden je doorheen het hele gebouw
à Spel van open- en geslotenheid
“Architecture as experience does not have to do with what a building looks like, but rather (…) what
the building is like to be in – the experience of those who inhabit it.”- Robert McCarter en Juhani
Pallasmaa, Understanding Architecture, 2012
o Alleen met beelden kan je veel te weinig inzicht geven in wat een interieur betekent voor
een gebruiker. Je moet opzoek gaan naar de ervaring van mensen die erin wonen.
2
, ð Boodschap: Interieurs uit verschillende periodes en contexten moet je altijd vanuit
verschillende perspectieven bekijken. Je moet niet alleen rekening houden met de
ontwerpers, maar ook met de gebruikers want een interieur wordt ontworpen VOOR
iemand.
“Architecture cannot be understood without our experience of it. (…) Its meaning arises from the
encounter of the viewer’s body and mind with the physical and mental reality of the building.”-
Robert McCarter en Juhani Pallasmaa, Understanding Architecture, 2012
• Om een gebouw helemaal te begrijpen, moet je voelen welk effect een interieur heeft op je
mentale staat, maar ook op welke manier je lichaam er zich in begeeft
Beelden in de samenleving
Wij hebben een sterke op-beelden-gerichte- samenleving.
Deze zorgen bestaan al langer:
• Guy Debord, La Société du Spectacle, 1967
o Schreef dat er een alomtegenwoordigheid was van beelden en dat ze zeer grote
impact hadden op de manier waarop wij naar de wereld kijken.
• John Berger, Ways of Seeing, 1972
o “In no other form of society in history has there been such a concentration of images,
such a density of visual messages.”
o Wij krijgen constant visuele boodschappen binnen.
• Juhani Pallasmaa, Eyes of the skin, 1996
o “Ocularcentric paradigm in western culture”
§ Het visuele staat central à hoe kunnen we daarvan weg?
o “Multi-sensory architecture which facilitates a sense of belonging and integration”
§ Een architectuur, maar ook een beeldvorming van architectuur die verder
gaat dan het visuele en op al je zintuigen een impact heeft.
o “Architecture of the seven senses
§ Een gebouw moet je niet enkel kijken als een visueel gegeven, maar je moet
nadneken over alle zintuigen die zich ontwikkelen in een omgeving.
ð Theorie vorming van weggaan van enkel beelden heeft een grote invloed op de manier
waarop je naar gebouwen kijkt.
Definities van het interieur
EXAMENVRAAG: Prof geeft quote en vraagt om het te illustreren met een aantal voorbeelden uit de
cursus
“The interior is fundamental to architecture. Building, in its elemental task of making shelter, protects
a space – the interior – from the vagaries of nature, whether inclement weather or predators.” - Mark
Pimlott, The Public Interior as Idea and Project, p. 9
o Interieur als een beschermlaag tegen het weer, roofdieren,..
o = absolute basis defintie van het interieur!
3
, “The interior is a contextualized backdrop for all human engagement.”- Sashi Caan, “Consensus or
confusion”, p. 52.
o Het interieur vormt achtergronden waaruit je maatschappelijke evoluties en
maatschappelijke samenlevingen kan bestuderen.
• “To live means to leave traces. In the interior, these are accentuated.” (Walter Benjamin)
o Leven betekent dat je sporen achterlaat à sporen mensen van het menselijke
bestaan worden vergroot in het interieur
o Tonen hoe mensen leven en hoe ze hun leefomgeving creëren
• In de meest eenvoudige definitie bieden interieurs de mens bescherming tegen de
elementen: een (berg)hut, een publiek toilet, een discotheek, een paleis, een tent, een
schrijfkamer, enz.
• Wat alle interieurs met elkaar gemeen hebben is dat ze onlosmakelijk
verbonden zijn met de innerlijke leefwereld van de mens (Vlad Ionescu)
o Je innerlijke leefwereld, je emoties worden op een bepaalde manier mogelijk
gemaakt door interieurs
• “The story of the evolution of the interior is thus a reflexive history of us and our intrinsic need
to improve our experience of the world.” (Sashi Caan)
o De geschiedenis van het interieur toont hoe mensen opzoek gaan naar het
verbeteren van hun eigen ervaring in de wereld.
ð Cruciaal idee: als je interieurs ontwerpt, komt dit altijd vanuit het idee dat je de
leefomgeving beter wilt maken. Het interieur reflecteert altijd een samenleving!
Graeme Brooker en Lois Weinthal, The Handbook of Interior Architecture and Design, p. 1-4.
• “The interior can be understood as the result of a complex weave of values, issues, and
spatial formations; these can be both physical and mental structures.”
o Interieur kan mentale kaders in een samenleving weerspiegelen.
• “The interior can be perceived as an entity that is shaped by its use, its politics, its gender,
and its history, and by many other real or unreal constructs.”
o Interieur is altijd opgebouwd uit allerlei concepten die je in de samenleving kan
terugvinden.
• “Because of its diversity the interior is often used (…) to gain insight into social issues such as
patterns of consumption, gender, identity, and politics, much of which is done through
the analysis of inhabited space.”
o Interieur kan eigenlijk gebruikt worden als een soort van lens om
maatschappelijke problemen,...te achterhalen
o Al die issues worden vertaald naar een interieur
Vlad Ionescu, “The interior as interiority”, Palgrave communications, 4:33 (2018), p. 2.
• Een interieur is steeds onlosmakelijk verbonden met de innerlijke leefwereld van de mens.
• “An interior is the condition of possibility that allows us to represent these (inter-)subjective
dimensions: power relations, intimacy, (semi)public encounters, imagination, memory,
attention, desires and understanding.”
o Een interieur wordt een plek die al deze elementen toelaat en ze met elkaar in
interactie laat gaan, dus een interieur is ook iets mentaals, omdat het betekenissen
ontwikkelt
o Interiority = het gevoel van in een interieur te zijn
4
